បញ្ហា (The Problem)៖ សត្វរុយគោ (Stable flies) និងរុយស្រាំង (Tabanids) បង្កការរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់បសុសត្វដោយការជញ្ជក់ឈាម និងអាចចម្លងមេរោគផ្សេងៗ ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រង និងកម្ចាត់ដែលមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរៀបចំការពិសោធន៍ជាទម្រង់ 3×3 Latin square នៅកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោចំនួន២ ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃអន្ទាក់៣ប្រភេទ ព្រមទាំងសាកល្បងបន្ថែមជាមួយធ្នាក់ទាក់ទាញក្លិនផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Vavoua Trap with CUS Attractant អន្ទាក់ Vavoua ប្រើជាមួយធ្នាក់ទឹកនោមគោផ្អាប់លាយចំបើង (CUS) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទាក់ទាញ និងចាប់រុយគោ (Stomoxys spp.)។ មានទម្រង់ងាយស្រួលផលិតពីក្រណាត់ពណ៌ និងសំណាញ់មុង។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់រុយស្រាំង (Tabanids) បើធៀបនឹងអន្ទាក់ Nzi។ | ចាប់រុយគោបានច្រើនជាងគេបំផុត ដោយកើនឡើង ២.២ដង ពេលប្រើធ្នាក់ CUS។ |
| Nzi Trap with CUS Attractant អន្ទាក់ Nzi ប្រើជាមួយធ្នាក់ទឹកនោមគោផ្អាប់លាយចំបើង (CUS) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដាច់គេក្នុងការចាប់រុយស្រាំង (Tabanids) ទាំងនៅក្នុងក្រោល និងនៅទីវាល។ | មានទំហំធំ និងរចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញក្នុងការកាត់ដេរជាងអន្ទាក់ Vavoua ឬ Malaise បន្តិច។ | ចាប់រុយស្រាំងបានច្រើនជាងគេបំផុត និងបង្កើនអត្រាចាប់បាន ៣.៦ដង ពេលប្រើធ្នាក់។ |
| Malaise Trap អន្ទាក់ Malaise (ទូទៅ) |
ជាអន្ទាក់បែបអកម្មដែលត្រូវបានរចនាឡើងសម្រាប់ចាប់សត្វល្អិតហើរឡើងលើជាទូទៅ (Hymenoptera និង Diptera)។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបបំផុតក្នុងការចាប់ទាំងរុយគោ និងរុយស្រាំង ទោះបីជាមានប្រើធ្នាក់ក្លិនទាក់ទាញក៏ដោយ។ | ចាប់សត្វរុយបានតិចជាងគេបំផុត បើធៀបនឹងអន្ទាក់ Vavoua និង Nzi នៅក្នុងការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយលើធនធានមានកម្រិតទាប ដោយសារសម្ភារៈភាគច្រើនអាចរកបានក្នុងស្រុក និងងាយស្រួលធ្វើដោយខ្លួនឯងដោយចំណាយតិច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោចំនួន២ ក្នុងខេត្ត Nakhon Pathom និង Kanchanaburi នៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងទម្លាប់នៃការចិញ្ចឹមសត្វស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងមកនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះមិនមានភាពលម្អៀងខាងភូមិសាស្ត្រនោះទេ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការសិក្សាអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅតាមកសិដ្ឋានក្នុងប្រទេសកម្ពុជាប្រកបដោយទំនុកចិត្ត។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ និងអាចយកមកប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗ ដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃនៅតាមកសិដ្ឋានក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។
សរុបមក ការបង្កើតអន្ទាក់គួបផ្សំជាមួយធ្នាក់ធម្មជាតិដែលងាយរកបាន គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃថោក ចីរភាព និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ សម្រាប់លើកកម្ពស់សុខុមាលភាពបសុសត្វនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Haematophagous insects (សត្វល្អិតជញ្ជក់ឈាម) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតដែលមានទម្លាប់បឺតជញ្ជក់ឈាមសត្វដទៃ ឬមនុស្សជាអាហារចាំបាច់ ដើម្បីទទួលបានប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់ការលូតលាស់ និងការផលិតពងបន្តពូជ។ | ដូចជា "បិសាចជញ្ជក់ឈាម" (Dracula) ក្នុងពិភពសត្វល្អិត ដែលត្រូវការឈាមដើម្បីរស់ និងបង្កាត់ពូជ ដូចជាសត្វមូស ឬរុយគោជាដើម។ |
| Stomoxys spp. (រុយគោ ឬ Stable flies) | ជាអម្បូររុយជញ្ជក់ឈាមម្យ៉ាងដែលច្រើនតែខាំសត្វពាហនៈ (គោ ក្របី សេះ) បង្កការឈឺចាប់ ស្រកទម្ងន់ និងអាចចម្លងមេរោគផ្សេងៗ។ ពួកវាច្រើនបង្កាត់ពូជនៅក្នុងលាមកសត្វដែលលាយឡំជាមួយកាកសំណល់រុក្ខជាតិរលួយ។ | ដូចជាសត្វមូសទំហំយក្សដែលចូលចិត្តខាំជញ្ជក់ឈាមគោក្របីនៅតាមកសិដ្ឋាន ហើយធ្វើឱ្យសត្វក្រហាយនិងស្គម។ |
| Tabanids (រុយស្រាំង ឬ Horse flies) | ជាអម្បូររុយមានទំហំធំ ដែលខាំឈឺខ្លាំងដោយសារមាត់របស់វាមានលក្ខណៈដូចកាំបិតអារសាច់ និងបឺតឈាមសត្វពាហនៈសកម្មបំផុត។ វាជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺសត្វយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់។ | ដូចជាយន្តហោះចម្បាំងខ្នាតតូចដែលហើរមកខាំសត្វធំៗ បណ្តាលឱ្យហូរឈាម និងឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំងភ្លាមៗ។ |
| Olfactive attractants (ធ្នាក់ទាក់ទាញតាមក្លិន) | សារធាតុ ឬល្បាយ (ដូចជាទឹកនោមផ្អាប់ លាមក ឬអាម៉ូញាក់) ដែលបញ្ចេញក្លិនស្រដៀងនឹងសត្វពាហនៈ ដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតឱ្យហើរចូលអន្ទាក់ ដោយបន្លំថាជាចំណីរបស់ពួកវា។ | ដូចជាការភាយក្លិនឈ្ងុយនៃសាច់អាំង ដើម្បីទាក់ទាញមនុស្សឱ្យដើរចូលភោជនីយដ្ឋានអញ្ចឹងដែរ។ |
| Phototropism (និន្នាការឆ្ពោះទៅរកពន្លឺ) | ជាប្រតិកម្មពីធម្មជាតិរបស់សត្វល្អិត ដែលមានទំនោរធ្វើចលនា ឬហើរឆ្ពោះទៅរកប្រភពពន្លឺជានិច្ច។ គោលការណ៍នេះត្រូវបានប្រើក្នុងអន្ទាក់ Malaise ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតហើរឡើងលើចូលក្នុងដបប្រមូលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាសត្វមេអំបៅរាត្រីដែលតែងតែហើរទៅចោមរោមអំពូលភ្លើងនៅពេលយប់។ |
| Phthalogen blue (ពណ៌ខៀវ Phthalogen) | ជាប្រភេទល័ក្ខពណ៌ខៀវពិសេសមួយប្រភេទដែលត្រូវបានគេលាប ឬជ្រលក់លើក្រណាត់អន្ទាក់ (ដូចជាអន្ទាក់ Vavoua) ព្រោះការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញថាវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទាក់ទាញភ្នែករបស់សត្វរុយជញ្ជក់ឈាម។ | ដូចជាការពាក់អាវពណ៌ក្រហមឆ្អៅដើម្បីទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍គោជល់អញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះជាពណ៌ខៀវសម្រាប់ទាក់ទាញរុយ។ |
| Mechanical transmission (ការចម្លងរោគដោយមេកានិច) | ជាការចម្លងមេរោគពីសត្វឈឺមួយទៅសត្វជាមួយទៀត តាមរយៈប្រដាប់ជញ្ជក់ឈាមរបស់សត្វល្អិតដែលប្រឡាក់ឈាមមានមេរោគស្រាប់ ដោយមេរោគនោះមិនបានវិវត្ត ឬបំបែកខ្លួននៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតនោះទេ។ | ដូចជាការប្រើម្ជុលចាក់ថ្នាំដែលប្រឡាក់ឈាមអ្នកជំងឺ យកទៅចាក់ឱ្យមនុស្សម្នាក់ទៀតភ្លាមៗដោយមិនបានលាងសម្អាត។ |
| Latin square design (ការរចនាពិសោធន៍បែបឡាតាំងការ៉េ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ស្ថិតិ ដោយបែងចែកវត្ថុសាកល្បងជាជួរឈរនិងជួរដេកឱ្យស្មើគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជាទីតាំង ម្លប់ ឬពេលវេលា) និងធានាភាពសុក្រឹតនៃការប្រៀបធៀប។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរកន្លែងអង្គុយរបស់សិស្សគ្រប់គ្នានៅក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីធានាថាមិនមានអ្នកណាចំណេញពិន្ទុដោយសារតែបានអង្គុយកៅអីមុខជានិច្ចនោះទេ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
