បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យលើបញ្ហាការខូចខាតដំណាំម្ទេសនិងការធ្លាក់ចុះទិន្នផលដោយសារណេម៉ាតូតពកឫស (Root-knot nematode) ប្រភេទ Meloidogyne incognita ដែលទាមទារឱ្យមានយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបែបកសិកម្មដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តការពិសោធន៍ប្រព័ន្ធដាំដំណាំឆ្លាស់រយៈពេលពីរឆ្នាំនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្ម ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនណេម៉ាតូត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous Chilli Cropping (C-C) ការដាំម្ទេសបន្តបន្ទាប់គ្នា (C-C) ជាវិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ (Control) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងចម្ការ និងមិនតម្រូវឱ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ក្នុងការស្វែងរកទីផ្សារពូជដំណាំផ្សេង។ | បង្កើនចំនួនណេម៉ាតូតយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខូចខាតប្រព័ន្ធឫស និងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះរហូតដល់ ៤៦,៣៤%។ | ចំនួនណេម៉ាតូតកើនដល់ ៤.០២០ L2/៥០០ក្រាមដី ហើយទិន្នផលធ្លាក់មកត្រឹម ៨៨ ក្រាម/ដើម។ |
| Chilli - Peanut Rotation (C-P) ការដាំឆ្លាស់ម្ទេសជាមួយសណ្តែកដី (C-P) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ណេម៉ាតូត M. incognita ស្ទើរតែ ១០០% និងផ្តល់ទិន្នផលម្ទេសកម្រិតខ្ពស់។ | អាចបណ្តាលឱ្យមានការកើនឡើងនូវណេម៉ាតូតប្រភេទផ្សេងនៅក្នុងដី ដូចជា Criconemella ornata ជំនួសវិញ។ | ចំនួនណេម៉ាតូត M. incognita ធ្លាក់ចុះដល់ ០ L2/៥០០ក្រាមដី រីឯទិន្នផលមានកម្រិត ២៩០,២៥ ក្រាម/ដើម។ |
| Chilli - Asparagus Rotation (C-A) ការដាំឆ្លាស់ម្ទេសជាមួយទំពាំងបារាំង (C-A) |
កាត់បន្ថយចំនួនណេម៉ាតូតពកឫសបានយ៉ាងច្រើន និងផ្តល់ទិន្នផលដំណាំខ្ពស់ជាងគេបំផុតក្នុងការពិសោធន៍។ | ទាមទារការថែទាំកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ទំពាំងបារាំង និងអាចបង្កើនណេម៉ាតូតប្រភេទ Rotylenchulus reniformis។ | ចំនួនណេម៉ាតូតធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៨៤ L2/៥០០ក្រាមដី ហើយទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ដល់ ៤០៤,៨៣ ក្រាម/ដើម។ |
| Chemical Control (Ethoprop) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសម្លាប់ណេម៉ាតូត (Ethoprop / Mocap 10 G) |
អាចជាជម្រើសរហ័សនិងងាយស្រួលក្នុងការសម្លាប់ណេម៉ាតូតក្នុងដីក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ទិន្នផលដែលទទួលបានមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងធៀបនឹងការព្យាបាលដោយមិនប្រើថ្នាំ ថែមទាំងចំណាយថវិកាខ្ពស់ និងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | គ្មានភាពខុសគ្នាផ្នែកស្ថិតិគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើទិន្នផលឡើយ បើប្រៀបធៀបជាមួយការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធដាំឆ្លាស់តែម្យ៉ាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន និងសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការវិភាគចំនួនណេម៉ាតូតក្នុងដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្ម Sisaket ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៧-១៩៨៩ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតជាចម្បងលើណេម៉ាតូត Meloidogyne incognita តែមួយប្រភេទ ដែលអាចមិនតំណាងឱ្យពពួកណេម៉ាតូតចម្រុះនៅក្នុងដីតំបន់ផ្សេងទៀត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកសិករខ្មែរតែងតែជួបប្រទះបញ្ហាណេម៉ាតូតពកឫសដូចគ្នានេះដែរ។
វិធីសាស្ត្រដាំដំណាំឆ្លាស់នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការដាំដំណាំឆ្លាស់ជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃថោក ងាយស្រួលអនុវត្ត និងជួយធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Root - knot nematode (ណេម៉ាតូតពកឫស) | ជាប្រភេទដង្កូវមូលតូចៗល្អិតៗដែលរស់នៅក្នុងដី ហើយចូលទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធឫសរុក្ខជាតិដោយបង្កើតជាពកកន្តុបៗ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទឹកនិងជីជាតិបានគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាសត្វល្អិតខ្នាតតូចដែលចូលទៅធ្វើសំបុកក្នុងបំពង់ទឹករបស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្ទះផ្លូវបញ្ជូនអាហារនិងទឹកទៅកាន់ដើម។ |
| Meloidogyne incognita (មេឡូអ៊ីដូហ្គីន អ៊ិនកុកនីតា) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ណេម៉ាតូតពកឫសមួយប្រភេទដែលបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ដំណាំកសិកម្មជាច្រើន ជាពិសេសដំណាំម្ទេស ប៉េងប៉ោះ និងសណ្តែក ដោយធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ | វាគឺជាមេក្លោងដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយក្នុងចំណោមក្រុមសត្វល្អិតបំផ្លាញឫសរុក្ខជាតិដែលតែងតែលួចវាយប្រហារដោយស្ងាត់ៗពីក្រោមដី។ |
| 2nd stage juvenile larvae / L2 (កូនញាស់ដំណាក់កាលទី២ / L2) | ជាដំណាក់កាលវដ្តជីវិតរបស់ណេម៉ាតូតដែលវាញាស់ចេញពីស៊ុត ហើយចាប់ផ្តើមមានសមត្ថភាពធ្វើចលនាក្នុងដីដើម្បីស្វែងរក និងវាយលុកចូលទៅក្នុងឫសរុក្ខជាតិដើម្បីជញ្ជក់យកជីវជាតិ។ | ដូចជាទាហានដែលទើបតែហ្វឹកហាត់ចប់ ហើយត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ក្នុងការចេញទៅវាយលុកទីតាំងសត្រូវ (ឫសរុក្ខជាតិ)។ |
| Crop Rotation (ការដាំដំណាំឆ្លាស់) | គឺជាការអនុវត្តកសិកម្មដោយការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទដំណាំផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយតាមរដូវកាល ដើម្បីផ្តាច់វដ្តជីវិតរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ និងរក្សាគុណភាពដី។ | ដូចជាការប្តូរមុខម្ហូបរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីកុំឱ្យសត្វល្អិតដែលចូលចិត្តម្ហូបដដែលៗអាចតាំងទីលំនៅ និងបន្តពូជបានដោយស្រួល។ |
| Ethoprop (ថ្នាំគីមីអេតូប្រូប) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មសម្រាប់សម្លាប់ណេម៉ាតូតនៅក្នុងដី (Nematicide) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការពិសោធន៍នេះដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពជាមួយនឹងការដាំដំណាំឆ្លាស់។ | ដូចជាថ្នាំពុលកម្រិតធ្ងន់ដែលប្រើសម្រាប់បោសសម្អាតសត្រូវក្នុងដី ប៉ុន្តែមានតម្លៃថ្លៃ និងអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើមិនប្រយ័ត្ន។ |
| Cobb's sieving and Baemann funnel (វិធីសាស្ត្រចម្រោះខប់ និងកន្ត្រងបាម៉ាន់) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់បំបែក និងប្រមូលយកណេម៉ាតូតចេញពីសំណាកដី ដោយប្រើកន្ត្រងមានរន្ធតូចៗ និងចីវឡាវដើម្បីឱ្យណេម៉ាតូតហែលចុះមកក្រោមតាមទំនាញផែនដី។ | ដូចជាការរែងរកគ្រាប់មាសក្នុងដីខ្សាច់ ដោយប្រើកន្ត្រង និងទឹកដើម្បីបំបែកមាស (ណេម៉ាតូត) ឱ្យធ្លាក់មកបាត។ |
| Split plot in RCB (ប្លង់ពិសោធន៍ប្រហោងបំបែកក្នុងប្លង់ចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលបែងចែកកត្តាពិសោធន៍ធំៗ (Main plot ដូចជាប្រភេទដំណាំ) និងកត្តាតូចៗ (Sub-plot ដូចជាការប្រើនិងមិនប្រើថ្នាំគីមី) ដើម្បីសិក្សាពីអន្តរកម្មរបស់វាទៅលើទិន្នផល។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាថ្នាក់ធំៗ ហើយក្នុងថ្នាក់នីមួយៗមានបែងចែកជាក្រុមតូចៗទៀត ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផលសិក្សាតាមវិធីសាស្ត្របង្រៀនខុសៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
