បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការថយចុះនៃផ្ទៃដីដាំដុះស្រូវតំបន់ដីសើម ដោយស្វែងរកពូជស្រូវចម្ការ (Upland rice) ដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់តាមរយៈកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាការបង្កាត់ពូជពាក់កណ្តាលឌីអាឡែល (Half-diallel mating design) ដើម្បីវាយតម្លៃពូជស្រូវចម្ការថៃចំនួន ៨ ប្រភេទ និងកូនកាត់ F1 ចំនួន ២៨ របស់ពួកវា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| General Combining Ability (GCA) Analysis ការវិភាគសមត្ថភាពនៃការផ្សំទូទៅ (GCA) |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជមេបាដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការបញ្ជូនលក្ខណៈល្អៗ (Additive gene action) ទៅកាន់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ | មិនអាចទស្សន៍ទាយបានច្បាស់លាស់ពីទិន្នផលជាក់លាក់នៃកូនកាត់ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់រវាងពូជពីរផ្សេងគ្នានោះទេ។ | បានរកឃើញថាពូជ Dawk Pa-yawm, Nual Hawm, និង Khun Nan គឺជាពូជមេបាដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់។ |
| Specific Combining Ability (SCA) Analysis ការវិភាគសមត្ថភាពនៃការផ្សំជាក់លាក់ (SCA) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកបន្សំកូនកាត់ (F1 hybrids) ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតតាមរយៈឥទ្ធិពល Non-additive gene action (Heterosis)។ | ទាមទារពេលវេលា និងធនធានច្រើនក្នុងការធ្វើការបង្កាត់ពូជឆ្លងកាត់គ្នាទាំងអស់ (Diallel crosses) និងការដាំសាកល្បងនៅទីវាល។ | បានកំណត់យកកូនកាត់ Nual Hawm × Khun Nan ថាមានសក្តានុពលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត។ |
| Heritability Estimation ការប៉ាន់ស្មានអត្រាផ្ទេរពូជ (Narrow and Broad Sense Heritability) |
ជួយអ្នកបង្កាត់ពូជសម្រេចចិត្តថា តើលក្ខណៈណាមួយគួរជ្រើសរើសតាមរយៈការបង្កាត់ពូជធម្មតា ឬការបង្កាត់កូនកាត់។ | តម្លៃនៃការផ្ទេរពូជអាចប្រែប្រួលខ្លាំងអាស្រ័យលើបរិស្ថាន និងមិនតំណាងឱ្យតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ | អត្រាផ្ទេរពូជសម្រាប់ទិន្នផលគ្រាប់មានកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ (៣៥,៦៧-៥៦,៧២%) ដែលបង្ហាញថាការជ្រើសរើសពូជនឹងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែងដូចជាដីស្រែពិសោធន៍ ពេលវេលាដាំដុះយ៉ាងហោចណាស់មួយរដូវកាល និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅសាកលវិទ្យាល័យ Prince of Songkla ទីក្រុង Hat Yai ប្រទេសថៃ ដែលប្រើប្រាស់ពូជស្រូវចម្ការក្នុងស្រុករបស់ថៃ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តផ្ទាល់លើប្រភេទដី និងអាកាសធាតុនៅតំបន់ខ្ពង់រាបរបស់កម្ពុជា។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការធ្វើតេស្តពូជក្នុងស្រុករបស់ខ្លួនដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលជាក់លាក់។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កាត់ និងវិភាគហ្សែននេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសការបង្កើនទិន្នផលស្រូវចម្ការដែលធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវិភាគហ្សែន និងសមត្ថភាពបង្កាត់ពូជនេះ នឹងជួយពន្លឿនការបង្កើតពូជស្រូវចម្ការថ្មីៗនៅកម្ពុជា ដែលធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងនៅក្នុងតំបន់ខ្វះខាតប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| General combining ability (សមត្ថភាពនៃការផ្សំទូទៅ) | គឺជាតម្លៃមធ្យមនៃសមត្ថភាពរបស់ពូជមេបាមួយ ក្នុងការបញ្ជូនលក្ខណៈល្អៗទៅកាន់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ មិនថាយកទៅបង្កាត់ជាមួយពូជណាក៏ដោយ។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃហ្សែនប្រភេទ Additive (ហ្សែនដែលបូកបញ្ចូលគ្នាដោយផ្ទាល់)។ | ដូចជាកីឡាករបាល់ទាត់ដ៏ឆ្នើមម្នាក់ ដែលតែងតែលេងបានល្អជានិច្ច ទោះបីជាត្រូវផ្លាស់ប្តូរឱ្យទៅចាប់គូជាមួយមិត្តរួមក្រុមណាក៏ដោយ។ |
| Specific combining ability (សមត្ថភាពនៃការផ្សំជាក់លាក់) | គឺជាសមត្ថភាពរបស់កូនកាត់ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់រវាងពូជមេបាពីរជាក់លាក់ ក្នុងការផ្តល់ទិន្នផលឬលក្ខណៈល្អលើសពីការរំពឹងទុក (ខ្ពស់ជាង ឬទាបជាងតម្លៃមធ្យមរបស់មេបាទាំងពីរ)។ វាទាក់ទងនឹងឥទ្ធិពលហ្សែនប្រភេទ Non-additive (Heterosis ឬការកាត់តហ្សែនលេចធ្លោ)។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាធ្វើការបានកម្រិតមធ្យម តែពេលចាប់គូធ្វើការជាមួយគ្នាស្រាប់តែបង្កើតបានលទ្ធផលអស្ចារ្យហួសការរំពឹងទុក។ |
| Half-diallel mating design (ការរចនាការបង្កាត់ពូជពាក់កណ្តាលឌីអាឡែល) | គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការបង្កាត់ពូជ ដោយយកក្រុមពូជមេបាមួយចំនួនមកបង្កាត់ខ្វែងគ្នាចុះឡើងគ្រប់គូទាំងអស់ ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលការបង្កាត់ពូជខ្លួនឯង (Self-crosses) និងការបង្កាត់ត្រឡប់ (Reciprocal crosses) នោះទេ ដើម្បីសិក្សាពីសក្តានុពលនៃការបង្កាត់។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតតទល់ជាមួយគ្រប់ក្រុមទាំងអស់ត្រឹមតែម្តងគត់ ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លាំងជាងគេកាលណាប្រកួតឆ្លងខ្វែងគ្នា។ |
| Narrow sense heritability (អត្រាផ្ទេរពូជក្នុងន័យចង្អៀត) | គឺជាការវាស់ស្ទង់នូវសមាមាត្រនៃបំរែបំរួលរូបរាងកាយ (Phenotype) ដែលបណ្តាលមកពីសកម្មភាពហ្សែនបែបបន្ថែម (Additive genetic effect)។ វាជួយឱ្យអ្នកបង្កាត់ពូជដឹងថា តើលក្ខណៈមួយងាយស្រួលនឹងបញ្ជូនទៅជំនាន់ក្រោយតាមរយៈការជ្រើសរើសពូជធម្មតាដែរឬទេ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើមុខមាត់របស់កូន កាត់តាមឪពុកម្តាយបានច្បាស់កម្រិតណា ដែលជួយឱ្យយើងអាចទាយដឹងមុនពីរូបរាងរបស់កូនជំនាន់ក្រោយទៀត។ |
| Additive gene action (សកម្មភាពហ្សែនបន្ថែម) | គឺជាប្រភេទនៃសកម្មភាពហ្សែន ដែលលក្ខណៈរបស់កូនចៅគឺជាផលបូកផ្ទាល់នៃឥទ្ធិពលហ្សែននីមួយៗដែលទទួលបានពីឪពុកម្តាយ ដោយគ្មានប្រតិកម្មរារាំង ឬបិទបាំងគ្នាពីហ្សែនដទៃឡើយ។ | ដូចជាការសន្សំបន្តក់ទឹកក្នុងកែវ មួយដំណក់បូកមួយដំណក់ស្មើពីរដំណក់ ពោលគឺលក្ខណៈរបស់ឪពុកនិងម្តាយត្រូវបានបូកបញ្ចូលគ្នាដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងខ្លួនកូន។ |
| Non-additive gene action (សកម្មភាពហ្សែនមិនបន្ថែម) | គឺជាឥទ្ធិពលហ្សែនដែលកើតឡើងពីប្រតិកម្មអន្តរកម្មរវាងអាឡែល (Alleles) ខុសគ្នា ដូចជាភាពលេចធ្លោ (Dominance) ជាដើម ដែលធ្វើឱ្យលក្ខណៈកូនចៅមិនមែនគ្រាន់តែជាផលបូកមធ្យមរបស់មេបានោះទេ។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌ខៀវនិងពណ៌លឿងចូលគ្នា បង្កើតបានជាពណ៌បៃតង ដែលជាលទ្ធផលថ្មីមួយ មិនមែនគ្រាន់តែជាការយកពណ៌ពីរដាក់ទន្ទឹមគ្នានោះទេ។ |
| Transgressive segregation (ការបំបែកលក្ខណៈហួសកម្រិតមេបា) | គឺជាបាតុភូតហ្សែនដែលកូនចៅជំនាន់ក្រោយ (ជាទូទៅនៅជំនាន់ F2 ឬលើសពីនេះ) បង្ហាញលក្ខណៈរូបរាង ឬទិន្នផលដែលល្អហួស (ឬអាក្រក់ហួស) ពីកម្រិតអតិបរមា និងអប្បបរមារបស់ពូជមេបាដើមទាំងពីរ។ | ដូចជាកូនប្រុសម្នាក់ដែលធំឡើងស្រាប់តែមានកម្ពស់ខ្ពស់ខ្លាំង ខ្ពស់ជាងឪពុកម្តាយ និងជីដូនជីតារបស់ខ្លួនទៅទៀតដោយសារតែការផ្សំផ្គុំហ្សែនថ្មី។ |
| Phenotypic variance (រ៉ាវ្យង់ផេណូទីប) | គឺជាការប្រែប្រួលសរុបនៃលក្ខណៈរូបរាងកាយ ដែលអាចមើលឃើញផ្ទាល់នៅក្នុងក្រុមរុក្ខជាតិមួយ ដែលបណ្តាលមកពីការបូកបញ្ចូលគ្នារវាងកត្តាពូជ (Genetics) និងកត្តាបរិស្ថាន (Environment)។ | ដូចជាភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់ដើមឈើនៅក្នុងព្រៃ ដែលបណ្តាលមកពីពូជដើមឈើផ្ទាល់ផង និងបណ្តាលមកពីបរិស្ថានជុំវិញដូចជាដី ទឹក និងពន្លឺព្រះអាទិត្យផងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
