បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃសក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសវិលជុំនៃគ្រួសារ S1 (S1 family recurrent selection) ដើម្បីកែលម្អទិន្នផល និងគុណភាពរបស់ប្រជាជនស្រូវចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការដាំដុះ និងវាយតម្លៃប្រជាជនស្រូវ CP 103 នៅវិទ្យាស្ថាន IRRI ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៨៩ និងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ១៩៩០ ដោយប្រើប្រាស់ខ្សែស្រឡាយគ្មានកេសរឈ្មោល IR 36 ms ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| S1 Family Recurrent Selection ការជ្រើសរើសវិលជុំនៃគ្រួសារ S1 |
អនុញ្ញាតឱ្យវាយតម្លៃទិន្នផល និងសមាសធាតុគុណភាពបានតាំងពីជំនាន់ S1 លើដីឡូត៍តូចៗ ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំយូរ។ មានទំនាក់ទំនងហ្សែន (Genotypic correlation) ខ្ពស់ជាមួយនឹងជំនាន់ S3 និង S4។ | លក្ខណៈមួយចំនួនដូចជាភាគរយគ្រាប់មិនពេញ និងថ្ងៃចេញផ្កា៥០% មិនសូវមានអត្ថន័យផ្នែកស្ថិតិច្បាស់លាស់នៅជំនាន់ដំបូង (S1) នោះទេ។ | ខ្សែស្រឡាយដែលត្រូវបានជ្រើសរើសមានលក្ខណៈល្អប្រហាក់ប្រហែល ឬលើសពូជត្រួតពិនិត្យល្អបំផុត (IR 36 និង IR 68)។ |
| Conventional Pedigree Breeding with Checks ការបង្កាត់និងជ្រើសរើសពូជតាមបែបប្រពៃណី (ផ្អែកលើពូជត្រួតពិនិត្យ) |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលផ្តល់លទ្ធផលមានស្ថិរភាព និងងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀបសម្រាប់ការអនុញ្ញាតឱ្យបញ្ចេញពូជ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការចម្រាញ់ពូជឱ្យមានលំនឹងសុទ្ធល្អ និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងដំណើរការបង្កាត់ដោយដៃប្រសិនបើមិនប្រើប្រាស់ Male sterility។ | ពូជត្រួតពិនិត្យ (IR 36 និង IR 68) ត្រូវបានប្រើជាបន្ទាត់មូលដ្ឋានប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែទទួលបានទិន្នផលទាបជាងខ្សែស្រឡាយ S1 ឆ្នើមមួយចំនួនក្នុងការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានធនធានពូជជាក់លាក់ ដីពិសោធន៍ និងសម្ភារៈកសិកម្មសមស្រប ដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពនៃការជ្រើសរើស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅវិទ្យាស្ថាន IRRI ប្រទេសហ្វីលីពីន ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៨៩ និងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ១៩៩០ ដោយប្រើប្រាស់ប្រជាជនស្រូវ CP 103 (IR 38499)។ ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីបរិស្ថាន និងពូជស្រូវសាកល្បងនៅប្រទេសហ្វីលីពីន ទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្សាំបន្ថែមនៅពេលយកមកអនុវត្តក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសវិលជុំនៃគ្រួសារ S1 នេះពិតជាមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនេះជួយសន្សំសំចៃពេលវេលានិងធនធាន ធ្វើឱ្យស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជាអាចពន្លឿនការបញ្ចេញពូជស្រូវថ្មីៗដែលមានគុណភាព និងទិន្នផលខ្ពស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Recurrent selection (ការជ្រើសរើសវិលជុំ) | វិធីសាស្ត្របង្កាត់និងជ្រើសរើសពូជដែលធ្វើឡើងជាវដ្តបន្តបន្ទាប់គ្នា ដើម្បីបង្កើនប្រេកង់នៃសែន (ហ្សែន) ល្អៗនៅក្នុងប្រជាជនរុក្ខជាតិ ខណៈពេលរក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃសែនសម្រាប់ធ្វើការកែលម្អនៅជំនាន់ក្រោយៗទៀត។ | ដូចជាការបម្រងយកកីឡាករឆ្នើមៗពីក្រុមមួយទៅប្រកួតគ្នា ហើយជ្រើសរើសអ្នកឈ្នះមកបន្តពូជ បង្កើតជាក្រុមថ្មីដែលកាន់តែខ្លាំងពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ |
| S1 family (គ្រួសារ S1 ឬ ជំនាន់ S1) | ជំនាន់កូនទី១ ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង (Self-pollination) នៃរុក្ខជាតិដើម (S0) ដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើសយកមកសិក្សាវាយតម្លៃពីសក្តានុពល។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជពីដើមស្រូវតែមួយដើម (ម្តាយតែមួយ) ទៅដាំផ្តុំគ្នាដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់គ្រួសារនោះ។ |
| Genetic male sterility (ភាពគ្មានកេសរឈ្មោលដោយសារសែន) | លក្ខណៈរបស់រុក្ខជាតិដែលមិនអាចបង្កើតលំអងឈ្មោល (Pollen) ដែលមានជីវិតបានដោយសារកត្តាសែន ដែលវាជួយសម្រួលដល់ការធ្វើការបង្កាត់កាត់ដោយមិនចាំបាច់កាត់កេសរឈ្មោលចោលដោយដៃ។ | ដូចជារោងចក្រដែលខូចម៉ាស៊ីនផលិតផ្នែកម្ខាង (ឈ្មោល) ដូច្នេះវាត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការនាំចូលលំអងពីដើមផ្សេង (ឈ្មោលផ្សេង) ដើម្បីអាចបង្កើតគ្រាប់បាន។ |
| Broad-sense heritability (អត្រាបន្តពូជតាមបែបពន្ធុជារួម) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញថាភាពខុសគ្នានៃលក្ខណៈរូបរាងរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាកម្ពស់ ឬទិន្នផល) ត្រូវបានកំណត់ដោយកត្តាសែនពិតប្រាកដប៉ុន្មានភាគរយ ធៀបនឹងការជះឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើកម្ពស់របស់ក្មេងម្នាក់បានមកពីតំណពូជឪពុកម្តាយប៉ុន្មានភាគរយ និងបានមកពីរបបអាហារ (បរិស្ថាន) ប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Phenotypic correlation (ទំនាក់ទំនងតាមលក្ខណៈរូបរាង) | ទំនាក់ទំនងដែលគេសង្កេតឃើញនិងវាស់វែងបានផ្ទាល់រវាងលក្ខណៈពីររបស់រុក្ខជាតិ ឧទាហរណ៍រវាងកម្ពស់ដើម និងទិន្នផលគ្រាប់ ដែលទំនាក់ទំនងនេះរងឥទ្ធិពលទាំងពីសែននិងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការសង្កេតឃើញថាអ្នកដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ ច្រើនតែមានទំហំជើងធំផងដែរ។ |
| Predicted genetic gain (កំណើនសែនដែលបានទស្សន៍ទាយ) | ការប៉ាន់ស្មានជាមុននូវកម្រិតនៃការកែលម្អលក្ខណៈណាមួយ (ដូចជាការកើនឡើងទិន្នផល) នៅក្នុងជំនាន់បន្ទាប់ បន្ទាប់ពីការជ្រើសរើសពូជរួចរាល់ ដោយផ្អែកលើអត្រាបន្តពូជ និងសម្ពាធនៃការជ្រើសរើស។ | ដូចជាការប្រមាណទុកមុនថា បើយើងរើសតែសិស្សពូកែៗមកបង្រៀន តើពិន្ទុមធ្យមរបស់ថ្នាក់ទាំងមូលនឹងកើនឡើងប៉ុន្មានពិន្ទុនៅឆ្នាំក្រោយ។ |
| Intermating (ការបង្កាត់ឆ្លងគ្នា) | ការអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិនៅក្នុងប្រជាជនតែមួយបង្កាត់ពូជជាមួយគ្នាដោយចៃដន្យ ឬតាមការរៀបចំ ដើម្បីប្តូរផ្លាស់សែន និងបង្កើតបន្សំសែនថ្មីៗដែលមានសក្តានុពល។ | ដូចជាការអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍មួយរៀបការជាមួយគ្នាដោយសេរី ដើម្បីបង្កើតកូនចៅដែលមានលក្ខណៈចម្រុះនិងថ្មីប្លែកពីឪពុកម្តាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
