បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ារ៉ាំរ៉ៃទៅលើការបង្កើតកូនរុក្ខជាតិថ្មីពីស្លឹកដែលកាត់ចេញនៃពូជរុក្ខជាតិ Saintpaulia ionantha (African Violet) ចំនួនពីរប្រភេទសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជតាមរយៈការបំប្លែងសេនេទិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ស្លឹកដែលកាត់ចេញនៃរុក្ខជាតិផ្កាពណ៌ផ្កាឈូក និងពណ៌ស្វាយ ត្រូវបានយកទៅបណ្ដុះ និងបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ារ៉ាំរ៉ៃក្នុងកម្រិត និងអត្រាផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីតាមដានអត្រារស់រាន និងការលូតលាស់រយៈពេល៣ខែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-irradiated Control ការបណ្ដុះរុក្ខជាតិធម្មតា (មិនបាញ់កាំរស្មី) |
មានអត្រាលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិខ្ពស់ និងរក្សាបាននូវទម្រង់សេនេទិចដើមទាំងស្រុងដោយគ្មានការប្រែប្រួល។ | មិនមានការបង្កើតបម្រែបម្រួលសេនេទិច (Mutations) ថ្មីៗ ដែលមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការបង្កាត់ពូជថ្មីបានឡើយ។ | ស្លឹករស់រានមានជីវិត ១០០% ហើយអាចផលិតកូនរុក្ខជាតិបានប្រមាណ ៣ ទៅ ៤ កូនក្នុងមួយស្លឹក។ |
| Chronic Gamma Irradiation ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ារ៉ាំរ៉ៃលើស្លឹក |
មានសមត្ថភាពបង្កើតបម្រែបម្រួលសេនេទិច (Mutation) ដូចជាការប្ដូរទម្រង់ពន្លក និងផ្កា ដែលមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិថ្មី (Mutation breeding)។ | ធ្វើឱ្យថយចុះនូវចំនួនស្លឹកដែលអាចដុះកូន និងកាត់បន្ថយចំនួនកូនរុក្ខជាតិដែលដុះចេញពីស្លឹកនីមួយៗ។ | អត្រារស់រានស្លឹកនៅតែខ្ពស់ (ជិត ១០០%) ប៉ុន្តែការផលិតកូនថយចុះ (ចន្លោះពី ៤០% ទៅ ៨៦% ធៀបនឹងធម្មតា) ហើយមានការលេចឡើងនូវពន្លកផ្កាខុសប្រក្រតីនៅកម្រិត 4732 rad សម្រាប់ពូជផ្កាពណ៌ផ្កាឈូក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្ម និងបរិក្ខារនុយក្លេអ៊ែរដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងជំនាញឯកទេសជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរនៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជផ្កា Saintpaulia ionantha តែពីរពណ៌ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការកំណត់កម្រិតកាំរស្មីត្រឹមត្រូវ (Radiosensitivity) ត្រូវតែធ្វើការពិសោធន៍ឡើងវិញលើពូជដំណាំ ឬផ្កាក្នុងស្រុក ព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទសេនេទិចអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលមានការប្រែប្រួល។
បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដោយកាំរស្មី (Mutation breeding) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មទំនើបនៅកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យានេះគឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់មួយដែលអាចជួយជំរុញនវានុវត្តន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា តាមរយៈការបង្កើតពូជរុក្ខជាតិថ្មីៗដែលមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Adventitious plantlet (កូនរុក្ខជាតិថ្មីដុះចេញពីកន្លែងខុសប្រក្រតី) | វាគឺជាកូនរុក្ខជាតិដែលដុះចេញពីផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ ដែលមិនមែនជាគ្រាប់ ឬចុងពន្លក ដូចជាការដុះចេញពីគែមស្លឹក ឬដើមដែលត្រូវបានកាត់ចេញ។ ក្នុងន័យនេះ វាជួយឱ្យគេអាចបន្តពូជរុក្ខជាតិបានច្រើន និងលឿនពីស្លឹកតែមួយសន្លឹក។ | ដូចជាសត្វជច់ដែលដាច់កន្ទុយហើយអាចដុះកន្ទុយថ្មីមកវិញ ប៉ុន្តែនេះគឺស្លឹកមួយសន្លឹកអាចដុះចេញជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូលតែម្តង។ |
| Chronic gamma irradiation (ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ារ៉ាំរ៉ៃ) | ជាដំណើរការនៃការដាក់សំណាករុក្ខជាតិឱ្យទទួលរងកាំរស្មីហ្គាម៉ាក្នុងកម្រិតទាប ប៉ុន្តែប្រើរយៈពេលយូរ (ជាច្រើនថ្ងៃជាប់គ្នា) ដើម្បីបង្កើតឱ្យមានបម្រែបម្រួលសេនេទិច (Mutation) ដោយមិនធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិស្លាប់ភ្លាមៗនោះទេ។ | ដូចជាការអង្គុយហាលថ្ងៃយូរដោយលាបឡេការពារកម្តៅថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យស្បែកប្រែពណ៌សន្សឹមៗ ជាជាងការហាលថ្ងៃក្តៅខ្លាំងភ្លាមៗដែលធ្វើឱ្យរលាកស្បែក។ |
| Mutation breeding (ការបង្កាត់ពូជតាមរយៈការបំប្លែងសេនេទិច) | គឺជាបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី ឬវិទ្យុសកម្ម (ដូចជាកាំរស្មីហ្គាម៉ា) ទៅលើគ្រាប់ពូជ ឬកោសិការុក្ខជាតិ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរ DNA របស់វា ក្នុងគោលបំណងបង្កើតបាននូវពូជថ្មីដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរជាងមុន (ឧទាហរណ៍៖ ពណ៌ផ្កាថ្មី ធន់នឹងជំងឺ)។ | ដូចជាការបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់ដើម្បីផ្លាស់ប្តូររូបមន្តធ្វើម្ហូបដោយចៃដន្យ ដោយសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានមុខម្ហូបថ្មីមួយដែលឆ្ងាញ់ជាងមុន។ |
| Radiosensitivity (ភាពងាយរងគ្រោះដោយកាំរស្មី) | គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃផលប៉ះពាល់ ឬការខូចខាតរបស់កោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គ នៅពេលដែលវាទទួលរងនូវកាំរស្មី។ រុក្ខជាតិដែលមានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ នឹងងាយស្លាប់ ឬប្រែប្រួលទម្រង់ ទោះបីជាទទួលកាំរស្មីក្នុងកម្រិតទាបក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សមួយចំនួនងាយនឹងរលាកស្បែកពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃជាងមនុស្សទូទៅអញ្ចឹងដែរ។ |
| Diplontic selection (ការប្រកួតប្រជែងរវាងកោសិកាធម្មតា និងកោសិកាបំប្លែង) | គឺជាយន្តការធម្មជាតិដែលកោសិកាធម្មតា (មិនរងការបំប្លែងសេនេទិច) លូតលាស់លឿន និងប្រកួតប្រជែងឈ្នះកោសិកាដែលបានបំប្លែង (Mutated cells) នៅក្នុងជាលិកាតែមួយ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យកោសិកាបំប្លែងនោះត្រូវបាត់បង់ទៅវិញនៅពេលរុក្ខជាតិលូតលាស់។ | ដូចជាកម្មកររឹងមាំនៅក្នុងរោងចក្រដណ្តើមការងារ និងរុញច្រានកម្មករដែលទើបតែរងរបួសឱ្យចេញពីកន្លែងធ្វើការអញ្ចឹងដែរ។ |
| Non-chimerical (ទម្រង់គ្មានការលាយឡំសេនេទិច) | សំដៅលើកូនរុក្ខជាតិដែលដុះចេញមកមានកោសិកាទាំងអស់មានទម្រង់ DNA ដូចគ្នាបេះបិទ (១០០% ជាពូជធម្មតា ឬ ១០០% ជាពូជបំប្លែងថ្មី) ដោយគ្មានការលាយឡំគ្នារវាងកោសិកាធម្មតា និងកោសិកាបំប្លែងនៅក្នុងដើមតែមួយនោះទេ។ | ដូចជានំខេកដែលមានរសជាតិសូកូឡាសុទ្ធពេញមួយដុំ ជាជាងនំខេកដែលមានលាយឡំសាច់វ៉ានីឡា និងសូកូឡាក្នុងដុំតែមួយ។ |
| in vivo propagation (ការបន្តពូជក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិ) | គឺជាការបណ្តុះ ឬបន្តពូជរុក្ខជាតិនៅលើដី ឬវត្ថុធាតុបណ្តុះ (ដូចជា Peat moss) ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅធម្មតា ឬផ្ទះកញ្ចក់ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការបណ្តុះជាលិកាក្នុងដបពិសោធន៍ (In vitro) ដែលមានការគ្រប់គ្រងមេរោគយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនោះទេ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងស្រះធម្មជាតិ ជាជាងការចិញ្ចឹមវានៅក្នុងទូកញ្ចក់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
