បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃប្រៀបធៀបរវាងផលិតភាព ផលចំណេញ និងផលប៉ះពាល់ទៅលើគុណភាពដី នៃការដាំដុះដំណាំតេហ្វ (Tef) តាមបែបសរីរាង្គ និងបែបប្រើប្រាស់ជីគីមីធម្មតានៅក្រោមលក្ខខណ្ឌទឹកភ្លៀង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីវាល និងការស្ទង់មតិលើកសិករ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគចម្រុះផ្នែកកសិសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Organic Farming កសិកម្មបែបសរីរាង្គ (Organic Farming) |
ជួយកែលម្អគុណភាពដី បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ អត្រាជ្រាបទឹក និងផ្តល់ជម្រកល្អដល់ជីវចម្រុះក្នុងដី។ ផ្តល់នូវអត្រាចំណេញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់ ដោយសារកាត់បន្ថយការចំណាយលើការទិញជីគីមី។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការរៀបចំ និងដឹកជញ្ជូនជីកំប៉ុស ឬលាមកសត្វ។ ទាមទារឱ្យមានកម្មសិទ្ធិដីធ្លីច្បាស់លាស់ ដើម្បីធានាបាននូវការវិនិយោគកែលម្អដីរយៈពេលវែង។ | អត្រាចំណេញ (FIRR) ១១០,៣%, អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍ចំណាយ (BCR) ២,៤៨, ទិន្នផលជីវម៉ាស ៥,១២ តោន/ហិកតា, និងសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី ១,៦%។ |
| Conventional Farming កសិកម្មបែបប្រើប្រាស់ជីគីមី (Conventional Farming) |
កាត់បន្ថយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដឹកជញ្ជូនជី និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករដែលជួលដី ឬមិនមានដីផ្ទាល់ខ្លួន។ មានអនុបាតទិន្នផលធៀបនឹងជីវម៉ាស (Harvest index) ខ្ពស់ជាងបន្តិច។ | ធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធដី និងគុណភាពដីធ្លាក់ចុះ ប៉ះពាល់ដល់អតិសុខុមប្រាណក្នុងដី និងមានហានិភ័យចំណាយខ្ពស់លើការទិញជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ | អត្រាចំណេញ (FIRR) ៨១,៩%, អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍ចំណាយ (BCR) ២,៣៤, ទិន្នផលជីវម៉ាស ៤,០១ តោន/ហិកតា, និងសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីត្រឹមតែ ០,៨១%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងពីរនេះទាមទារធនធានខុសៗគ្នា ជាពិសេសកម្លាំងពលកម្ម ប្រភេទជី និងការកាន់កាប់ដីធ្លី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Tigray ភាគខាងជើងនៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានអាកាសធាតុស្ងួតពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង និងធ្វើតេស្តលើពូជដំណាំតេហ្វ (Eragrostis tef) ដែលជាដំណាំធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចសើម វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការបំប្លែងរបកគំហើញទាំងនេះទៅអនុវត្តលើដំណាំស្រូវ ឬបន្លែ ដោយគិតគូរពីបរិមាណទឹកភ្លៀងខ្ពស់ និងប្រភេទដីខុសៗគ្នា។
ទោះបីជាដំណាំតេហ្វមិនមានដាំដុះនៅកម្ពុជាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែគោលការណ៍នៃកសិកម្មសរីរាង្គ និងការកែលម្អសុខភាពដី អាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវភស្តុតាងរឹងមាំផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ដែលស្ថាប័នអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជាអាចយកទៅបញ្ចុះបញ្ចូលកសិករ និងបង្កើតគោលនយោបាយគាំទ្រផលិតផលសរីរាង្គ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Financial internal rate of return (FIRR) (អត្រាចំណេញត្រឡប់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ) | គឺជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃប្រាក់ចំណេញនៃការវិនិយោគណាមួយ (ក្នុងទីនេះគឺការធ្វើកសិកម្ម) ដោយគណនាអត្រាដែលធ្វើឱ្យតម្លៃបច្ចុប្បន្នសុទ្ធ (NPV) ស្មើនឹងសូន្យ។ វាបង្ហាញពីកម្រិតភាគរយនៃប្រាក់ចំណេញដែលគម្រោងអាចបង្កើតបានក្នុងមួយឆ្នាំ។ | ដូចជាការគណនាថាតើការបោះទុនរកស៊ីថ្ងៃនេះ នឹងផ្តល់អត្រាការប្រាក់ចំណេញប៉ុន្មានភាគរយត្រឡប់មកវិញប្រចាំឆ្នាំ។ |
| Benefit Cost Ratio (BCR) (អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍ចំណាយ) | ជាសូចនាករហិរញ្ញវត្ថុដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍សរុប និងការចំណាយសរុបនៃគម្រោងណាមួយ។ ប្រសិនបើ BCR ធំជាង ១ មានន័យថាគម្រោងនោះទទួលបានប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាការថ្លឹងថ្លែងថា បើចំណាយ ១០០ រៀល តើនឹងបានផលចំណេញមកវិញលើស ១០០ រៀល ដែរឬទេ។ |
| Infiltration rate (អត្រាជ្រាបទឹកក្នុងដី) | គឺជាល្បឿនដែលទឹកអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងស្រទាប់ដីពីផ្ទៃខាងលើ ដែលវាស់ជាមីលីម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង។ អត្រានេះជួយកំណត់ថាតើដីអាចស្តុកទុកទឹកភ្លៀងបានល្អកម្រិតណា និងកាត់បន្ថយការហូរច្រោះទឹកលើផ្ទៃដី។ | ដូចជាល្បឿនដែលអេប៉ុង (Sponge) បឺតស្រូបទឹក ពេលយើងចាក់ទឹកពីលើវាអញ្ចឹង។ |
| Soil organic matter (SOM) (សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី) | គឺជាធាតុផ្សំនៅក្នុងដីដែលកើតចេញពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរលួយ និងបំបែកធាតុ ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនការរក្សាសំណើម និងផ្តល់ជីវជាតិចាំបាច់ដល់ដំណាំ។ | ដូចជាវីតាមីនឬអាហារបំប៉នធម្មជាតិសម្រាប់ដី ដែលជួយឱ្យដីមានកម្លាំងដាំដំណាំបានល្អ។ |
| Macro invertebrates (អតិសុខុមប្រាណធំៗ ឬសត្វល្អិតក្នុងដីគ្មានឆ្អឹងកង) | សត្វល្អិតតូចៗគ្មានឆ្អឹងកងដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ (ដូចជាជន្លេន ស្រមោច កណ្តៀរ) ដែលរស់នៅក្នុងដី។ ពួកវាជួយសម្រួលដល់ដំណើរការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ និងធ្វើឱ្យដីធូរមានខ្យល់ចេញចូលល្អ។ | ដូចជាកម្មកររោងចក្រតូចៗនៅក្នុងដី ដែលជួយកិនបំបែកស្លឹកឈើឱ្យក្លាយជាជីធម្មជាតិ និងភ្ជួរដីឱ្យធូរ។ |
| Harvest index (អនុបាតទិន្នផល) | គឺជាការគណនាចែករវាងទិន្នផលគ្រាប់ (ឬផ្នែកដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់លក់/ហូប) ធៀបនឹងទិន្នផលជីវម៉ាសសរុប (រួមទាំងដើមនិងស្លឹក) របស់រុក្ខជាតិ។ វាជួយវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពរបស់ដំណាំក្នុងការបំប្លែងថាមពលទៅជាទិន្នផលជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើក្នុងចំណោមទម្ងន់ដើមឈើមួយដើមសរុប តើមានផ្លែដែលយើងអាចហូបបានប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Bulk density (ដង់ស៊ីតេដី) | គឺជារង្វាស់នៃម៉ាសរបស់ដីស្ងួតធៀបនឹងមាឌសរុបរបស់វា ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការហាប់ណែន ឬភាពធូររបស់ដី។ ដីដែលហាប់ណែនពេកមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកដល់ការចាក់ឫសរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបទម្ងន់រវាងសំឡីមួយប្រអប់ (ធូរ/ដង់ស៊ីតេទាប) និងដីឥដ្ឋមួយប្រអប់ប៉ុនគ្នា (ហាប់/ដង់ស៊ីតេខ្ពស់)។ |
| Shannon's index (សន្ទស្សន៍សានន) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងបរិស្ថានវិទ្យា ដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិនៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទ និងភាពស្មើគ្នានៃការបែងចែកចំនួនសត្វនីមួយៗ។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃថាតើសួនច្បារមួយមានប្រភេទសត្វល្អិតរស់នៅចម្រុះគ្នាច្រើន និងមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែលគ្នាល្អកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
