Original Title: Extraction of Calcium and Iron Phosphate and the In Vitro Generation of Indoleacetic Acid by Endophytic Strains of Hyptis marrubioides Epling (Lamiaceae)
Source: doi.org/10.46882/AAAS/1155
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការទាញយកកាល់ស្យូម និងដែកផូស្វាត និងការបង្កើតអាស៊ីត Indoleacetic ក្នុងកែវពិសោធន៍ដោយពូជបាក់តេរី Endophytic នៃរុក្ខជាតិ Hyptis marrubioides Epling (Lamiaceae)

ចំណងជើងដើម៖ Extraction of Calcium and Iron Phosphate and the In Vitro Generation of Indoleacetic Acid by Endophytic Strains of Hyptis marrubioides Epling (Lamiaceae)

អ្នកនិពន្ធ៖ Luciana Cristina Vitorino, Fabiano Guimarães Silva, Marcos Antônio Soares, Edson Luiz Souchie, Alan Carlos Costa, William Cardoso Lima

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2025 Advances in Agriculture and Agricultural Sciences

វិស័យសិក្សា៖ Agricultural Sciences

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតផូស្វ័រ (Phosphorus) នៅក្នុងដីដែលមានជាតិអាស៊ីត ដោយស្វែងរកមីក្រូសរីរាង្គដែលមានសមត្ថភាពរំលាយផូស្វាតដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកបាន និងផលិតអរម៉ូនជំរុញការលូតលាស់។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការបំបែក និងវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់បាក់តេរីចំនួន ៤២ ប្រភេទ និងផ្សិតចំនួន ៦ ប្រភេទ ដែលរស់នៅក្នុងឫសរុក្ខជាតិ Hyptis marrubioides Epling ក្នុងការរំលាយផូស្វាត និងផលិតអរម៉ូន។

ការវាយតម្លៃការរំលាយកាល់ស្យូមផូស្វាត (CaHPO4 Solubilization Assay)
ការវាយតម្លៃការរំលាយដែកផូស្វាត (FePO4 Solubilization Assay)
ការវាស់វែងបរិមាណការផលិតអាស៊ីត Indoleacetic (Quantification of IAA Biosynthesis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

បាក់តេរីចំនួន ២០% អាចរំលាយកាល់ស្យូមផូស្វាត (CaHPO4) ក្នុងកម្រិតទាប ខណៈដែលផ្សិតទាំងអស់មិនមានសមត្ថភាពរំលាយវាឡើយ។
មីក្រូសរីរាង្គចំនួន ៥៩% (រួមទាំងផ្សិតទាំងអស់ដែលបានធ្វើតេស្ត) មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរំលាយដែកផូស្វាត (FePO4)។
បាក់តេរី ៥២% អាចផលិតអរម៉ូន IAA ជាពិសេសពូជ RF18, RG9, RF13 និង RG24 ដែលផលិតបានក្នុងបរិមាណខ្ពស់ (៩៥,១៣, ៣៩,២៨, ១៦,២១ និង ១១,៩៦ µg/mL) ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាជីវជីកសិកម្ម។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
CaHPO4 Solubilization Assay ការវាយតម្លៃការរំលាយកាល់ស្យូមផូស្វាត (CaHPO4)	ងាយស្រួលក្នុងការសង្កេតមើលរង្វង់នៃការរំលាយ (Halo zone) ដែលកើតឡើងជុំវិញកូឡូនីមេរោគនៅលើមជ្ឈដ្ឋាន GELP ។	មិនសូវមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់មីក្រូសរីរាង្គដែលរស់នៅក្នុងដីអាស៊ីតតំបន់ត្រូពិច ព្រោះផូស្វ័រភាគច្រើនមិនមែនចាប់ផ្អែកជាមួយកាល់ស្យូមទេ។	បាក់តេរីតែ ២០% ប៉ុណ្ណោះដែលអាចរំលាយបានក្នុងកម្រិតទាប (SI < 2) ហើយគ្មានផ្សិតណាអាចរំលាយបានឡើយ។
FePO4 Solubilization Assay ការវាយតម្លៃការរំលាយដែកផូស្វាត (FePO4)	ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពពិតនៃដីអាស៊ីត (ដូចជាតំបន់សាវ៉ាណា ឬដីកសិកម្មខ្វះជាតិជូរ) ដែលផូស្វ័រច្រើនភ្ជាប់ជាមួយដែក និងអាលុយមីញ៉ូម។	ទាមទារការប្រើប្រាស់សូចនាករពណ៌ Bromocresol Green និងតាមដានបម្រែបម្រួល pH នៃមជ្ឈដ្ឋានដែលរាងស្មុគស្មាញជាង។	មីក្រូសរីរាង្គ ៥៩% (រួមទាំងផ្សិតទាំងអស់) មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរំលាយ (SI > 3)។
Indoleacetic Acid (IAA) Quantification ការវាស់វែងបរិមាណអរម៉ូនលូតលាស់ (IAA)	ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ជាតួលេខអំពីកម្រិតនៃការផលិតអរម៉ូនជំរុញការលូតលាស់ឫស ដោយប្រើបច្ចេកទេសវាស់ពណ៌យ៉ាងច្បាស់លាស់។	ត្រូវការឧបករណ៍ទំនើប (Spectrophotometer) សារធាតុ Salkowski ព្រមទាំងរយៈពេលភ្ញាស់ ៧២ ម៉ោង ទើបអាចអានលទ្ធផលបាន។	ពូជបាក់តេរី RF18 អាចផលិតអរម៉ូន IAA បានក្នុងបរិមាណខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៩៥,១៣ µg/mL។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវសម្ភារៈ និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងសារធាតុគីមី និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ជាក់លាក់។

Hardware: ម៉ាស៊ីនវាស់កម្រិតស្រូបពន្លឺ (Spectrophotometer សម្រាប់អាននៅកម្រិត 530 nm), ម៉ាស៊ីនក្រឡុក (Shaker incubator), និងម៉ាស៊ីនបង្វិល (Centrifuge 10,000 x g)។
Chemicals & Media: មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ GELP, Reyes basal medium, DYGS, Tryptophan, សារធាតុ Salkowski reagent, និង Bromocresol green។
Biological Material: ពូជបាក់តេរី និងផ្សិត Endophytic ដែលចម្រាញ់ចេញពីឫសរុក្ខជាតិ Hyptis marrubioides Epling។
Expertise: ចំណេះដឹង និងជំនាញផ្នែកមីក្រូជីវសាស្ត្រកសិកម្ម បច្ចេកទេសបណ្តុះ និងទាញយកមេរោគ (In vitro culture techniques)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើសំណាកមីក្រូសរីរាង្គពីឫសរុក្ខជាតិ Hyptis marrubioides នៅក្នុងតំបន់សាវ៉ាណា (Cerrado) នៃប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលមានលក្ខណៈដីអាស៊ីត។ ទោះបីជាវាមិនមែនជាទិន្នន័យក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខណៈដីអាស៊ីតនេះគឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់កសិកម្ម និងតំបន់ភ្នំមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យរបកគំហើញនេះមានតម្លៃអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបាន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសនិងរបកគំហើញនៃការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Endophytic នេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។

តំបន់កសិកម្មដីអាស៊ីត (ឧ. ខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី ឬខេត្តកោះកុង): អាចប្រើប្រាស់មីក្រូសរីរាង្គដែលរំលាយដែកផូស្វាត (FePO4) ដើម្បីជួយរុក្ខជាតិស្រូបយកជីជាតិបានល្អក្នុងស្ថានភាពដីដែលមានជាតិជូរខ្ពស់ ដែលជីគីមីធម្មតាមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព។
វិស័យដាំដុះស្រូវ និងដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្ម: ការចាក់បញ្ចូលបាក់តេរីដែលអាចផលិតអរម៉ូន IAA ទៅក្នុងគ្រាប់ពូជស្រូវ ដំឡូងមី ឬកៅស៊ូ នឹងជួយជំរុញការប្រព័ន្ធឫសឱ្យចាក់បានជ្រៅ ធ្វើឱ្យដំណាំធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត និងទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។
ឧស្សាហកម្មផលិតជីជីវសាស្រ្តក្នុងស្រុក (Biofertilizer Industry): សហគ្រាសក្នុងស្រុក និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្ម (CARDI) អាចយកគំរូតាមវិធីសាស្ត្ររៀបចំមជ្ឈដ្ឋានពិសោធន៍នេះ ដើម្បីស្វែងរកពូជបាក់តេរីសកម្មពីរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក សម្រាប់ផលិតជាជីវជីលក់លើទីផ្សារជំនួសជីគីមី។

សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាចម្រាញ់មីក្រូសរីរាង្គសកម្មនេះ អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី កាត់បន្ថយចំណាយ និងពង្រឹងសុខភាពដីប្រកបដោយចីរភាពយូរអង្វែង។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ជំហានទី១៖ សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះ និងរៀបចំពិធីសារ (Protocol): ស្វែងយល់ពីអន្តរកម្មរវាងរុក្ខជាតិ និងពពួក Endophytes ព្រមទាំងយន្តការនៃការរំលាយផូស្វាត ដោយទាញយកអត្ថបទស្រាវជ្រាវពី Google Scholar ឬ ResearchGate និងរៀបចំឯកសារប្រតិបត្តិការស្តង់ដារ (SOP) សម្រាប់មន្ទីរពិសោធន៍។
ជំហានទី២៖ ចុះប្រមូលសំណាក និងចម្រាញ់មេរោគ (Isolation): ចុះប្រមូលសំណាកឫសរុក្ខជាតិក្នុងតំបន់ដីអាស៊ីត (ឧទាហរណ៍ ស្មៅ ឬរុក្ខជាតិឱសថក្នុងស្រុក) រួចយកមកសម្អាតមេរោគខាងក្រៅ (Surface sterilization) ហើយអនុវត្តបច្ចេកទេសចម្រាញ់ពូជបាក់តេរី/ផ្សិតនៅលើមជ្ឈដ្ឋាន Nutrient Agar (NA) និង Potato Dextrose Agar (PDA)។
ជំហានទី៣៖ ធ្វើតេស្តសមត្ថភាពរំលាយផូស្វាត (In Vitro Solubilization Test): រៀបចំមជ្ឈដ្ឋាន Modified Reyes basal medium លាយជាមួយជាតិដែកផូស្វាត និងសូចនាករ Bromocresol Green រួចបន្តក់មេរោគដែលចម្រាញ់បាន ដើម្បីតាមដានមើលការប្រែពណ៌ និងវាស់ទំហំរង្វង់រំលាយ (Solubilization Index - SI) រៀងរាល់ ៥ថ្ងៃម្តង។
ជំហានទី៤៖ វាស់វែងបរិមាណអរម៉ូនលូតលាស់ (IAA Quantification): បណ្តុះបាក់តេរីដែលមានសក្តានុពលក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន DYGS ដែលមានលាយ Tryptophan រយៈពេល ៧២ ម៉ោង។ បន្ទាប់មក ប្រើប្រាស់ Salkowski reagent និងម៉ាស៊ីន Spectrophotometer កំណត់នៅរលកពន្លឺ 530 nm ដើម្បីវាស់កំហាប់ IAA ដែលផលិតបាន។
ជំហានទី៥៖ សាកល្បងផ្ទាល់លើកូនដំណាំ (In Vivo Pot Experiments): ជ្រើសរើសពូជបាក់តេរីដែលទទួលបានលទ្ធផលល្អបំផុត (ឧ. ពូជដែលស្រដៀងនឹង RF18 ឬ RG9) យកទៅលាយជាទម្រង់ជីវជីសាកល្បង រួចយកទៅប្រើប្រាស់លើកូនស្រូវ ឬកូនពោតក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បិប្រៀបធៀបអត្រាលូតលាស់ធៀបនឹងកូនដំណាំដែលមិនបានប្រើប្រាស់។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Endophytic strains (ពូជមីក្រូសរីរាង្គក្នុងរុក្ខជាតិ / អង់ដូហ្វីទិក)	មីក្រូសរីរាង្គ (បាក់តេរី ឬផ្សិត) ដែលរស់នៅខាងក្នុងជាលិការបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាឫស ដើម ស្លឹក) ដោយមិនបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិនោះទេ តែជារឿយៗវាជួយផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍វិញ ដូចជាជួយជំរុញការលូតលាស់ ឬការពារពីជំងឺផ្សេងៗ។	ដូចជាបាក់តេរីល្អៗនៅក្នុងពោះវៀនមនុស្ស ដែលជួយរំលាយអាហារ និងការពាររាងកាយ មិនមែនធ្វើឱ្យយើងឈឺនោះទេ។
Indoleacetic acid / IAA (អាស៊ីត Indoleacetic)	ជាប្រភេទអរម៉ូនលូតលាស់ចម្បងមួយរបស់រុក្ខជាតិ (ស្ថិតក្នុងក្រុម Auxins) ដែលគ្រប់គ្រងការលាតសន្ធឹងនៃកោសិកា ការបែងចែកកោសិកា និងការលូតលាស់នៃប្រព័ន្ធឫស។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ បាក់តេរីអាចផលិតវាដើម្បីជួយជំរុញឫសរុក្ខជាតិ។	ដូចជាវីតាមីនជំរុញការលូតលាស់ ដែលបាក់តេរីបញ្ចុកទៅឱ្យរុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យវាឆាប់ធំ និងមានឫសវែងៗ។
Phosphate solubilization (ការរំលាយផូស្វាត)	ដំណើរការដែលមីក្រូសរីរាង្គបញ្ចេញអាស៊ីតសរីរាង្គ ឬអង់ស៊ីមដើម្បីបំបែកសមាសធាតុផូស្វ័រដែលរឹង (មិនរលាយក្នុងទឹក) ដូចជា កាល់ស្យូមផូស្វាត ឬដែកផូស្វាត ឱ្យក្លាយជាទម្រង់រលាយដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។	ដូចជាការចាក់ទឹកក្តៅចូលក្នុងដុំស្ករក្រួស ដើម្បីឱ្យវារលាយជាទឹកស៊ីរ៉ូ ដែលរាងកាយអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានយ៉ាងងាយស្រួល។
Solubilization Index / SI (សន្ទស្សន៍នៃការរំលាយ)	ជារង្វាស់បញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពរបស់បាក់តេរី ឬផ្សិតក្នុងការរំលាយសារធាតុរ៉ែ ដោយគណនាតាមរយៈការបែងចែកអង្កត់ផ្ចិតនៃរង្វង់ថ្លា (Halo zone) ដែលកើតឡើងជុំវិញកូឡូនី ជាមួយនឹងអង្កត់ផ្ចិតនៃកូឡូនីបាក់តេរីនោះផ្ទាល់។	ដូចជាការវាស់ទំហំនៃរង្វង់ដីសើមនៅជុំវិញរន្ធទឹក ដើម្បីដឹងថាទឹកហូរចេញមកខ្លាំងកម្រិតណា។ ទំហំរង្វង់កាន់តែធំ មានន័យថាសមត្ថភាពរំលាយកាន់តែខ្លាំង។
Bromocresol Green / BCG (សូចនាករ Bromocresol Green)	ជាសារធាតុគីមីសម្រាប់វាស់កម្រិតអាស៊ីត-បាស (pH indicator) នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ។ វានឹងប្តូរពណ៌ពីខៀវទៅលឿង នៅពេលដែលបាក់តេរីបញ្ចេញអាស៊ីតទៅរំលាយដែកផូស្វាត ដែលបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះនៃកម្រិត pH នៅក្នុងចានពិសោធន៍។	ដូចជាក្រដាសវាស់កម្តៅដែលប្តូរពណ៌នៅពេលអ្នកក្តៅខ្លួន គ្រាន់តែនេះវាប្តូរពណ៌នៅពេលដែលមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញប្រែជាមានជាតិជូរ (អាស៊ីត)។
Siderophores (ស៊ីដេរ៉ូហ្វ័រ)	ជាម៉ូលេគុលសរីរាង្គតូចៗបញ្ចេញដោយមីក្រូសរីរាង្គ ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់យកអ៊ីយ៉ុងដែក (Fe3+) ពីមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ។ យន្តការនេះជួយផ្តាច់ដែកចេញពីសមាសធាតុដែកផូស្វាត ធ្វើឱ្យផូស្វ័រត្រូវបញ្ចេញមកក្រៅសម្រាប់រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់។	ដូចជាមេដែកឆក់យកកម្ទេចដែកចេញពីគំនរខ្សាច់ ដើម្បីបំបែកខ្សាច់ឱ្យនៅសុទ្ធល្អតែឯងអញ្ចឹងដែរ។
Phytohormones (អរម៉ូនរុក្ខជាតិ / ហ្វីតូអរម៉ូន)	ជាសារធាតុគីមីដែលផលិតដោយរុក្ខជាតិ (ឬមីក្រូសរីរាង្គ) ក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ប៉ុន្តែមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបញ្ជា និងគ្រប់គ្រងការលូតលាស់ ការអភិវឌ្ឍ និងការឆ្លើយតបទៅនឹងបរិស្ថានរបស់រុក្ខជាតិទាំងមូល។	ដូចជាសារធាតុបញ្ជាចេញពីខួរក្បាលរបស់រុក្ខជាតិ ដែលប្រាប់ថាពេលណាត្រូវលូតលាស់ ពេលណាត្រូវចេញផ្កា ឬពេលណាត្រូវជ្រុះស្លឹក។
Diazotrophic bacteria (បាក់តេរី ឌីយ៉ាហ្សូត្រូប)	ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលមានសមត្ថភាពទាញយកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាសទូទៅ ហើយបំប្លែងវាទៅជាទម្រង់អាម៉ូញាក់ (NH3) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមបានដោយផ្ទាល់។	ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូច ដែលស្រូបយកខ្យល់អាកាសទទេរៗ មកបំប្លែងជាជីបំប៉នដាក់ឱ្យរុក្ខជាតិ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖