បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់មីក្រូសរីរាង្គមានប្រសិទ្ធភាព (Effective Microorganism ឬ EM) ទៅលើការលូតលាស់ និងសមត្ថភាពទាញយកអាសូតរបស់សារាយពណ៌បៃតងលាយខៀវ ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាជីជីវសាស្រ្តក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការបណ្ដុះសារាយពណ៌បៃតងលាយខៀវ (BGA) ក្នុងសូលុយស្យុងសារធាតុចិញ្ចឹមគ្មានអាសូត ដោយមានបន្ថែមសារធាតុ EM ក្នុងកម្រិតកំហាប់ខុសៗគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Group (0 ppm EM) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់ EM ឬ 0 ppm) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើការទិញ ឬផលិតសូលុយស្យុង EM ឡើយ។ | អត្រានៃការលូតលាស់ ជីវម៉ាស និងសមត្ថភាពក្នុងការទាញយកអាសូតមានកម្រិតទាប បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ EM បន្ថែម។ | ផលិតជីវម៉ាសស្ងួតបានចន្លោះពី ១០២ ដល់ ១២៥.៨០ mg/L ប៉ុណ្ណោះ ហើយសកម្មភាពកាត់បន្ថយអាសេទីឡែន (ARA) ស្ថិតក្នុងកម្រិតទាប។ |
| Optimal EM Concentration (150 - 300 ppm) ការប្រើប្រាស់ EM ក្នុងកំហាប់សមស្រប (១៥០ ទៅ ៣០០ ppm) |
ជួយជំរុញការលូតលាស់ បង្កើនជីវម៉ាសស្ងួត និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការទាញយកអាសូតរបស់សារាយបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ | តម្រូវឱ្យមានការវាស់វែងកំហាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវច្បាស់លាស់ ព្រោះការប្រើប្រាស់ខុសកម្រិតនឹងមិនផ្តល់លទ្ធផលល្អអតិបរមា។ | ជីវម៉ាសស្ងួតកើនឡើងខ្ពស់បំផុត (ឧទាហរណ៍ Calothrix sp. ទទួលបាន ២០៦ mg/L នៅកំហាប់ ៣០០ ppm) និងអត្រាទាញយកអាសូតកើនឡើងខ្ពស់បំផុត។ |
| Excessive EM Concentration (600 ppm) ការប្រើប្រាស់ EM ក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ពេក (៦០០ ppm) |
គ្មានគុណសម្បត្តិលេចធ្លោនោះទេ ព្រោះកំហាប់ខ្ពស់ហួសកម្រិតផ្តល់ផលរំខានដល់មីក្រូសរីរាង្គ។ | ធ្វើឱ្យអត្រានៃការលូតលាស់ ជីវម៉ាស និងការទាញយកអាសូតធ្លាក់ចុះទាបជាងធម្មតា អាចបណ្តាលមកពីការកើនឡើងនៃជាតិអាស៊ីត ឬការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ជីវម៉ាសនិងបរិមាណក្លរ៉ូហ្វីលធ្លាក់ចុះទាបជាងកំហាប់ ១៥០ និង ៣០០ ppm គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយទាបជាងក្រុមត្រួតពិនិត្យក្នុងករណីខ្លះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលទាមទារឧបករណ៍និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការបណ្ដុះ និងការវិភាគរង្វាស់រង្វាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសារាយជាក់លាក់ និងបរិស្ថានដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង (Controlled Environment)។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុថៃនិងកម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែការយកទៅអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅលើវាលស្រែ (Field conditions) នៅកម្ពុជា ដែលមានកត្តាស្មុគស្មាញនៃប្រភេទដី សីតុណ្ហភាព និងការប្រកួតប្រជែងពីមីក្រូសរីរាង្គផ្សេងៗ អាចនឹងផ្តល់លទ្ធផលខុសប្លែកពីការពិសោធន៍ក្នុងបន្ទប់នេះ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ជីជីវសាស្រ្ត (Biofertilizer) ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។
ជារួម ការយល់ដឹងពីកំហាប់ត្រឹមត្រូវនៃ EM គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការជំរុញប្រសិទ្ធភាពរបស់សារាយពណ៌បៃតងលាយខៀវ ដែលជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់កសិកម្មធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Effective Microorganism (មីក្រូសរីរាង្គមានប្រសិទ្ធភាព) | ជាបណ្តុំនៃអតិសុខុមប្រាណល្អៗ (ដូចជាបាក់តេរី និងផ្សិត) ដែលត្រូវបានគេបង្កាត់និងផ្សំបញ្ចូលគ្នាដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងកសិកម្ម ជួយកែលម្អគុណភាពដី បំបែកសារធាតុសរីរាង្គ និងជំរុញការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ឬសារាយ។ | ដូចជា "ប្រូបាយអូទិក (Probiotics) ឬថ្នាំប៉ូវ" សម្រាប់ដី ដែលជួយឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងដីមានសុខភាពល្អ និងរុក្ខជាតិលូតលាស់បានលឿន។ |
| Blue Green Algae (សារាយពណ៌បៃតងលាយខៀវ) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាង (ហៅថា Cyanobacteria) ដែលអាចធ្វើរស្មីសំយោគដូចរុក្ខជាតិ និងមានសមត្ថភាពពិសេសក្នុងការទាញយកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាជីសម្រាប់រុក្ខជាតិ ដែលគេនិយមប្រើជាជីជីវសាស្រ្តក្នុងស្រែ។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅក្នុងទឹក ដែលអាចផលិតជីអាសូតដោយខ្លួនឯងចេញពីខ្យល់អាកាស។ |
| Nitrogen Fixation (ការទាញយកអាសូត) | ជាដំណើរការជីវសាស្រ្តដែលសារាយ ឬបាក់តេរីចាប់យកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីខ្យល់ ហើយបំប្លែងវាទៅជាសមាសធាតុអាម៉ូញាក់ (NH3) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់ជាសារធាតុចិញ្ចឹមបាន។ | ដូចជាការចាប់យកខ្យល់ទទេមកប្រែក្លាយជាជីបំប៉នសម្រាប់ដើមស្រូវ។ |
| Acetylene reduction activity (សកម្មភាពកាត់បន្ថយអាសេទីឡែន) | ជាវិធីសាស្រ្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពនៃការទាញយកអាសូត ដោយតាមដានដំណើរការដែលអង់ស៊ីម Nitrogenase របស់សារាយបំប្លែងឧស្ម័ន Acetylene ទៅជាឧស្ម័ន Ethylene។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ "ឧបករណ៍ស្ទង់ល្បឿន" នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីវាស់ថាតើសារាយអាចផលិតជីអាសូតបានលឿននិងមានប្រសិទ្ធភាពប៉ុណ្ណា។ |
| Heterocyst (ហ៊ីតេរ៉ូស៊ីស / កោសិកាផ្ទុកអាសូត) | ជាកោសិកាពិសេសមួយប្រភេទដែលមាននៅលើសរសៃសារាយពណ៌បៃតងលាយខៀវ ដែលមានតួនាទីជាកន្លែងសម្រាប់ដំណើរការទាញយកអាសូត ព្រោះវាមានជញ្ជាំងក្រាស់សម្រាប់ការពារអង់ស៊ីម Nitrogenase ពីការបំផ្លាញដោយអុកស៊ីសែន។ | ដូចជា "បន្ទប់សុវត្ថិភាពបិទជិត" មួយនៅក្នុងរាងកាយសារាយ ដែលការពារម៉ាស៊ីនផលិតជីមិនឱ្យខូចដោយសារខ្យល់អុកស៊ីសែន។ |
| Dry biomass (ជីវម៉ាសស្ងួត) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គសរុបរបស់សារាយ បន្ទាប់ពីជាតិទឹកត្រូវបានសម្ងួតចេញអស់ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តប្រើដើម្បីវាយតម្លៃពីអត្រានៃការលូតលាស់ពិតប្រាកដរបស់វា។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់មនុស្សបន្ទាប់ពីដកជាតិទឹកចេញអស់ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់និងឆ្អឹងពិតប្រាកដដោយមិនគិតពីជាតិទឹក។ |
| N-free nutrient solution (សូលុយស្យុងសារធាតុចិញ្ចឹមគ្មានអាសូត) | ជាទឹកថ្នាំបណ្ដុះសារាយនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងៗ ប៉ុន្តែដកសារធាតុអាសូតចេញទាំងស្រុង ដើម្បីបង្ខំឱ្យសារាយបញ្ចេញសមត្ថភាពទាញយកអាសូតពីខ្យល់ដោយខ្លួនឯង។ | ដូចជាការមិនផ្តល់ម្ហូបឱ្យនរណាម្នាក់ទាល់តែសោះ ដើម្បីសាកល្បងមើលថាតើគេអាចរកម្ហូបញ៉ាំដោយខ្លួនឯងបានកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
