បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាព និងភាពធន់នៃពូជកប្បាសបំប្លែងហ្សែន Bt ប្រឆាំងនឹងការបំផ្លាញរបស់ដង្កូវចោះផ្លែកប្បាស Helicoverpa armigera ដោយប្រៀបធៀបជាមួយពូជកប្បាសធម្មតា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍នៅតាមស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវចំនួនបីកន្លែងក្នុងប្រទេសថៃ ចាប់ពីខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៧ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bt Transgenic Cotton Varieties (NuCOTN 33B, NuCOTN 35B) ពូជកប្បាសបំប្លែងហ្សែន Bt (NuCOTN 33B, 35B) |
មានភាពធន់ខ្ពស់ទៅនឹងដង្កូវចោះផ្លែកប្បាស Helicoverpa armigera ដែលជួយផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ខ្លាំងនៅតំបន់មានការរាតត្បាតដង្កូវ និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលកសិកម្ម។ | ងាយរងគ្រោះដោយជំងឺរួញស្លឹកកប្បាស (Cotton leaf curl disease) ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងបើធៀបនឹងពូជក្នុងស្រុកនៅពេលមានការរាតត្បាតជំងឺនេះ។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៤៣៣-៤៦៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (តំបន់រាតត្បាតដង្កូវ) ប៉ុន្តែធ្លាក់មកត្រឹម ២៦៤-២៦៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (តំបន់មានជំងឺរួញស្លឹក)។ |
| Standard Recommended Non-Bt Cotton (Srisamrong 60) ពូជកប្បាសណែនាំធម្មតា (Srisamrong 60) |
មានភាពធន់នឹងជំងឺរួញស្លឹកកប្បាសបានល្អប្រសើរ និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់នៅតំបន់ដែលមិនសូវមានការរំខានពីសត្វល្អិត។ | រងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលមានការរាតត្បាតពីដង្កូវចោះផ្លែកប្បាស ប្រសិនបើមិនមានការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតបានត្រឹមត្រូវ។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៣១៤-៣៨១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (តំបន់មានជំងឺរួញស្លឹក) ប៉ុន្តែធ្លាក់មកត្រឹម ១៦-១៥១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (តំបន់រាតត្បាតដង្កូវ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការប្រើប្រាស់ពូជកប្បាស Bt ជួយកាត់បន្ថយការចំណាយ និងពេលវេលាលើការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (រហូតដល់ ៩ ដង) ប៉ុន្តែទាមទារការជ្រើសរើសទីតាំងដាំដុះដែលមិនមានហានិភ័យជំងឺរួញស្លឹក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវចំនួន ៣ ក្នុងប្រទេសថៃ (Nakhon Sawan, Sukhothai, Loei) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៧-១៩៩៨ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា ទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ ហើយសត្វល្អិតចង្រៃនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នអាចមានការវិវត្តន៍ភាពធន់នឹងសាបធាតុ Bt រួចទៅហើយ ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រទេសជាថ្មី។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ការជ្រើសរើសពូជដំណាំសម្រាប់ការដាំដុះត្រូវធ្វើឡើងដោយថ្លឹងថ្លែងឱ្យបានច្បាស់លាស់រវាងភាពធន់នឹងសត្វល្អិត និងភាពធន់នឹងជំងឺប្រចាំតំបន់ ដោយមិនអាចពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យា Bt តែមួយមុខបានឡើយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bt. transgenic cotton (កប្បាសបំប្លែងហ្សែន Bt) | ជាពូជកប្បាសដែលត្រូវបានបញ្ចូលហ្សែនពីបាក់តេរី Bacillus thuringiensis (Bt) ដើម្បីបង្កើតប្រូតេអ៊ីនពុលដែលអាចសម្លាប់ដង្កូវចោះផ្លែកប្បាសដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលវាស៊ីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការបំពាក់អាវក្រោះការពារខ្លួនពីកំណើតដល់ដើមកប្បាស ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតពុលស្លាប់នៅពេលវាមកស៊ី។ |
| Cotton bollworm / Helicoverpa armigera (ដង្កូវចោះផ្លែកប្បាស) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយសម្រាប់ដំណាំកប្បាស ដែលវាស៊ីផ្លែ និងផ្កាធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាចោរលួចចូលស៊ីកម្ទេចផ្លែឈើក្នុងសួនមុនពេលយើងបានប្រមូលផល។ |
| Strip plot design (ប្លង់ពិសោធន៍ជាបន្ទះ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកជាបន្ទះកាត់ខ្វែងគ្នា ដែលជួយសម្រួលដល់ការអនុវត្តកត្តាពិសោធន៍ធំៗ ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបាញ់ថ្នាំលើផ្ទៃដីធំ។ | ដូចជាការគូសក្រឡាអុកលើដីចំការ ដោយជួរដេកដាំពូជខុសៗគ្នា ហើយជួរឈរបាញ់ថ្នាំ និងមិនបាញ់ថ្នាំខ្វែងគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀប។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (ការធ្វើតេស្ត DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមច្រើនជាងពីរ ដើម្បីរកមើលថាតើលទ្ធផល (ដូចជាទិន្នផល) ពិតជាខុសគ្នាដោយសារពូជដំណាំ ឬគ្រាន់តែដោយសារការប្រែប្រួលចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រើជញ្ជីងដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ដើម្បីថ្លឹងមើលថាតើអ្នករត់ប្រណាំងលេខ១ លេខ២ និងលេខ៣ ពិតជារត់លឿនជាងគ្នាដាច់ ឬប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែលអាចចាត់ទុកថាស្មើគ្នា។ |
| Cotton leaf curl disease (ជំងឺរួញស្លឹកកប្បាស) | ជាជំងឺបង្កឡើងដោយវីរុសដែលធ្វើឱ្យស្លឹកកប្បាសរួញ ក្រិន និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង ហើយពូជកប្បាស Bt ខ្លះងាយរងគ្រោះដោយជំងឺនេះ។ | ដូចជាជំងឺផ្តាសាយធំដែលឆ្លងរាលដាលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិឈឺ មិនលូតលាស់ និងមិនផ្តល់ផ្លែផ្កា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
