បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺ American foulbrood ដែលបង្កឡើងដោយស្ពែរ (spores) នៃបាក់តេរី Panibacillus larvae ដែលបណ្តាលឱ្យហ្វូងសត្វឃ្មុំងាប់ និងវាយតម្លៃថាតើការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកអាចទប់ស្កាត់ជំងឺនេះបានឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការចម្លងមេរោគសិប្បនិម្មិតទៅលើហ្វូងឃ្មុំចំនួន ២០ ហ្វូង ដោយចែកជា ៤ ក្រុម (ក្រុមពិសោធន៍ ៣ និងក្រុមត្រួតពិនិត្យ ១) និងតាមដានការវិវត្តរបស់ជំងឺក្រោមលក្ខខណ្ឌព្យាបាលខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Antimicrobial Therapy (Infected Control) មិនមានការព្យាបាលដោយថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ (ក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលឆ្លងមេរោគ) |
មិនចំណាយប្រាក់លើថ្នាំ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍ធម្មជាតិនៃជំងឺ។ | ហ្វូងឃ្មុំងាប់លឿនបំផុតដោយគ្មានរនាំងការពារមេរោគបំផ្លាញ។ | រោគសញ្ញាលេចឡើងនៅថ្ងៃទី ២៥ ហើយហ្វូងឃ្មុំងាប់ទាំងអស់នៅត្រឹមថ្ងៃទី ៦៨ បន្ទាប់ពីឆ្លងមេរោគ។ |
| Oxytetracycline in Sugar Syrup ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Oxytetracycline លាយក្នុងទឹកស៊ីរ៉ូស្ករ |
ងាយស្រួលក្នុងការលាយ និងផ្តល់ឲ្យសត្វឃ្មុំស៊ីប្រចាំថ្ងៃ។ អាចពន្យារពេលការលេចឡើងនូវរោគសញ្ញាជំងឺបានខ្លះ។ | មិនអាចសម្លាប់ស្ពែរ (spores) នៃបាក់តេរីបានទេ ហើយហ្វូងឃ្មុំភាគច្រើននៅតែងាប់នៅទីបញ្ចប់។ | ពន្យារពេលការចេញរោគសញ្ញាដល់ថ្ងៃទី ៤៧ តែនៅសល់ហ្វូងឃ្មុំរស់ត្រឹមតែ ១ ប៉ុណ្ណោះនៅថ្ងៃទី ៦៨ (នៅតែមានរោគសញ្ញា)។ |
| Oxytetracycline in Extender Patty ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Oxytetracycline លាយក្នុងចំណីដុំ (Extender patty) |
រក្សាកម្រិតថ្នាំបានយូរជាងទឹកស៊ីរ៉ូស្ករ និងជួយរក្សាជីវិតហ្វូងឃ្មុំបានច្រើនជាងបន្តិច។ | នៅតែមិនអាចព្យាបាលជំងឺជាដាច់ មិនអាចបំផ្លាញស្ពែរ និងអាចបន្សល់ទុកសំណល់ថ្នាំក្នុងទឹកឃ្មុំ។ | ពន្យារពេលការចេញរោគសញ្ញាដល់ថ្ងៃទី ៤៧ ហើយនៅសល់ហ្វូងឃ្មុំរស់ចំនួន ២ នៅថ្ងៃទី ៦៨។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាក់លាក់សម្រាប់ចិញ្ចឹមឃ្មុំ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បាក់តេរីសាស្ត្រ ដើម្បីបណ្តុះនិងពិនិត្យការវិវត្តរបស់មេរោគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសស៊ែប៊ី ដោយប្រើប្រាស់ហ្វូងឃ្មុំក្នុងទំហំតូចខុសពីធម្មតា (ប្រមាណ ២០០០ ក្បាលក្នុងមួយហ្វូង ធៀបនឹងហ្វូងពិតដែលមាន ៤០,០០០ ទៅ ៥០,០០០ ក្បាល)។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះអាកាសធាតុ ពូជឃ្មុំអាស៊ី (ដូចជា Apis cerana ឬ Apis dorsata) និងទំហំហ្វូងឃ្មុំនៅកម្ពុជាមានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីអឺរ៉ុប ដែលអាចធ្វើឲ្យលទ្ធផលនៃការស៊ាំនឹងជំងឺ ឬល្បឿននៃការរីករាលដាលខុសគ្នា។
ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នាក៏ដោយ លទ្ធផលស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺសត្វឃ្មុំនៅកម្ពុជា ដើម្បីជៀសវាងការខាតបង់ដោយសារការប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកខុសគោលដៅ។
ជាសរុប វិធីសាស្ត្រព្យាបាលដោយប្រើអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកនេះមិនមែនជាដំណោះស្រាយយូរអង្វែងឡើយ ហើយកម្ពុជាគួរតែផ្តោតលើការទប់ស្កាត់ជំងឺតាមរយៈអនាម័យជីវសាស្ត្រជាជាងការបន្តប្រើថ្នាំដែលអាចបន្សល់ទុកសំណល់ពុល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| American foulbrood (ជំងឺរលួយកូនឃ្មុំអាមេរិកកាំង / American foulbrood) | វាគឺជាជំងឺឆ្លងបាក់តេរីដ៏កាចសាហាវបំផុតមួយ ដែលវាយប្រហារនិងសម្លាប់តែដង្កូវឃ្មុំ (កូនឃ្មុំដែលមិនទាន់ញាស់) នៅក្នុងសំបុក ហើយអាចចម្លងពីសំបុកមួយទៅសំបុកមួយយ៉ាងលឿន ដែលចុងក្រោយធ្វើឱ្យហ្វូងឃ្មុំទាំងមូលស្លាប់។ | ដូចជាជំងឺឆ្លងរាតត្បាតដ៏កាចសាហាវដែលសម្លាប់តែកូនក្មេងនៅក្នុងសាលាមត្តេយ្យ (សំបុកឃ្មុំ) ហើយអាចឆ្លងទៅសាលាផ្សេងទៀតបានយ៉ាងងាយ។ |
| Paenibacillus larvae (បាក់តេរី Paenibacillus larvae) | គឺជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរលួយកូនឃ្មុំ។ វាជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនកូនឃ្មុំតាមរយៈចំណី (ទឹកឃ្មុំ) រួចលូតលាស់ បំផ្លាញកោសិកាកូនឃ្មុំពីខាងក្នុង រហូតដល់កូនឃ្មុំស្លាប់រលួយ និងបំប្លែងខ្លួនជាស្ពែររាប់ពាន់លានដើម្បីរង់ចាំចម្លងបន្ត។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជស្មៅចង្រៃដែលលាក់ខ្លួនក្នុងចំណី ពេលកូនឃ្មុំស៊ីចូលទៅ វាលូតលាស់ចាក់ឫស និងបំផ្លាញកូនឃ្មុំពីខាងក្នុង។ |
| Oxytetracycline (ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកអុកស៊ីតេត្រាស៊ីគ្លីន) | ជាប្រភេទថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលគេប្រើសម្រាប់ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់បាក់តេរី។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាលាយក្នុងចំណីឃ្មុំដើម្បីពន្យារពេលមិនឱ្យជំងឺរលួយកូនឃ្មុំបញ្ចេញរោគសញ្ញា ប៉ុន្តែវាមិនអាចសម្លាប់ស្ពែរមេរោគដែលសម្ងំលាក់ខ្លួនបានឡើយ។ | ដូចជាខែលការពារបណ្តោះអាសន្ន ឬថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ ដែលជួយទប់ស្កាត់អាការៈជំងឺមិនឱ្យធ្វើទុក្ខខ្លាំង តែមិនអាចព្យាបាលឫសគល់នៃជំងឺឱ្យជាដាច់បានទេ។ |
| Extender patty (ចំណីដុំលាយថ្នាំ / Extender patty) | ជាល្បាយចំណីសិប្បនិម្មិតផ្សំពីស្ករ ខ្លាញ់ (ប្រេងរុក្ខជាតិ) និងថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក ដែលគេដាក់ក្នុងសំបុកឃ្មុំ។ វាត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីឱ្យឃ្មុំស៊ីបន្តិចម្តងៗ ដែលជួយរក្សាកម្រិតថ្នាំក្នុងខ្លួនឃ្មុំឱ្យនៅបានយូរ និងមានប្រសិទ្ធភាពជាងការលាយថ្នាំក្នុងទឹក។ | ដូចជាស្ករគ្រាប់បៀម ឬស្បៃបិទរបួសបណ្តុះសាច់ ដែលបញ្ចេញសារធាតុថ្នាំយឺតៗចូលទៅក្នុងខ្លួនជាប្រចាំ មិនមែនចូលទៅវឹងតែម្តងនោះទេ។ |
| Spore (ស្ពែរ / ទម្រង់សម្ងំរបស់បាក់តេរី) | ជាទម្រង់ពិសេសរបស់បាក់តេរីដែលបង្កើតសំបកការពារខ្លួនយ៉ាងក្រាស់ អាចរស់រានមានជីវិតរាប់សិបឆ្នាំ ទោះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអាក្រក់ (ក្តៅ ស្ងួត គ្មានចំណី)។ វានឹងញាស់ក្លាយជាបាក់តេរីសកម្មវិញនៅពេលវាចូលទៅដល់ពោះវៀនរបស់កូនឃ្មុំ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលមានសំបកក្រាស់រឹងមាំ អាចស៊ូទ្រាំនឹងកម្តៅ ឬភាពរាំងស្ងួតរាប់ឆ្នាំ ហើយរង់ចាំពេលធ្លាក់ចូលក្នុងដីល្អ (ពោះវៀនឃ្មុំ) ទើបដុះពន្លកបំផ្លាញ។ |
| Vegetative form (ទម្រង់លូតលាស់ / ទម្រង់សកម្មរបស់បាក់តេរី) | ជាដំណាក់កាលដែលបាក់តេរីញាស់ចេញពីស្ពែរ ចាប់ផ្តើមបំបែកខ្លួន និងលូតលាស់យ៉ាងសកម្ម។ ក្នុងទម្រង់នេះ វាបញ្ចេញជាតិពុល និងបំផ្លាញសរីរាង្គផ្សេងៗរបស់កូនឃ្មុំរហូតដល់ស្លាប់។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជដែលបានដុះពន្លកចេញជាដើម រួចបឺតស្រូបយកជីវជាតិពីដី (ខ្លួនកូនឃ្មុំ) ដើម្បីលូតលាស់ និងពង្រីកពូជ។ |
| Hemolymph route (ប្រព័ន្ធចរាចរឈាមសត្វល្អិត / Hemolymph) | Hemolymph គឺជាសារធាតុរាវក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតដែលមានតួនាទីដូចជាឈាម។ ក្នុងជំងឺនេះ បាក់តេរីឆ្លងកាត់ពោះវៀនចូលទៅក្នុង Hemolymph រួចធ្វើដំណើរតាមទឹកនេះទៅវាយប្រហារសរីរាង្គផ្សេងៗទៀតទូទាំងរាងកាយកូនឃ្មុំ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក ឬប្រឡាយក្នុងទីក្រុង ដែលមេរោគប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើដំណើរទៅបំផ្លាញអគារ (សរីរាង្គ) ផ្សេងៗគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងក្រុង។ |
| Capping (គម្របក្រមួនសំបុកឃ្មុំ / Capping) | ជាស្រទាប់ក្រមួនដែលឃ្មុំកម្មករផលិតដើម្បីគ្របបិទជិតរន្ធសំបុក នៅពេលកូនឃ្មុំលូតលាស់ពេញលេញនិងត្រៀមប្រែក្លាយជាសត្វឃ្មុំពេញវ័យ។ ប្រសិនបើកូនឃ្មុំឆ្លងជំងឺងាប់ គម្របនេះនឹងប្រែពណ៌ទៅជាខ្មៅ ស្រុតចុះក្រោម និងមានស្នាមធ្លុះធ្លាយ។ | ដូចជាដំបូលផ្ទះដែលគ្របពីលើបន្ទប់កូនឃ្មុំ បើកូនឃ្មុំឈឺស្លាប់ រលួយកកកុញខាងក្នុង ដំបូលនោះនឹងប្រែជាខ្មៅ ស្រុតចុះ និងធ្លុះធ្លាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
