បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះដំណាំឯកវប្បកម្ម (Monoculture) ជាបន្តបន្ទាប់ បណ្តាលឱ្យមានការរេចរឹលគុណភាពដី និងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ដែលទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធដាំដុះជាជម្រើសផ្សេង ដើម្បីធានានិរន្តរភាពកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញ និងវិភាគលើប្រព័ន្ធដាំដំណាំឆ្លាស់ជាមួយវាលស្មៅចំណីសត្វ (Crop-Pasture Rotation) ដើម្បីវាយតម្លៃពីអត្ថប្រយោជន៍របស់វាទៅលើគុណភាពដី និងទិន្នផលដំណាំសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous Cropping (Monoculture) ការដាំដុះដំណាំឯកវប្បកម្មជាបន្តបន្ទាប់ (Monoculture) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងមិនទាមទារការផ្លាស់ប្តូរផែនការដាំដុះញឹកញាប់។ ផ្តល់ផលដំណាំសេដ្ឋកិច្ចជាប់រហូតជារៀងរាល់ឆ្នាំក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ធ្វើឱ្យដីរេចរឹលគុណភាពយ៉ាងឆាប់រហ័ស កាត់បន្ថយបរិមាណកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (SOC) និងទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ | ទិន្នផលពោតទទួលបានត្រឹមតែ ៤៦១ គីឡូក្រាម/ហិកតា ប៉ុណ្ណោះ សម្រាប់ការដាំជាប់គ្នា៣ឆ្នាំ (ផ្អែកលើទិន្នន័យរបស់ Moharned Saleem et al., 1986)។ |
| Crop-Pasture Rotation (Ley Farming) with Forage Legumes ការដាំដំណាំឆ្លាស់ជាមួយវាលស្មៅចំណីសត្វ (ប្រព័ន្ធ Ley Farming) |
បង្កើនកាបូនសរីរាង្គ និងកម្រិតអាសូត (N) ក្នុងដី កែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងផ្តល់ចំណីសត្វប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់។ ជួយកាត់បន្ថយជំងឺដំណាំ និងសត្វល្អិតចង្រៃ។ | ទាមទារពេលវេលា (១ ទៅ ៣ ឆ្នាំ) ដើម្បីដាំសណ្តែកចំណីសត្វជាមុន ទើបអាចបង្វិលមកដាំដំណាំសេដ្ឋកិច្ចវិញ ដែលអាចរំខានដល់ចំណូលរយៈពេលខ្លីពីដំណាំគោល។ | ការដាំ Stylosanthes guianensis រយៈពេល២ឆ្នាំ អាចផ្តល់ទិន្នផលពោតបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ ២.៦៩៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងផ្តល់អាសូត (N) ដល់ដី ១០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| Natural Fallow ការទុកដីទំនេរចោលតាមបែបធម្មជាតិ (Natural Fallow) |
មិនចំណាយដើមទុនលើការដាំដុះ ដោយទុកឱ្យដីស្តារជីជាតិឡើងវិញតាមប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ។ | ប្រើប្រាស់ពេលវេលាយូរ និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនអាសូតក្នុងដី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការដាំសណ្តែកគ្របដី។ | ផ្តល់ទិន្នផលពោត ១.២៧៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងរួមចំណែកផ្តល់អាសូតត្រឹមតែ ៣០ គីឡូក្រាម/ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ ឬចំណាយហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវការការវិនិយោគលើពេលវេលា គ្រាប់ពូជ និងការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីឱ្យបានច្បាស់លាស់។
ការសិក្សាភាគច្រើននៅក្នុងអត្ថបទនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ត្រូពិច និងអនុត្រូពិច ដូចជាប្រទេសថៃ (ខេត្តសកលនគរ និងខនកែន) ឡាវ អូស្ត្រាលី និងអាហ្សង់ទីន។ ទិន្នន័យ និងលទ្ធផលទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងភាពស៊ីចង្វាក់គ្នាខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌកសិ-រុក្ខា (Agro-ecological conditions) និងបញ្ហារេចរឹលដីស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំដំណាំឆ្លាស់ជាមួយវាលស្មៅចំណីសត្វ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាការធ្លាក់ចុះទិន្នផល។
ជារួម ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំដំណាំឆ្លាស់ជាមួយវាលស្មៅចំណីសត្វ គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយទាប (Low-cost solution) ដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ទ្វេដង គឺទាំងកំណើនទិន្នផលដំណាំសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍវិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crop-Pasture Rotation / Ley Farming (ការដាំដំណាំឆ្លាស់ជាមួយវាលស្មៅចំណីសត្វ / ប្រព័ន្ធកសិកម្មវាលស្មៅ) | គឺជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករផ្លាស់ប្តូរវេនគ្នារវាងការដាំដំណាំសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាពោត ដំឡូងមី) និងការដាំរុក្ខជាតិចំណីសត្វ (ដូចជាសណ្តែក ឬស្មៅ) នៅលើដីតែមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដើម្បីស្តារជីជាតិដីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ | ដូចជាការឱ្យដីសម្រាកពីការធ្វើការធ្ងន់ (ដាំដំណាំយកផល) មកផ្តល់អាហារបំប៉នដល់ដីវិញ (ដាំស្មៅចំណីសត្វ) ដើម្បីឱ្យដីមានកម្លាំងឡើងវិញ។ |
| Forage legumes (សណ្តែកចំណីសត្វ) | ជារុក្ខជាតិអំបូរសណ្តែកដែលគេដាំសម្រាប់ជាចំណីដល់សត្វពាហនៈ និងមានលក្ខណៈពិសេសអាចចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងដីតាមរយៈបាក់តេរីនៅឫសរបស់វា ដែលជួយកែលម្អគុណភាពដីយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលកប់ក្នុងដី ព្រមទាំងផ្តល់ជាចំណីដ៏ឆ្ងាញ់ និងសំបូរប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់គោក្របីផងដែរ។ |
| Soil Organic Carbon / SOC (កាបូនសរីរាង្គក្នុងដី) | គឺជាសមាសធាតុកាបូនដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរលួយ និងបំបែកធាតុនៅក្នុងដី ដែលវាជាសូចនាករដ៏សំខាន់បង្ហាញពីភាពមានជីជាតិ សមត្ថភាពទប់ទឹក និងសុខភាពទូទៅរបស់ដី។ | ដូចជាគ្រាប់ឈាមក្រហមនៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស កាលណាដីមានកាបូនសរីរាង្គច្រើន វាកាន់តែមានសុខភាពល្អ និងមានជីជាតិខ្ពស់។ |
| Microbial biomass nitrogen / MBN (អាសូតនៃម៉ាស់ជីវសាស្ត្រអតិសុខុមប្រាណ) | គឺជាបរិមាណអាសូតដែលផ្ទុកនៅក្នុងកោសិការបស់អតិសុខុមប្រាណ (បាក់តេរី ផ្សិត) ក្នុងដី ដែលវាដើរតួជាប្រភពស្តុកទុក និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមបន្តិចម្តងៗដល់រុក្ខជាតិនៅពេលដែលអតិសុខុមប្រាណទាំងនោះងាប់ទៅវិញ។ | ដូចជាធនាគារសន្សំជីជាតិនៅក្នុងដី ដោយអតិសុខុមប្រាណលាក់ទុកអាសូត ហើយបញ្ចេញមកវិញនៅពេលដែលដំណាំត្រូវការ។ |
| Rhizobium spp. (បាក់តេរីរីហ្សូប៊ីយូម) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលរស់នៅជាសហជីវិនក្នុងពកឫសនៃរុក្ខជាតិអំបូរសណ្តែក ដោយវាមានសមត្ថភាពស្រូបយកឧស្ម័នអាសូតពីខ្យល់មកបំប្លែងជាសមាសធាតុអាសូតដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន (Nitrogen Fixation)។ | ដូចជាកម្មករជំនាញរស់នៅតាមឫសសណ្តែក ដែលចេះចាប់យកខ្យល់អាកាសមកប្រែក្លាយជាជីបំប៉នដល់ដើមឈើដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Monoculture (ឯកវប្បកម្ម / ការដាំដំណាំតែមួយមុខ) | គឺជាការអនុវត្តកសិកម្មដែលដាំដំណាំតែមួយប្រភេទដដែលៗ លើផ្ទៃដីតែមួយជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលជាញឹកញាប់បណ្តាលឱ្យដីបាត់បង់ជីជាតិ ងាយរងគ្រោះដោយសត្វល្អិត និងកាត់បន្ថយទិន្នផលរយៈពេលវែង។ | ដូចជាការញ៉ាំម្ហូបតែមួយមុខដដែលៗរាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយខ្វះជីវជាតិ និងងាយឈឺ ឯដីក៏ដូចគ្នាដែរវានឹងឆាប់ខូចគុណភាព។ |
| Aggregate stability index / ASI (សន្ទស្សន៍ស្ថិរភាពរចនាសម្ព័ន្ធគ្រាប់ដី) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីភាពរឹងមាំនៃរចនាសម្ព័ន្ធដីក្នុងការទប់ទល់នឹងការបែកបាក់នៅពេលរងសម្ពាធពីទឹកភ្លៀង ឬការភ្ជួររាស់ ដែលដីមាន ASI ខ្ពស់គឺមានរន្ធខ្យល់ល្អ និងមិនងាយហូរច្រោះនោះទេ។ | ដូចជាភាពស្អិតរមួតនៃគ្រាប់បាយតំណើប ដីដែលមានសន្ទស្សន៍នេះខ្ពស់នឹងមិនងាយរលាយ ឬហូរតាមទឹកពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
