បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការចំណាយខ្ពស់លើជីគីមី និងការថយចុះគុណភាពដី ដោយសិក្សាពីលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ចកអាសូឡាជាជីស្រស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬជំនួសការប្រើប្រាស់ជីអាសូតសម្រាប់ការដាំដុះដូងប្រេង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានអនុវត្តជាទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Completely Block Design) ដោយមាន ៤ វគ្គ និង ៥ កម្រិតនៃការផ្តល់ជីខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 1N (100% Recommended Nitrogen Fertilizer) ជីអាសូតតាមកម្រិតណែនាំ (១០០%) គ្មានចកអាសូឡា |
ផ្តល់ការលូតលាស់ល្អ និងមានបរិមាណអាសូតក្នុងស្លឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តម្រូវការរបស់រុក្ខជាតិ។ | ចំណាយថវិកាច្រើនលើការទិញជីគីមី ហើយការប្រើប្រាស់យូរអង្វែងអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី។ | ដូងប្រេងអាយុ ២៨ខែ មានធាង ១៧,៤១ ក្នុង៦ខែ ផ្ទៃស្លឹក ៥,៥៤ m² និងបរិមាណអាសូតក្នុងស្លឹក ២,៦៨%។ |
| 1N + Azolla (100% Nitrogen + Azolla 20kg/tree/year) ជីអាសូតតាមកម្រិតណែនាំ រួមជាមួយចកអាសូឡា |
ផ្តល់ការលូតលាស់លឿនបំផុត មានផ្ទៃស្លឹកធំជាងគេ និងបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គដល់ដី។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងកន្លែងសម្រាប់ចិញ្ចឹមចកអាសូឡា តែលទ្ធផលមិនខុសគ្នាយ៉ាងកត់សម្គាល់តាមលក្ខណៈស្ថិតិពីការប្រើជីគីមីសុទ្ធនោះទេ។ | មានធាង ១៨,១៧ ក្នុង៦ខែ ផ្ទៃស្លឹក ៥,៧៨ m² និងបរិមាណអាសូតក្នុងស្លឹក ២,៦៨%។ |
| 0.75N + Azolla (75% Nitrogen + Azolla) ជីអាសូត ០,៧៥ នៃកម្រិតណែនាំ រួមជាមួយចកអាសូឡា |
អាចកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមីបាន ២៥% ដោយនៅតែរក្សាបាននូវការលូតលាស់ក្នុងកម្រិតអាចទទួលយកបាន។ | ការលូតលាស់មានការថយចុះបន្តិចបន្តួច បើធៀបនឹងការប្រើជីពេញលេញ។ | មានធាង ១៦,៤២ ក្នុង៦ខែ ផ្ទៃស្លឹក ៥,៤៩ m² និងបរិមាណអាសូតក្នុងស្លឹក ២,៥៩%។ |
| 0.50N / 0.25N + Azolla (Reduced Nitrogen + Azolla) ជីអាសូតកម្រិតទាប (៥០% ឬ ២៥%) រួមជាមួយចកអាសូឡា |
កាត់បន្ថយថ្លៃដើមជីគីមីបានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | បរិមាណអាសូតមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់របស់ដូងប្រេង ធ្វើឱ្យដើមលូតលាស់យឺត និងខ្វះជីវជាតិ។ | បរិមាណអាសូតក្នុងស្លឹកធ្លាក់ចុះដល់ ២,៥០% និង ២,២៩% ដែលមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ចិញ្ចឹមចក ទិញជីគីមីបន្ថែម និងត្រូវការមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគគុណភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Nongsuea ខេត្ត Pathumthani ប្រទេសថៃ លើដីចម្ការក្រូចចាស់ដែលមានជាតិអាស៊ីតខ្លាំង (pH ៣,៣-៣,៩) និងមានកម្រិតផូស្វ័រ ព្រមទាំងប៉ូតាស្យូមសេសសល់ក្នុងដីខ្ពស់ស្រាប់។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះការឆ្លើយតបរបស់ដូងប្រេងទៅនឹងចកអាសូឡាអាចនឹងខុសគ្នា ប្រសិនបើអនុវត្តលើប្រភេទដីដែលខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម P និង K ឬមានកម្រិត pH ខុសពីនេះ។
ការរកឃើញពីការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កសិករដាំដូងប្រេងនៅកម្ពុជា ដែលចង់កាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មតាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្ត។
ជារួម ចកអាសូឡាអាចជួយបំពេញបន្ថែមអាសូត និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមីបានមួយផ្នែក ប៉ុន្តែមិនអាចជំនួសជីគីមីបានទាំងស្រុងនោះទេសម្រាប់ដំណាំដែលត្រូវការជីច្រើនដូចជាដូងប្រេង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Azolla microphylla (ចកអាសូឡា) | ជាប្រភេទចកទឹកម្យ៉ាងដែលមានសមត្ថភាពស្រូបយកអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងខ្លួនវា តាមរយៈការរស់នៅសហជីវិតជាមួយបាក់តេរី ហើយអាចប្រើជាជីស្រស់សម្រាប់ដំណាំដើម្បីបង្កើនកម្រិតអាសូតក្នុងដី។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលអណ្តែតលើទឹក និងទាញយកជីពីខ្យល់អាកាសដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Green Manure (ជីស្រស់ / ជីរុក្ខជាតិស្រស់) | ជារុក្ខជាតិ (ដូចជាចកអាសូឡា ឬសណ្តែក) ដែលគេដាំ ឬប្រមូលមកកប់ទៅក្នុងដីស្រស់ៗ ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាសារធាតុចិញ្ចឹមនិងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីឱ្យផុសល្អ។ | ដូចជាការយកកាកសំណល់បន្លែស្រស់ៗទៅកប់ក្នុងដីដើម្បីធ្វើជីកំប៉ុសដោយផ្ទាល់ ជំនួសឱ្យការទុកឱ្យរលួយនៅខាងក្រៅ។ |
| Randomized Completely Block Design (ប្លុកពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយចាត់តាំងកម្មវិធីពិសោធន៍ (ឧ. ការដាក់ជីខុសៗគ្នា) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីនៅទីតាំងនោះ។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមចម្រុះសមត្ថភាពស្មើៗគ្នា ដើម្បីប្រកួតប្រជែង ធានាថាគ្មានក្រុមណាមានប្រៀបជាងក្រុមណាដោយសារកត្តាខាងក្រៅ។ |
| Kjeldahl Method (វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់កំណត់បរិមាណអាសូតសរុប (Total N) ដែលមាននៅក្នុងគំរូដី ឬជាលិការុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក) តាមរយៈការរំលាយជាមួយអាស៊ីត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនដែលវាស់មើលថាតើក្នុងម្ហូបមួយចានមានជាតិប្រូតេអ៊ីន(អាសូត)ប៉ុន្មានក្រាមពិតប្រាកដ។ |
| Walkley-Black Method (វិធីសាស្ត្រ Walkley-Black) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីសម្រាប់វាស់បរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ (Organic Matter) នៅក្នុងដី ដោយប្រើប្រតិកម្មអុកស៊ីតកម្មដើម្បីគណនាបរិមាណកាបូនសរីរាង្គ ដែលជាសូចនាករនៃភាពមានជីជាតិរបស់ដី។ | ដូចជាការដុតកម្ទេចសំណល់ដើម្បីវាស់មើលថាតើមានកាកសំណល់ផេះ(កាបូន)សេសសល់ប៉ុន្មាន ដែលបញ្ជាក់ពីកម្រិតជីជាតិដី។ |
| Axis area (ផ្ទៃមុខកាត់ធាង) | ជាទំហំផ្ទៃមុខកាត់នៃធាងដូងប្រេង (វាស់ទទឹងនិងជម្រៅ) ដែលជាសូចនាករបង្ហាញពីទំហំនៃបំពង់ដឹកនាំទឹក និងអាហាររវាងដើមនិងស្លឹក។ ផ្ទៃមុខកាត់កាន់តែធំ រុក្ខជាតិកាន់តែអាចដឹកនាំសារធាតុចិញ្ចឹមបានច្រើន។ | ដូចជាទំហំនៃបំពង់ទុយោទឹក បំពង់កាន់តែធំ ទឹកនិងសារធាតុចិញ្ចឹមអាចហូរឆ្លងកាត់បានកាន់តែច្រើន។ |
| Yellow molybdovanadophosphoric acid method (វិធីសាស្ត្រពណ៌លឿងម៉ូលីបដូវ៉ាណាដូផូស្វ័ររិច) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់កម្រិតផូស្វ័រ (P) នៅក្នុងរុក្ខជាតិ ឬដី ដោយប្រើសារធាតុគីមីដែលធ្វើឱ្យមានប្រតិកម្មបញ្ចេញពណ៌លឿង ហើយគេវាស់កម្រិតពណ៌នោះដោយប្រើម៉ាស៊ីនស្រូបពន្លឺ (Spectrophotometer) ដើម្បីដឹងពីបរិមាណផូស្វ័រ។ | ដូចជាការបន្តក់ថ្នាំតេស្តទឹកអាងហែលទឹក បើទឹកប្រែពណ៌កាន់តែលឿងខ្លាំង មានន័យថាមានជាតិផូស្វ័រកាន់តែច្រើន។ |
| Atomic Absorption Spectrophotometer (ម៉ាស៊ីនវាស់ការស្រូបពន្លឺបរិមាណូ) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ទំនើបដែលប្រើសម្រាប់វាស់បរិមាណសារធាតុរ៉ែ ឬលោហៈ (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម) នៅក្នុងគំរូ ដោយវាស់កម្រិតពន្លឺដែលត្រូវបានស្រូបយកដោយអាតូមនៃសារធាតុទាំងនោះ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបាញ់ពន្លឺឆ្លុះមើលរ៉ែ បើពន្លឺត្រូវបាំង(ស្រូបយក)កាន់តែច្រើន មានន័យថាក្នុងនោះមានជាតិរ៉ែកាន់តែច្រើន។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
