បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយពីបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរក្សានិរន្តរភាពកសិកម្មនៅតំបន់ Subak Pulagan ដែលជាតំបន់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកនៅកោះបាលី ស្របពេលដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យទេសចរណ៍និងកំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគប្រូបាប៊ីលីតេដើម្បីវាយតម្លៃកត្តាស្ថាប័ន សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានដោយផ្អែកលើទិន្នន័យដែលប្រមូលបានពីការពិភាក្សាក្រុមជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bayesian Belief Network (Baseline Model) បណ្តាញជំនឿ Bayesian (ម៉ូដែលគោល) |
អាចធ្វើសមាហរណកម្មទិន្នន័យគុណវិស័យពីអ្នកពាក់ព័ន្ធទៅជាតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេបរិមាណវិស័យបានយ៉ាងល្អ និងងាយស្រួលយល់ពីទំនាក់ទំនងហេតុនិងផល។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមតិយោបល់របស់អ្នកជំនាញ និងអ្នកចូលរួម (Subjective) ដែលអាចមានភាពលម្អៀង ហើយការសិក្សានេះប្រើគំរូតូច (១០នាក់)។ | ព្យាករណ៍ប្រូបាប៊ីលីតេនៃនិរន្តរភាពកសិកម្មនៅកម្រិតមូលដ្ឋានបាន ៦២%។ |
| BBN - Maximized Profit Scenario អភិក្រម BBN - សេណារីយ៉ូអតិបរមាប្រាក់ចំណេញ |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីចំណុចអន្តរាគមន៍ដែលផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់បំផុត (ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងលក្ខខណ្ឌពាណិជ្ជកម្មរបស់កសិករ)។ | ការផ្តោតតែលើការបង្កើនប្រាក់ចំណេញអតិបរមាអាចនាំឱ្យមើលរំលងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ប្រសិនបើមិនមានការគ្រប់គ្រងល្អ។ | ផ្តល់ឱកាសខ្ពស់បំផុតដោយបង្កើនប្រូបាប៊ីលីតេនិរន្តរភាពកសិកម្មរហូតដល់ ៧៨%។ |
| BBN - Maximized Institutional Roles អភិក្រម BBN - សេណារីយ៉ូអតិបរមាតួនាទីស្ថាប័ន |
គូសបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងសហគមន៍មូលដ្ឋាន (Subak) និងរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការជម្រុញនិរន្តរភាព។ | នៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ការធ្វើឱ្យស្ថាប័នទាំងពីរដំណើរការបានល្អឥតខ្ចោះ (១០០%) គឺជារឿងដែលពិបាកសម្រេចបាន។ | បង្កើនប្រូបាប៊ីលីតេនៃការសម្រេចបាននិរន្តរភាពកសិកម្មដល់ ៦៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានកុំព្យូទ័រធំដុំ ឬទិន្នន័យទំហំធំ (Big Data) នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីភាគីពាក់ព័ន្ធ និងចំណេះដឹងផ្នែកម៉ូដែលប្រូបាប៊ីលីតេ។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ទេសភាពវប្បធម៌ Subak Pulagan ក្នុងកោះបាលី ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយពឹងផ្អែកលើអ្នកចូលរួមពិភាក្សាតែ ១០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពលម្អៀងទៅរកបរិបទវប្បធម៌ ទស្សនវិជ្ជាជាក់លាក់របស់កោះបាលី (Tri Hita Karana) និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រប្រពៃណីរបស់ពួកគេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាក្របខ័ណ្ឌនេះមានប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេ (CPT) មិនអាចចម្លងយកមកប្រើដោយផ្ទាល់បានទេ ហើយត្រូវតែប្រមូលទិន្នន័យថ្មីដោយផ្អែកលើបរិបទសង្គម-វប្បធម៌របស់កសិករខ្មែរ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគតាមរយៈបណ្តាញ Bayesian (BBN) នេះមានសក្តានុពល និងភាពបត់បែនខ្ពស់ណាស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីវាយតម្លៃគោលនយោបាយកសិកម្មនិងអភិរក្ស។
ការប្រើប្រាស់ BBN នឹងជួយឱ្យអ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជាអាចប្រមើមើលជាមុននូវលទ្ធផលនៃអន្តរាគមន៍របស់ខ្លួន តាមរយៈការធ្វើសមាហរណកម្មអថេរសេដ្ឋកិច្ច បរិស្ថាន និងស្ថាប័នយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bayesian Belief Network (បណ្តាញជំនឿ Bayesian) | ជាម៉ូដែលប្រូបាប៊ីលីតេដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងហេតុនិងផលរវាងអថេរផ្សេងៗ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាយកទិន្នន័យនិងមតិយោបល់របស់អ្នកពាក់ព័ន្ធមកគណនាជាភាគរយ ដើម្បីព្យាករណ៍ពីលទ្ធភាពនៃនិរន្តរភាពកសិកម្ម នៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូរកត្តាណាមួយ (ដូចជាការជួយជ្រោមជ្រែងពីរដ្ឋ)។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុដោយមើលលើកត្តាផ្សេងៗ (ពពក ខ្យល់ សំណើម) ដែលកាលណាកត្តាមួយប្រែប្រួល វានឹងជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធផលនៃការទស្សន៍ទាយចុងក្រោយ។ |
| Directed Acyclic Graph (ក្រាហ្វមានទិសដៅមិនវិលជុំ) | ជាគំនូសបំព្រួញនៅក្នុងបណ្តាញ Bayesian ដែលប្រើព្រួញដើម្បីបង្ហាញពីទិសដៅនៃឥទ្ធិពលពីអថេរមួយ (ហេតុ) ទៅអថេរមួយទៀត (ផល) ដោយច្បាប់របស់វាគឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យព្រួញរត់ត្រឡប់វិលជុំជាវដ្តទៅរកចំណុចដើមវិញនោះទេ។ | ដូចជាខ្សែទឹកហូរពីលើភ្នំចុះមកក្រោមជារៀងរហូត ដែលទិសដៅនៃទឹកមិនអាចហូរត្រឡប់បញ្ច្រាសឡើងលើវិញបានទេ។ |
| Conditional Probabilistic Tables (តារាងប្រូបាប៊ីលីតេតាមលក្ខខណ្ឌ) | ជាតារាងទិន្នន័យដែលផ្ទុកនូវតម្លៃភាគរយគណិតវិទ្យា ដែលបញ្ជាក់ពីលទ្ធភាពនៃការកើតឡើងនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដោយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌឬព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតដែលបានកើតឡើងមុនរួចទៅហើយ។ | ដូចជាតារាងកត់ត្រាដែលប្រាប់ថា "បើសិនជាមេឃស្រទុំ មានឱកាស ៨០% ថានឹងភ្លៀង ប៉ុន្តែបើមេឃស្រឡះ មានឱកាសតែ ៥% ប៉ុណ្ណោះ"។ |
| Subak (ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនិងសហគមន៍ Subak) | ជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកស្រោចស្រព និងជាអង្គការសហគមន៍កសិកម្មប្រពៃណីរបស់កោះបាលី ដែលមានការរួមបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួតរវាងការធ្វើកសិកម្ម សង្គម និងជំនឿសាសនា ដើម្បីធានានិរន្តរភាពនៃការដាំដុះស្រូវ។ | ដូចជាសហគមន៍កសិកម្មប្រើប្រាស់ទឹកនៅស្រុកខ្មែរយើងដែរ ប៉ុន្តែគេមានការបញ្ចូលជំនឿសាសនា និងច្បាប់សហគមន៍យ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតក្នុងការបែងចែកទឹកដោយយុត្តិធម៌។ |
| Tri Hita Karana (ទស្សនវិជ្ជា Tri Hita Karana) | ជាទស្សនវិជ្ជាប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនបាលីដែលសង្កត់ធ្ងន់លើភាពសុខដុមរមនាបីយ៉ាងគឺ៖ រវាងមនុស្សនិងព្រះ រវាងមនុស្សនិងមនុស្ស និងរវាងមនុស្សនិងធម្មជាតិ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះខាងស្មារតីនៃប្រព័ន្ធ Subak។ | ដូចជាគោលការណ៍ "សាមគ្គីភាពនិងសីលធម៌" ដែលតម្រូវឱ្យយើងចេះគោរពសាសនា ស្រឡាញ់អ្នកជិតខាង និងថែរក្សាបរិស្ថាន ដើម្បីអាចរស់នៅបានសុខសាន្តទាំងអស់គ្នា។ |
| New Institutional Theory (ទ្រឹស្តីស្ថាប័នថ្មី) | ជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមវិទ្យាដែលសិក្សាពីរបៀបដែលច្បាប់ (Regulative) បទដ្ឋានសង្គម (Normative) និងវប្បធម៌ (Cultural-cognitive) មានឥទ្ធិពលលើអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្ស និងការសម្រេចចិត្តក្នុងស្ថាប័នណាមួយ។ | ដូចជាការសិក្សាថា ហេតុអ្វីបានជាសិស្សានុសិស្សគោរពវិន័យសាលា តើដោយសារតែខ្លាចច្បាប់ពិន័យ (ការបង្ខំ) ឬដោយសារតែទម្លាប់ប្រពៃណីសង្គមដែលអប់រំឱ្យធ្វើល្អ (ការយល់ដឹង)។ |
| Focus Group Discussion (ការពិភាក្សាក្រុមផ្ដោត) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យស្រាវជ្រាវដោយប្រមូលផ្តុំមនុស្សមួយក្រុមតូច (ជាទូទៅ ៦ ទៅ ១០ នាក់) ដែលមានបទពិសោធន៍ពាក់ព័ន្ធ មកពិភាក្សាផ្លាស់ប្តូរមតិយោបល់យ៉ាងស៊ីជម្រៅលើប្រធានបទជាក់លាក់ណាមួយ ដែលដឹកនាំដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការកោះហៅមេភូមិ កសិករ និងអាជ្ញាធរ មកអង្គុយជុំគ្នាញ៉ាំទឹកតែ និងជជែកវែកញែករកដំណោះស្រាយ ឬផ្តល់យោបល់លើបញ្ហាខ្វះទឹកធ្វើស្រែប្រាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
