បញ្ហា (The Problem)៖ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយការសង្កេតលើភាពមិនប្រក្រតី និងរោគសញ្ញានៃកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ដំណាំសេដ្ឋកិច្ចនៅមានកម្រិត ដែលទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រជំនួយដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការផ្តល់សេវាគ្លីនិកដំណាំដល់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានអភិវឌ្ឍកម្មវិធីកុំព្យូទ័រគំរូ (DOA-CropDOD) ដោយប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធមែកធាងសេចក្តីសម្រេចចិត្តផ្អែកលើទិន្នន័យរោគសញ្ញា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Visual Diagnosis (Manual Manual/Book lookup) ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយការសង្កេតផ្ទាល់ និងប្រើប្រាស់សៀវភៅណែនាំ |
មិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យា ឬប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញនោះទេ ហើយអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗដោយអ្នកជំនាញក្សេត្រសាស្ត្រ។ | ទាមទារបទពិសោធន៍ខ្ពស់ និងងាយនឹងមានកំហុស ឬភាពយឺតយ៉ាវប្រសិនបើធ្វើឡើងដោយបុគ្គលិកផ្សព្វផ្សាយដែលខ្វះជំនាញ។ | អាចកំណត់រោគសញ្ញាបាន តែការពឹងផ្អែកលើការចងចាំ និងសៀវភៅធ្វើឱ្យការផ្តល់អនុសាសន៍មានភាពយឺតយ៉ាវ។ |
| CropDOD Prototype (Decision Tree Expert System) កម្មវិធីកុំព្យូទ័រគំរូ CropDOD (ប្រព័ន្ធអ្នកជំនាញផ្អែកលើមែកធាងសេចក្តីសម្រេចចិត្ត) |
ជួយណែនាំអ្នកប្រើប្រាស់ជាជំហានៗដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមិនសូវមានបទពិសោធន៍ក៏អាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបានត្រឹមត្រូវ និងលឿន។ | ទាមទារឧបករណ៍កុំព្យូទ័រ និងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការចាស់ (MS-DOS) ដែលហួសសម័យ ហើយទិន្នន័យនៅមានកម្រិតត្រឹមការសង្កេតទូទៅ។ | អាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជា Nitrogen និង Phosphorus) បានត្រឹមត្រូវ និងបង្ហាញអនុសាសន៍បឋមនៅលើអេក្រង់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារតែការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩២ តម្រូវការធនធានកុំព្យូទ័រគឺជាជំនាន់ចាស់ខ្លាំង ប៉ុន្តែគោលការណ៍អាចយកមកអនុវត្តលើឧបករណ៍ទំនើបបច្ចុប្បន្នដោយចំណាយតិចបំផុត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយនាយកដ្ឋានកសិកម្មនៃប្រទេសថៃ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យរោគសញ្ញាដំណាំសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន (ដូចជា ពោត និងសណ្តែក) ក្នុងបរិបទប្រទេសថៃ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងប្រភេទដំណាំសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ទិន្នន័យ និងរចនាសម្ព័ន្ធតក្កវិជ្ជានេះអាចយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យាក្នុងឯកសារនេះហួសសម័យ ក៏គំនិតនៃការបង្កើតប្រព័ន្ធអ្នកជំនាញ (Expert System) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធ CropDOD នេះទៅជាកម្មវិធីស្មាតហ្វូនដោយប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរ នឹងជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតអ្នកជំនាញកសិកម្មនៅតាមសហគមន៍ជនបទបានយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Decision tree architecture | ជារចនាសម្ព័ន្ធនៃការសរសេរកម្មវិធី ឬក្បួនដោះស្រាយបញ្ហា ដោយបំបែកជម្រើសជាជំហានៗ (ពីលើចុះក្រោម)។ ក្នុងបរិបទនេះ កម្មវិធីសួរសំណួរពីរោគសញ្ញាលើស្លឹក រួចបន្តទៅសំណួរបន្ទាប់ផ្អែកលើចម្លើយដែលជ្រើសរើស រហូតដល់រកឃើញប្រភេទសារធាតុចិញ្ចឹមដែលដំណាំកំពុងខ្វះ។ | ដូចជាការលេងហ្គេមទាយឈ្មោះ ដោយសួរសំណួរ "បាទ/ទេ" ពីលក្ខណៈទូទៅទៅលក្ខណៈលម្អិត ម្តងមួយៗ រហូតដល់រកឃើញចម្លើយត្រឹមត្រូវ។ |
| Visual diagnosis | ដំណើរការកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃបញ្ហា ឬជំងឺរបស់រុក្ខជាតិ ដោយពឹងផ្អែកលើការសង្កេតផ្ទាល់នឹងភ្នែកទៅលើភាពខុសប្រក្រតីនៃរូបរាង ដូចជាពណ៌ស្លឹក ឬការក្រិនរបស់ដើម ជាជាងការយកសំណាកទៅពិនិត្យក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យពិនិត្យមើលពណ៌ស្បែក និងភ្នែករបស់អ្នកជំងឺ ដើម្បីដឹងថាគាត់មានជំងឺលឿងធ្លាក់ថ្លើមឬអត់ ដោយមិនបាច់បូមឈាម។ |
| Nutrient deficiency | ស្ថានភាពដែលរុក្ខជាតិមិនទទួលបានបរិមាណសារធាតុរ៉ែចាំបាច់គ្រប់គ្រាន់ (ដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ ឬប៉ូតាស្យូម) ពីក្នុងដី ដែលធ្វើឱ្យមានការលូតលាស់មិនប្រក្រតី និងបង្ហាញរោគសញ្ញាផ្សេងៗលើស្លឹកនិងដើម។ | ដូចជាមនុស្សដែលខ្វះវីតាមីន ឬកាល់ស្យូម ដែលធ្វើឱ្យខ្សោយកម្លាំង ងាយឈឺ ឬលូតលាស់មិនបានល្អ។ |
| Chlorosis | ជារោគសញ្ញានៃកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេស អាសូត ឬម៉ាញេស្យូម) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចផលិតក្លរ៉ូហ្វីល (សារធាតុពណ៌បៃតង) បានគ្រប់គ្រាន់ បណ្តាលឱ្យស្លឹកប្រែទៅជាពណ៌លឿង ឬស្លេក។ | ដូចជាមនុស្សដែលស្លេកស្លាំង വിളេកស വിളាំងដោយសារខ្វះគ្រាប់ឈាមក្រហម។ |
| Necrosis | ស្ថានភាពដែលកោសិកា ឬជាលិការបស់រុក្ខជាតិ (ជាញឹកញាប់នៅគែមស្លឹក ឬចុងស្លឹក) ត្រូវងាប់ និងប្រែជាពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅស្ងួត ដោយសារតែកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមធ្ងន់ធ្ងរ ឬការពុលធាតុគីមីអ្វីមួយ។ | ដូចជាស្បែកមនុស្សដែលខ្លោច ឬងាប់កោសិកាដោយសាររលាកភ្លើង។ |
| Expert system | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីផ្ទុកនូវចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍របស់អ្នកជំនាញ (ដូចជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកសិកម្ម) ក្នុងគោលបំណងជួយធ្វើការសម្រេចចិត្ត ឬដោះស្រាយបញ្ហាជំនួស ឬជួយសម្រួលដល់មនុស្សទូទៅដែលមិនមានជំនាញ។ | ដូចជាមានសៀវភៅវេទមន្តដែលចេះឆ្លើយគ្រប់សំណួរ ដែលយើងអាចសុំយោបល់បានគ្រប់ពេលដោយមិនចាំបាច់ទៅជួបគ្រូផ្ទាល់។ |
| Soil fertility index | សូចនាករ ឬរង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពសម្បូរបែបនៃសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដីសម្រាប់ទ្រទ្រង់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ ក្នុងឯកសារនេះ រោគសញ្ញាលើរាងកាយដំណាំត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាសូចនាករបឋមដើម្បីវាយតម្លៃជីជាតិដី។ | ដូចជាពិន្ទុនៅលើកាតរបាយការណ៍សាលា ដែលប្រាប់យើងថាសិស្សម្នាក់ពូកែ ឬខ្សោយកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
