បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃប្រសិទ្ធភាពក្នុងការចិញ្ចឹមសត្វល្អិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលតែងតែជួបប្រទះផលវិបាកដោយសារដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ដូចជាការប្រកួតប្រជែង ការស៊ីសាច់ឯង (Cannibalism) និងភាពតានតឹង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបការលូតលាស់ និងអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់ដង្កូវប្រភេទ Tenebrio molitor និង Zophobas atratus ក្រោមលក្ខខណ្ឌដង់ស៊ីតេផ្សេងៗគ្នាដោយផ្តល់ចំណីឆ្លាស់គ្នាជាមួយនឹងការបង្អត់ចំណី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rearing Tenebrio molitor (Mealworm) ការចិញ្ចឹមដង្កូវ Tenebrio molitor ក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ |
មានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ (១០០%) មិនសូវមានការស៊ីសាច់ឯង និងមានការសម្រកទម្ងន់តិចតួចពេលខ្វះចំណី។ វាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការចិញ្ចឹមក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងកម្រិតដង់ស៊ីតេខ្ពស់។ | ទំហំខ្លួននិងទម្ងន់បុគ្គលនីមួយៗតូចជាង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រភេទ Z. atratus។ | អត្រារស់រានមានជីវិត ១០០% និងអត្រាសម្រកទម្ងន់ធៀប (RWL) ចន្លោះពី ០.៧៦ ដល់ ០.៨៦ % ក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Rearing Zophobas atratus (Superworm) ការចិញ្ចឹមដង្កូវ Zophobas atratus ក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ |
មានទម្ងន់និងទំហំខ្លួនធំជាង ដែលអាចផ្តល់បរិមាណជីវម៉ាសច្រើនក្នុងមួយក្បាលនៅពេលប្រមូលផល។ | មានអត្រាស៊ីសាច់ឯង (Cannibalism) ខ្ពស់ដែលធ្វើឱ្យចំនួនធ្លាក់ចុះពាក់កណ្តាល និងស្រកទម្ងន់យ៉ាងច្រើននៅពេលខ្វះចំណី ជាពិសេសក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់។ | អត្រារស់រានមានជីវិតធ្លាក់ចុះប្រហែល ៥០% និងអត្រាសម្រកទម្ងន់ធៀប (RWL) ខ្ពស់ដល់ទៅ ១.៥១ ដល់ ១.៩៦ % ក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចិញ្ចឹមសត្វល្អិតទាមទារធនធាន (ទឹក ដី និងថាមពល) តិចតួចបំផុតបើប្រៀបធៀបនឹងបសុសត្វទូទៅ ប៉ុន្តែត្រូវការការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងចំណីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យម៉ាហ៊ីដុល (Mahidol University) ប្រទេសថៃ ដោយស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌបន្ទប់ពិសោធន៍ដែលគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពនៅ ២៥°C។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពធម្មជាតិនៅកម្ពុជាអាចក្តៅជាង ២៥°C ដែលតម្រូវឱ្យកសិកររៀបចំប្រព័ន្ធបញ្ចុះកម្តៅនៅតាមកន្លែងចិញ្ចឹម ដើម្បីជៀសវាងភាពតានតឹងដល់សត្វល្អិត។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើតប្រភពប្រូតេអ៊ីនថ្មី និងចំណីសត្វជំនួសដែលមានតម្លៃថោក។
ជារួម ការចិញ្ចឹមដង្កូវ T. molitor គឺជាជម្រើសដ៏មានសក្តានុពល ធន់នឹងអាកាសធាតុ និងងាយស្រួលពង្រីកទំហំផលិតកម្ម សម្រាប់ជួយលើកស្ទួយខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្មចំណីសត្វ និងសន្តិសុខស្បៀងនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tenebrio molitor (ដង្កូវកិនស្រូវ ឬ Mealworm) | ជាប្រភេទសត្វល្អិត (ដង្កូវនៃសត្វទាគូម្យ៉ាង) ដែលគេនិយមចិញ្ចឹមសម្រាប់ធ្វើជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនចំណីសត្វ និងមនុស្ស ដោយសារវាធន់នឹងការរស់នៅប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងចំនួនកកកុញ និងងាយស្រួលចិញ្ចឹមដោយប្រើផ្ទៃដីតូច។ | ដូចជាមាន់សាច់ដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងកសិដ្ឋាន ដើម្បីយកសាច់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ប៉ុន្តែនេះជាសត្វល្អិតទំហំតូច និងប្រើប្រាស់ធនធានតិចជាង។ |
| Zophobas atratus (ដង្កូវយក្ស ឬ Superworm) | ជាប្រភេទដង្កូវសត្វទាគូម្យ៉ាងទៀតដែលមានទំហំធំជាង ប៉ុន្តែមានទំនោរស៊ីសាច់គ្នាឯងនៅពេលខ្វះចំណី ឬកន្លែងរស់នៅចង្អៀត ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការចិញ្ចឹមក្នុងបរិមាណច្រើនកកកុញដើម្បីពង្រីកផលិតកម្ម។ | ដូចជាសត្វព្រៃដែលត្រូវការកន្លែងរស់នៅទូលាយ បើដាក់ក្នុងទ្រុងតូចចង្អៀតជាមួយគ្នា ពួកវានឹងខាំគ្នាឯង។ |
| Cannibalism (ការស៊ីសាច់ឯង) | ជាឥរិយាបថដែលសត្វល្អិតប្រភេទតែមួយ ស៊ីសាច់គ្នាឯងដើម្បីរស់រានមានជីវិត ជាពិសេសនៅពេលខ្វះខាតចំណីអាហារ កន្លែងចង្អៀត ឬនៅពេលដែលពួកវាកំពុងសកកោសិកាចាស់ចេញ (molting) ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយទន់ខ្សោយងាយរងគ្រោះ។ | ដូចជាមនុស្សក្នុងខ្សែភាពយន្តខ្មោចឆៅ (Zombie) ដែលពេលខ្វះអាហារ ក៏ងាកមកខាំស៊ីមនុស្សដូចគ្នាដើម្បីរស់។ |
| Relative growth rate (RGR) (អត្រាកំណើនធៀប) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃការលូតលាស់របស់សារពាង្គកាយ (ការកើនឡើងទម្ងន់) ធៀបនឹងទម្ងន់ដើមរបស់វាក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដែលជួយកសិករគណនាថាតើសត្វឆាប់ធំកម្រិតណាដើម្បីកំណត់ពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាការគណនាអត្រាការប្រាក់ដែលកើនឡើងពីប្រាក់ដើមរបស់អ្នកនៅក្នុងធនាគារជារៀងរាល់ខែអញ្ចឹងដែរ។ |
| Relative weight loss (RWL) (អត្រាសម្រកទម្ងន់ធៀប) | រង្វាស់នៃការបាត់បង់ទម្ងន់របស់សត្វនៅពេលដែលមិនបានស៊ីចំណី (អត់អាហារ) ដោយសារតែការដុតបំផ្លាញថាមពលក្នុងខ្លួនដើម្បីរក្សាកម្តៅ និងធ្វើសកម្មភាពរាងកាយ។ រង្វាស់នេះបង្ហាញពីភាពធន់របស់សត្វនៅពេលខ្វះអាហារ។ | ដូចជារថយន្តដែលបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនចោលដោយមិនបានបើកបរ ហើយវាស់ស្ទង់ថាតើវាស៊ីសាំងអស់ប៉ុន្មានទោះបីជានៅស្ងៀមក៏ដោយ។ |
| Population density (ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ឬ កម្រិតភាពកកកុញនៃសត្វ) | ចំនួនក្បាលសត្វល្អិតដែលរស់នៅក្នុងទំហំផ្ទៃក្រឡាជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ចំនួនក្បាលក្នុងមួយសង់ទីម៉ែត្រការ៉េ)។ ដង់ស៊ីតេខ្ពស់មានន័យថាកកកុញខ្លាំង ដែលអាចបង្កជាភាពតានតឹង និងការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមចំណី។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបរវាងការជិះឡានក្រុងដែលមានមនុស្សឈរនិងអង្គុយពេញណែន (ដង់ស៊ីតេខ្ពស់) និងឡានក្រុងដែលមានមនុស្សជិះតែ២ឬ៣នាក់ (ដង់ស៊ីតេទាប)។ |
| Biomass conversion (ការបំប្លែងជីវម៉ាស) | ដំណើរការដែលសត្វស៊ីចំណី (រុក្ខជាតិ ឬកាកសំណល់) ហើយបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនោះទៅជាទម្ងន់ខ្លួនរបស់វា (សាច់សត្វ) ដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពក្នុងការផលិតសាច់ធៀបនឹងចំណីដែលបានផ្តល់។ | ដូចជារោងចក្រដែលកែច្នៃវត្ថុធាតុដើម (ចំណី) ឱ្យទៅជាផលិតផលសម្រេច (សាច់) ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងមិនមានការខ្ជះខ្ជាយច្រើន។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
