បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងសិក្សាពីអាកប្បកិរិយារបស់ហ្សែនដែលគ្រប់គ្រងការសំយោគពណ៌ស្វាយនៅក្នុងស្រូវដំណើបខ្មៅ ដើម្បីផ្តល់ជាសញ្ញាសម្គាល់រូបសាស្ត្រ (morphological marker) ដ៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការបង្កាត់ពូជរវាងពូជស្រូវពណ៌ស្វាយញី (Kumdoisaket) និងពូជស្រូវសឈ្មោល (Niaw Sanpathong) ដើម្បីបង្កើតកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) និងទី២ (F2) រួចធ្វើការវិភាគលើសមាមាត្រនៃហ្សែន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Complementary Epistasis (9:7 Ratio) អន្តរកម្មហ្សែនបំពេញបន្ថែម (សមាមាត្រ ៩:៧) |
ងាយស្រួលក្នុងការទស្សន៍ទាយលក្ខណៈកូនកាត់ ដោយសារវាអនុវត្តតាមច្បាប់ម៉ង់ដែល (Mendelian ratio) ច្បាស់លាស់ សម្រាប់ការបញ្ចេញពណ៌លើផ្នែកលីហ្គូល ត្រចៀកស្លឹក ថ្នាំង និងចុងស្រទាប់អង្កាម។ | មិនអាចពន្យល់ពីលក្ខណៈដែលស្តែងចេញជាពណ៌លាយឡំ ឬកម្រិតពណ៌ដែលប្រែប្រួលច្រើននោះទេ។ | កូនកាត់ជំនាន់ F2 បង្ហាញសមាមាត្ររូបសាស្ត្រ ៩ ស្វាយ : ៧ បៃតង ដោយឆ្លងកាត់ការធ្វើតេស្ត Chi-square។ |
| Semi-epistatic Action of Semi-dominant Genes (1:8:7 Ratio) សកម្មភាពពាក់កណ្តាលអេពីស្តាស៊ីសនៃហ្សែនលេចធ្លោពាក់កណ្តាល (សមាមាត្រ ១:៨:៧) |
អាចពន្យល់យ៉ាងច្បាស់ពីការលេចឡើងនូវលក្ខណៈកម្រិតកណ្តាល (ពណ៌ស្វាយលាយបៃតង) លើសំណាប ស្រទបស្លឹក និងបន្ទះស្លឹក ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ធ្វើជាសញ្ញាសម្គាល់រូបសាស្ត្រ (Morphological marker)។ | ទាមទារការសង្កេត និងកត់ត្រាយ៉ាងហ្មត់ចត់នូវកម្រិតពណ៌ដែលប្រែប្រួលជាងលក្ខណៈដាច់ស្រឡះ ដើម្បីចៀសវាងការវាយតម្លៃខុស។ | របកគំហើញថ្មីក្នុងកូនកាត់ជំនាន់ F2 ដែលបង្ហាញសមាមាត្រ ១ ស្វាយ : ៨ ស្វាយលាយបៃតង : ៧ បៃតង។ |
| Polygenic Inheritance (Continuous Distribution) ការផ្ទេរលក្ខណៈតាមពហុហ្សែន (ការបែងចែកពណ៌បន្តបន្ទាប់) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតនៃធម្មជាតិដែលលក្ខណៈស្មុគស្មាញ (ដូចជាពណ៌សំបកគ្រាប់ និងស្រទាប់អង្កាម) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា។ | ពិបាកក្នុងការវិភាគដោយប្រើសមាមាត្រម៉ង់ដែលសាមញ្ញ ព្រោះការបែងចែកពណ៌មិនដាច់ស្រឡះពីគ្នា ទាមទារការវិភាគកម្រិតខ្ពស់។ | សមាមាត្រហ្សែន F2 មិនស្របគ្នានឹងសមាមាត្រ Dihybrid ណាមួយឡើយ ដែលបញ្ជាក់ពីវត្តមាននៃការផ្ទេរលក្ខណៈតាមពហុហ្សែន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្ម ពេលវេលាសម្រាប់ការដាំដុះកូនកាត់ច្រើនជំនាន់ និងចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យរូបសាស្ត្ររុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវជាក់លាក់ក្នុងតំបន់គឺ Kumdoisaket និង Niaw Sanpathong ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៧-១៩៩៩។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះអាចមានការប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តលើពូជស្រូវដំណើបខ្មៅក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា (ដូចជាពូជស្រូវនាងខ្មៅ) ដោយសារភាពខុសគ្នានៃឥទ្ធិពលបរិស្ថាន និងសាវតាហ្សែននៃពូជរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជស្រូវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីអន្តរកម្មហ្សែនពណ៌ស្វាយនេះ នឹងជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា និងថវិកាក្នុងការស្រាវជ្រាវបង្កើតពូជស្រូវដំណើបខ្មៅថ្មីៗ ដែលមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់សម្រាប់ទីផ្សារកសិកម្មកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Epistatic gene (ហ្សែនអេពីស្តាស៊ីស / ហ្សែនគ្របដណ្ដប់) | បាតុភូតហ្សែនដែលហ្សែនមួយ (នៅទីតាំងមួយ) គ្របដណ្ដប់ ឬលាក់បាំងការបញ្ចេញសកម្មភាពរបស់ហ្សែនមួយផ្សេងទៀត (នៅទីតាំងផ្សេង)។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាធ្វើឱ្យកូនកាត់មានសមាមាត្រពណ៌ស្តែងចេញ ៩:៧ លើផ្នែកខ្លះនៃរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាមេក្រុមម្នាក់ដែលមានអំណាចបិទសិទ្ធិមិនឱ្យសមាជិកក្រុមផ្សេងទៀតបញ្ចេញមតិ ទោះបីជាពួកគេមានសមត្ថភាពក៏ដោយ។ |
| Incomplete dominance (ភាពលេចធ្លោមិនពេញលេញ) | ទម្រង់នៃការផ្ទេរសេនេទិចដែលអាឡែល (allele) មួយមិនអាចគ្របដណ្ដប់ទាំងស្រុងលើអាឡែលមួយទៀត ដែលបណ្តាលឱ្យលក្ខណៈដែលស្តែងចេញមក (phenotype) របស់កូនកាត់ជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងលក្ខណៈមេបាទាំងពីរ (ឧទាហរណ៍ ពណ៌ស្វាយលាយបៃតង)។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌ក្រហម និងស បង្កើតបានជាពណ៌ផ្កាឈូក ដែលមិនមែនជាពណ៌របស់មេបាទាំងស្រុង។ |
| Polygenic inheritance (ការផ្ទេរលក្ខណៈតាមពហុហ្សែន) | ការគ្រប់គ្រងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រណាមួយដោយហ្សែនច្រើនជាងមួយគូ ដែលធ្វើឱ្យលក្ខណៈនោះមានការប្រែប្រួលជាបន្តបន្ទាប់ មិនដាច់ស្រឡះពីគ្នា។ ក្នុងការសិក្សានេះ ពណ៌សំបកគ្រាប់ និងស្រទាប់អង្កាមត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយលក្ខណៈនេះ។ | ដូចជាកម្ពស់របស់មនុស្ស ដែលមិនមែនមានតែពាក្យថា "ខ្ពស់" ឬ "ទាប" ដាច់ស្រឡះពីគ្នានោះទេ គឺមានកម្ពស់ច្រើនកម្រិតផ្សេងៗគ្នា ព្រោះវាត្រូវកំណត់ដោយហ្សែនជាច្រើនបញ្ចូលគ្នា។ |
| Morphological marker (សញ្ញាសម្គាល់រូបសាស្ត្រ) | លក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាពណ៌ដើម ពណ៌ស្លឹក ឬទម្រង់គ្រាប់) ដែលអាចមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក ហើយត្រូវបានអ្នកបង្កាត់ពូជប្រើប្រាស់ដើម្បីតាមដានហ្សែន ឬជ្រើសរើសពូជក្នុងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដោយមិនចាំបាច់ធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យបុគ្គលិកស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានពណ៌ខុសៗគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលចំណាំថានរណាមកពីផ្នែកណាពីចម្ងាយ។ |
| Heterozygous (ហេតេរ៉ូស៊ីហ្កូត / ហ្សែនខុសគូ) | ស្ថានភាពដែលសរីរាង្គមួយមានទម្រង់ហ្សែន (alleles) ពីរខុសគ្នានៅទីតាំងតែមួយ (locus) ដែលទទួលបានមួយពីឪពុក និងមួយទៀតពីម្តាយ (ឧទាហរណ៍ ហ្សែនទម្រង់ CcAa)។ ការបាត់បង់ឥទ្ធិពលហេតេរ៉ូស៊ីហ្កូតធ្វើឱ្យលក្ខណៈកូនកាត់ជំនាន់ក្រោយប្រែប្រួល។ | ដូចជាការមានស្បែកជើងមួយគូដែលម្ខាងជាម៉ាក Nike និងម្ខាងទៀតជាម៉ាក Adidas ជំនួសឱ្យការមានម៉ាកដូចគ្នាទាំងពីរ។ |
| Semi-epistatic action (សកម្មភាពពាក់កណ្តាលអេពីស្តាស៊ីស) | អន្តរកម្មហ្សែនដែលហ្សែនលេចធ្លោមួយមិនបិទបាំងហ្សែនមួយទៀតទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែបង្កើតបានជាលក្ខណៈថ្មីមួយទៀត (ដូចជាពណ៌បៃតងលាយស្វាយ) ធ្វើឱ្យសមាមាត្រហ្សែនក្នុងកូនកាត់ជំនាន់ទី២ ប្រែប្រួលទៅជា ១:៨:៧ ដូចដែលបានរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សានេះ។ | ដូចជាចុងភៅពីរនាក់ធ្វើម្ហូបជាមួយគ្នា ដោយម្នាក់មិនបានដណ្តើមការងារម្នាក់ទៀតទាំងស្រុងទេ តែបានបន្ថែមគ្រឿងផ្សំចូលគ្នាបង្កើតបានជារសជាតិថ្មីមួយដែលមិនធ្លាប់មាន។ |
| Dihybrid ratio (សមាមាត្រកូនកាត់ពីរលក្ខណៈ) | សមាមាត្រដែលរំពឹងទុកនៃលក្ខណៈដែលស្តែងចេញ (phenotypes) នៅក្នុងជំនាន់កូន (F2) នៅពេលដែលគេបង្កាត់ពូជដោយតាមដានហ្សែនចំនួនពីរគូខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ សមាមាត្រម៉ង់ដែលស្តង់ដារគឺ ៩:៣:៣:១)។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាសម្រាប់ទស្សន៍ទាយឱកាសនៃការក្រឡុកគ្រាប់ឡុកឡាក់ពីរគ្រាប់ក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
