បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការស្វែងរកបច្ចេកទេសរក្សាទុកគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិឱសថ Strychnos pseudoquina សម្រាប់រយៈពេលយូរ ដើម្បីចៀសវាងការបាត់បង់គុណភាព និងលក្ខណៈសរីរវិទ្យារបស់វា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានវាយតម្លៃអត្រាដំណុះនៃគ្រាប់ពូជដែលត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងអាសូតរាវនៅសីតុណ្ហភាព -១៩៦°C ដោយប្រើប្រាស់កម្រិតសំណើម និងវិធីសាស្ត្ររំលាយទឹកកកផ្សេងៗគ្នាក្នុងរយៈពេល ៦ ខែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-cryopreserved (Control) ការមិនរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
ផ្តល់អត្រាដំណុះខ្ពស់បំផុត និងមិនទាមទារឧបករណ៍ ឬនីតិវិធីស្មុគស្មាញ។ | មិនអាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជក្នុងរយៈពេលយូរបានទេ ដែលងាយនឹងបាត់បង់គុណភាពតាមពេលវេលា។ | អត្រាដំណុះខ្ពស់រហូតដល់ ៩៥%។ |
| Cryopreservation + Slow Thawing ការរក្សាទុកក្នុងអាសូតរាវ រួមផ្សំការរំលាយទឹកកកយឺត |
អាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជបានយូរដោយសុវត្ថិភាព និងងាយស្រួលអនុវត្តការរំលាយទឹកកកដោយគ្រាន់តែទុកនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ (២៦°C)។ | អត្រាដំណុះមានការថយចុះបន្តិចធៀបនឹងគ្រាប់ពូជស្រស់ និងទាមទារបរិក្ខាររក្សាអាសូតរាវ។ | អត្រាដំណុះនៅតែរក្សាបានខ្ពស់ជាង ៨០% (មធ្យម ៨៣,២២%) ក្រោយរក្សាទុករយៈពេល ៦ ខែ។ |
| Cryopreservation + Fast Thawing ការរក្សាទុកក្នុងអាសូតរាវ រួមផ្សំការរំលាយទឹកកកលឿន |
ចំណាយពេលខ្លីក្នុងការរំលាយទឹកកក (១០ នាទី ក្នុងទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ ៣៧°C)។ | អាចធ្វើឱ្យអត្រាដំណុះទាបជាងការរំលាយយឺតក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្លះ ជាពិសេសសម្រាប់គ្រាប់ពូជមានសំណើម ៧% ដែលរក្សាទុករយៈពេលខ្លី (២ខែ)។ | ផ្តល់អត្រាដំណុះប្រហាក់ប្រហែលនឹងការរំលាយយឺតសម្រាប់ការរក្សាទុករយៈពេល ៤ ទៅ ៦ ខែ (>៨០%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសរក្សាទុកនេះ ទាមទារការវិនិយោគលើបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ពិសេស និងសារធាតុគីមីមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងទៅលើគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ Strychnos pseudoquina ដែលមានប្រភពពីតំបន់វាលស្មៅ (Cerrado) ក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីល។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ប្រភេទរុក្ខជាតិឱសថ និងឈើមានតម្លៃ ដែលទាមទារយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សកម្រិតខ្ពស់។
បច្ចេកទេសរក្សាទុកក្នុងអាសូតរាវ (Cryopreservation) នេះ មានភាពស័ក្តិសម និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិរក្សធនធានសេនេទិចរុក្ខជាតិនៅកម្ពុជា។
ការចាប់យកនិងបន្សាំពិធីការ Cryopreservation នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជាក្នុងការអភិរក្សជីវចម្រុះក្រៅតំបន់ជម្រកធម្មជាតិ (Ex-situ conservation) ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cryopreservation (ការរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត) | ដំណើរការរក្សាទុកសម្ភារៈជីវសាស្ត្រ (ដូចជាគ្រាប់ពូជ កោសិកា ឬជាលិកា) ក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបខ្លាំង (ជាទូទៅក្នុងអាសូតរាវនៅ -១៩៦ អង្សាសេ) ដើម្បីផ្អាករាល់សកម្មភាពមេតាប៉ូលីស និងរក្សាវាឱ្យមានជីវិតសម្រាប់រយៈពេលយូរដោយមិនឱ្យចាស់ ឬខូចគុណភាព។ | ដូចជាការចុចប៊ូតុង "ផ្អាក" (Pause) ពេលវេលានៃជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ ឬសត្វក្នុងទូរទឹកកកដ៏ត្រជាក់បំផុត ដើម្បីអាចឱ្យវាបន្តជីវិតនៅពេលក្រោយដោយមិនប្រែប្រួល។ |
| Ex situ conservation (ការអភិរក្សក្រៅតំបន់ជម្រកធម្មជាតិ) | វិធីសាស្ត្រអភិរក្សធនធានសេនេទិច ឬជីវចម្រុះដោយយកពួកវាចេញពីជម្រកធម្មជាតិរបស់វា ហើយយកមករក្សាទុកក្នុងកន្លែងមានសុវត្ថិភាព ដូចជាធនាគារគ្រាប់ពូជ សួនរុក្ខសាស្ត្រ ឬមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការយកសត្វព្រៃ ឬរុក្ខជាតិកម្រមកចិញ្ចឹមថែរក្សាក្នុងសួនសត្វ ឬកន្លែងអភិរក្ស ដើម្បីការពារពួកវាពីការផុតពូជនៅឯព្រៃធម្មជាតិដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែង។ |
| Germplasm bank (ធនាគារធនធានសេនេទិច) | កន្លែងដែលគេប្រមូល និងរក្សាទុកធនធានសេនេទិច (សម្ភារៈពូជរុក្ខជាតិ ដូចជាគ្រាប់ពូជ កោសិកា ឬលំអង) ក្នុងលក្ខខណ្ឌពិសេសដើម្បីការពារការបាត់បង់ពូជ និងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ការអភិរក្ស ឬការបង្កាត់ពូជនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាធនាគារដែលយើងយកលុយទៅផ្ញើទុកដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព និងអាចដកយកមកប្រើនៅពេលចាំបាច់ តែនេះជាធនាគារសម្រាប់ផ្ញើពូជរុក្ខជាតិ។ |
| Liquid nitrogen (អាសូតរាវ) | ឧស្ម័នអាសូតដែលត្រូវបានធ្វើឱ្យទៅជាទម្រង់រាវនៅសីតុណ្ហភាពទាបបំផុតរហូតដល់ -១៩៦ អង្សាសេ ដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់បង្កក និងរក្សាទុកសំណាកជីវសាស្ត្រដោយសុវត្ថិភាពខ្ពស់។ | ដូចជាទឹកកកដែលត្រជាក់ខ្លាំងបំផុតរហូតអាចធ្វើឱ្យអ្វីៗដែលដាក់ចូលទៅកកស្កកភ្លាមៗក្នុងមួយប៉ព្រិចភ្នែក ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចទម្រង់ខាងក្នុង។ |
| Germination rate index (សន្ទស្សន៍អត្រាដំណុះ) | រង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃពីល្បឿន និងភាពជោគជ័យនៃការដុះពន្លករបស់គ្រាប់ពូជក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ សន្ទស្សន៍កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាគ្រាប់ពូជនោះដុះបានលឿន និងមានកម្លាំងរស់ (Vigor) ខ្លាំង។ | ដូចជាការវាស់ល្បឿននៃការរត់ប្រណាំង ដើម្បីដឹងថាកីឡាករណារត់ដល់គោលដៅបានលឿន និងមានកម្លាំងខ្លាំងជាងគេ។ |
| Moisture content (កម្រិតសំណើម) | បរិមាណទឹកដែលមានផ្ទុកនៅក្នុងគ្រាប់ពូជ។ ក្នុងការសិក្សានេះ ការបន្ថយកម្រិតសំណើមដល់ ៦% ឬ ៧% គឺជារឿងចាំបាច់មុនពេលយកទៅបង្កក ដើម្បីការពារកុំឱ្យម៉ូលេគុលទឹកកកកទំហំធំ និងបំបែកកោសិកាខាងក្នុង។ | ដូចជាការពូតទឹកចេញពីអេប៉ុង ដើម្បីការពារកុំឱ្យវាហើមធំនិងខូចទ្រង់ទ្រាយនៅពេលយកទៅដាក់កកក្នុងទូរទឹកកក។ |
| Recalcitrant (មិនអាចទ្រាំទ្រការសម្ងួត) | ប្រភេទគ្រាប់ពូជដែលងាយនឹងងាប់ ឬខូចខាត ប្រសិនបើគេសម្ងួតវាឱ្យមានសំណើមទាប ឬយកទៅរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង។ (ផ្ទុយពីគ្រាប់ពូជ Orthodox ដែលអាចសម្ងួតនិងបង្កកបាន)។ | ដូចជាត្រីដែលមិនអាចរស់នៅក្រៅទឹកបានយូរ គ្រាប់ពូជប្រភេទនេះនឹងងាប់ប្រសិនបើវាបាត់បង់ជាតិទឹកច្រើនពេក។ |
| Thawing (ការរំលាយទឹកកក) | ដំណើរការនៃការបង្កើនសីតុណ្ហភាពឡើងវិញ ដើម្បីឱ្យសំណាកដែលត្រូវបានបង្កក (ឧ. គ្រាប់ពូជក្នុងអាសូតរាវ) ត្រលប់មកសភាពដើមវិញដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កោសិកា។ វាអាចធ្វើឡើងលឿន (ក្នុងទឹកក្ដៅ) ឬយឺត (នៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់)។ | ដូចជាការយកសាច់ចេញពីទូរទឹកកកមកត្រាំក្នុងទឹកក្តៅឧណ្ហៗ ឬទុកចោលនៅខាងក្រៅ ដើម្បីឱ្យវារលាយទឹកកក និងអាចយកមកចម្អិនបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
