បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងវិស័យកសិកម្មដោយលើកកម្ពស់ការផលិត និងការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្ត និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្រ្ត ដើម្បីសម្រេចគោលដៅកាត់បន្ថយថ្នាំពុលកសិកម្ម៥០%នៅតៃវ៉ាន់ត្រឹមឆ្នាំ២០២៧។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបង្ហាញពីដំណើរការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) របស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម (ATRI) ក្នុងការផលិតអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Laboratory-scale Fermentation ការបណ្តុះអតិសុខុមប្រាណខ្នាតមន្ទីរពិសោធន៍ (តាមរយៈដប ឬធុងខ្នាតតូច) |
មានភាពងាយស្រួលសម្រាប់ការធ្វើតេស្តសាកល្បងបឋម និងមានតម្លៃថោកសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវខ្នាតតូច។ | មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្ម មានការប្រែប្រួលគុណភាពច្រើន ទាមទារកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់ និងពិបាកក្នុងការពង្រីកទំហំ (Scale-up limitation)។ | ផលិតបានត្រឹមតែបរិមាណតិចតួច (គិតជាលីត្រ ឬគីឡូក្រាម) សម្រាប់តែការពិសោធន៍។ |
| Liquid Fermentation Mass Production ប្រព័ន្ធរំងាស់វត្ថុរាវទ្រង់ទ្រាយធំ |
អាចផលិតបានបរិមាណច្រើនកម្រិតពាណិជ្ជកម្ម កាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងធានាគុណភាពផលិតផលមានស្ថិរភាពខ្ពស់។ | ទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើម៉ាស៊ីន និងធុងរំងាស់ ព្រមទាំងត្រូវការការគ្រប់គ្រងប៉ារ៉ាម៉ែត្រស្មុគស្មាញដូចជា សីតុណ្ហភាព កម្រិត pH និងអុកស៊ីសែន។ | ជោគជ័យក្នុងការបង្កើនទំហំផលិតកម្មពីធុង ៥០-១០០លីត្រ រហូតដល់ ១៥០០លីត្រ សម្រាប់ធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។ |
| Two-phase Fermentation System ប្រព័ន្ធរំងាស់ពីរដំណាក់កាល (រាវ និងរឹង) |
បង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មសម្រាប់អតិសុខុមប្រាណប្រភេទសរសៃ (Filamentous microbes) ដែលត្រូវការចំណុចប្រទាក់រវាងខ្យល់និងមជ្ឈដ្ឋាន ដើម្បីបង្កើតស្ប៉ា (Sporulation)។ | ទាមទារឧបករណ៍ចម្រុះរួមមានប្រព័ន្ធរំងាស់រាវ ម៉ាស៊ីនសម្លាប់មេរោគដោយចំហាយទឹក និងបន្ទប់ទូកម្ដៅ (Incubation chamber) ដែលអាចគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អ និងចំណាយពេលយូរ (១០-១៤ថ្ងៃ)។ | អាចផលិតស្ប៉ាអតិសុខុមប្រាណ (ឧទាហរណ៍ Streptomyces) បានយ៉ាងល្អគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃមជ្ឈដ្ឋានរឹងទាំងស្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបង្ហាញពីតម្រូវការធនធានឧបករណ៍ និងបច្ចេកទេសកម្រិតពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ការផលិត និងកែច្នៃជីជីវសាស្រ្តក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅវិទ្យាស្ថាន ATRI ក្នុងតៃវ៉ាន់ ដោយផ្តោតលើការប្រមូលនិងធ្វើពាណិជ្ជកម្មអតិសុខុមប្រាណក្នុងស្រុក ស្របតាមគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីជាតិ។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្រ្តខុសគ្នាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាការប្រើប្រាស់គីមីកសិកម្មលើសកម្រិត និងត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាពង្រីកទំហំផលិតកម្មជីជីវសាស្រ្ត។
បច្ចេកវិទ្យានិងគំរូនៃវេទិកាច្រកចេញចូលតែមួយ (One-stop service platform) នេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញវិស័យកសិកម្មសរីរាង្គ។
ការរៀបចំប្រព័ន្ធពង្រីកទំហំផលិតកម្មជីជីវសាស្រ្ត (Scale-up production) តាមគំរូរបស់តៃវ៉ាន់ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលសារធាតុគីមីកសិកម្ម និងជំរុញការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fermentation mass production (ការរំងាស់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ) | ដំណើរការពង្រីកទំហំនៃការបណ្តុះអតិសុខុមប្រាណពីកម្រិតមន្ទីរពិសោធន៍តូចតាច (ឧទាហរណ៍ កែវបំពង់) ទៅជាធុងរំងាស់ឧស្សាហកម្មខ្នាតធំ (រហូតដល់ ១៥០០លីត្រ) ដោយមានការគ្រប់គ្រងកម្រិតអុកស៊ីសែន សីតុណ្ហភាព និង pH ដើម្បីផលិតភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តក្នុងបរិមាណពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការប្តូរពីការដាំបាយក្នុងឆ្នាំងតូចសម្រាប់ហូបម្នាក់ឯង ទៅជាការប្រើឆ្នាំងយក្សសម្រាប់ចម្អិនឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ហូបក្នុងកម្មវិធីបុណ្យ ដោយត្រូវប្រាកដថាបាយឆ្អិនល្អស្មើគ្នាគ្រប់គ្រាប់។ |
| Two-phase fermentation system (ប្រព័ន្ធរំងាស់ពីរដំណាក់កាល) | វិធីសាស្រ្តផលិតកម្មដែលរួមបញ្ចូលការរំងាស់វត្ថុរាវ (ដើម្បីបំបែកមេឱ្យបានច្រើន) ជាមួយនិងការរំងាស់លើមជ្ឈដ្ឋានរឹងមានខ្យល់ចេញចូល ដើម្បីជួយឱ្យអតិសុខុមប្រាណប្រភេទសរសៃ (ឧទាហរណ៍ Streptomyces) បង្កើតស្ប៉ាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិក្នុងថង់ទឹកសិន ដើម្បីឱ្យឆាប់ចេញឫស មុននឹងយកវាទៅដាំលើដីផ្ទាល់ដើម្បីឱ្យវាចេញផ្កា និងផ្លែបានល្អ។ |
| Fluid bed granulation (ការកាត់គ្រាប់ដោយប្រើប្រព័ន្ធខ្យល់បក់) | បច្ចេកទេសផលិតម្សៅ ឬគ្រាប់ជីជីវសាស្រ្ត ដោយការផ្លុំខ្យល់ឱ្យភាគល្អិតរឹងអណ្តែតឡើង រួចបាញ់វត្ថុរាវដែលមានផ្ទុកអតិសុខុមប្រាណទៅស្រោបពីលើភាគល្អិតនោះ ដើម្បីបង្កើតជាគ្រាប់ដែលអាចរលាយក្នុងទឹកបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាការផ្លុំខ្យល់បក់គ្រាប់ខ្សាច់ឱ្យអណ្តែតឡើង ហើយបាញ់ទឹកស៊ីរ៉ូពីលើបណ្តើរៗ ដើម្បីឱ្យខ្សាច់នោះស្អិតជាប់គ្នាជាដុំតូចៗដែលងាយស្រួលវេចខ្ចប់។ |
| Sporulation (ការបង្កើតស្ប៉ា) | ដំណើរការដែលបាក់តេរី ឬផ្សិតមួយចំនួន បង្កើតជារចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំ និងសម្ងំស្ងៀម (ហៅថា ស្ប៉ា) ដើម្បីទប់ទល់នឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានអាក្រក់។ ក្នុងផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្ម ការជំរុញឱ្យមានការបង្កើតស្ប៉ាច្រើន ជួយឱ្យផលិតផលអាចរក្សាទុកបានយូរដោយមិនខូចគុណភាព។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំដែលត្រៀមខ្លួនសម្ងំដេកក្នុងរូងពេញមួយរដូវរងា (Hibernation) ដើម្បីសន្សំថាមពល និងការពារខ្លួនរង់ចាំរហូតដល់អាកាសធាតុល្អទើបចេញមកក្រៅវិញ។ |
| Defoamer agents (សារធាតុបំបាត់ពពុះ) | សារធាតុគីមីបន្ថែមដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងធុងរំងាស់វត្ថុរាវ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការកកើតពពុះច្រើនហួសហេតុ ដែលពពុះទាំងនេះអាចរារាំងការផ្ទេរអុកស៊ីសែន និងធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការលូតលាស់របស់អតិសុខុមប្រាណ។ | ដូចជាការចាក់ប្រេងឆាបន្តិចចូលក្នុងឆ្នាំងស្ងោរទឹកស៊ុបកំពុងពុះ ដើម្បីកុំឱ្យពពុះហូរហៀរចេញមកក្រៅ និងជួយឱ្យកម្តៅសាយភាយបានល្អ។ |
| Inoculum (អតិសុខុមប្រាណដើម ឬមេបណ្តុះ) | បរិមាណតិចតួចនៃកោសិកាអតិសុខុមប្រាណសកម្មដែលត្រូវបានគេយកទៅដាក់បញ្ចូលក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមថ្មី (Culture medium) ដើម្បីចាប់ផ្តើមដំណើរការលូតលាស់និងការរំងាស់។ | ដូចជាមេដំបែដែលយើងយកទៅរោយចូលក្នុងទឹកត្នោត ឬទឹកដោះគោ ដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្រែទៅជាស្រា ឬទឹកដោះគោជូរ (យ៉ាអួ) យ៉ាងដូច្នោះដែរ។ |
| Spray-dried powder (ម្សៅសម្ងួតដោយការបាញ់) | បច្ចេកទេសបង្កើតរូបមន្តផលិតផល ដោយយកវត្ថុរាវដែលមានផ្ទុកអតិសុខុមប្រាណ និងសារធាតុការពារ ទៅបាញ់ជាល្អងតូចៗចូលក្នុងឡដែលមានខ្យល់ក្តៅខ្លាំង (១០០-១៤០អង្សាសេ) ដើម្បីឱ្យទឹកហួតអស់ភ្លាមៗ រួចបន្សល់ទុកជាទម្រង់ម្សៅស្ងួត។ | ដូចជាការបាញ់ទឹកដោះគោស្រស់ចូលក្នុងឡក្តៅខ្លាំងភ្លាមៗ ដើម្បីឱ្យទឹកហួតអស់រលីង សល់តែម្សៅទឹកដោះគោដែលអាចទុកបានយូរខែឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
