បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយភាពមិនច្បាស់លាស់អំពីសមាសភាពនៃប្រភេទព្រូនមូល Toxocara (Toxocara roundworms) ដែលមាននៅក្នុងសត្វឆ្កែ និងសត្វឆ្មាក្នុងប្រទេសវៀតណាម ពិសេសដើម្បីបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់ T. cati និង T. malaysiensis នៅក្នុងសត្វឆ្មា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលគំរូព្រូនពេញវ័យពីសត្វឆ្កែនិងឆ្មា ហើយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទព្រូនទាំងនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| PCR-RFLP (PCR-linked restriction fragment length polymorphism) ការវិភាគដោយបច្ចេកទេស PCR-RFLP |
ចំណេញពេលវេលា និងសន្សំសំចៃថវិកាក្នុងការបែងចែកប្រភេទព្រូនទាំងបី ដោយប្រើអង់ស៊ីមកាត់តែមួយមុខ (MseI)។ | អាចមានភាពភាន់ច្រឡំដោយសារតែមានបម្រែបម្រួលលំដាប់ហ្សែននៅក្នុងប្រភេទតែមួយ (Intra-specific sequence variations) ដែលធ្វើឱ្យលំនាំនៃការកាត់អង់ស៊ីមមានភាពខុសគ្នាបន្លំជាប្រភេទផ្សេង។ | បានបង្ហាញលំនាំនៃការកាត់អង់ស៊ីមចំនួន ៤ ប្រភេទសម្រាប់សត្វឆ្មា និង ២ ប្រភេទសម្រាប់សត្វឆ្កែ ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណបានសុក្រឹត១០០%ដោយគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមនោះទេ។ |
| DNA Sequencing ការកំណត់លំដាប់សេកង់ DNA (DNA Sequencing) |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ និងសុក្រឹតបំផុតក្នុងការបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណប្រភេទព្រូន និងអាចស្វែងរកឃើញបម្រែបម្រួលហ្សែនខាងក្នុងប្រភេទនីមួយៗបានយ៉ាងលម្អិត។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាច្រើន ត្រូវការឧបករណ៍ទំនើប និងចំណាយពេលវេលាយូរជាងបច្ចេកទេស PCR-RFLP។ | បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា គំរូពីឆ្មាមាន T. cati (១១០) និង T. malaysiensis (១) ចំណែកគំរូពីឆ្កែមាន T. canis (១៦) ដោយមានភាពស្រដៀងគ្នាពី ៩២.៩៧% ទៅ ១០០% ធៀបនឹងទិន្នន័យយោងក្នុង GenBank។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការវិភាគ PCR និង DNA ទោះបីជាបច្ចេកទេស PCR-RFLP ត្រូវបានអះអាងថាសន្សំសំចៃក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតូចចង្អៀតមួយ គឺនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសវៀតណាម (ទីក្រុងហាណូយ និងខេត្តហាយសឿង) ដោយប្រើប្រាស់គំរូព្រូនពេញវ័យចំនួន ១២៧ ក្បាល។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងទម្លាប់ចិញ្ចឹមសត្វស្រដៀងគ្នានឹងវៀតណាម ការយល់ដឹងពីការវិវត្ត និងការបែងចែកប្រភេទព្រូន Toxocara ទាំងនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការវាយតម្លៃហានិភ័យនៃជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្សនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រគួបផ្សំរវាង PCR-RFLP និង DNA Sequencing នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវផ្នែកសុខភាពសត្វ និងសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រម៉ូលេគុលចម្រុះនេះ នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពប្រព័ន្ធតាមដានជំងឺឆ្លងនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានសុក្រឹតភាព ជៀសវាងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យខុសប្រភេទព្រូនដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| PCR-RFLP (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស-ភាពចម្រុះនៃប្រវែងបំណែកកាត់) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដែលគេប្រើម៉ាស៊ីន PCR ដើម្បីចម្លងហ្សែនគោលដៅឱ្យបានច្រើន បន្ទាប់មកប្រើអង់ស៊ីមដើម្បីកាត់ហ្សែននោះជាកង់ៗ។ ប្រវែងនៃកង់ហ្សែនដែលកាត់បានបង្កើតជាលំនាំជាក់លាក់មួយ ដែលអាចប្រាប់យើងពីប្រភេទរបស់សត្វ ឬអតិសុខុមប្រាណនោះ។ | ដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅមួយក្បាលឱ្យបានច្រើនសន្លឹក រួចយកកន្ត្រៃមកកាត់តាមពាក្យគន្លឹះ បន្ទាប់មកវាស់ប្រវែងក្រដាសដែលកាត់បានដើម្បីដឹងថានេះជាសៀវភៅរឿងអ្វី។ |
| DNA Sequencing (ការកំណត់លំដាប់សេកង់ DNA) | ជាដំណើរការមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ដើម្បីអានតួអក្សរនីមួយៗ (A, C, T, G) ដែលតម្រៀបគ្នាបង្កើតជាខ្សែ DNA របស់បាក់តេរី វីរុស ឬសត្វ ដើម្បីដឹងច្បាស់១០០%ពីអត្តសញ្ញាណ និងអាចប្រៀបធៀបរកភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៃហ្សែនបាន។ | ដូចជាការអានអក្សរនិងលេខមួយតួៗនៅលើស្លាកលេខរថយន្ត ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាតើរថយន្តនេះជារបស់នរណា និងចុះបញ្ជីនៅខេត្តណា។ |
| cox1 gene (ហ្សែន cox1) | ជាប្រភេទហ្សែនមួយដែលមាននៅក្នុងមីតូកុងឌ្រី (Mitochondria) នៃកោសិកាសត្វ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិយមប្រើជា "បាកូដ (Barcode) ជីវសាស្ត្រ" សម្រាប់សម្គាល់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វផ្សេងៗគ្នា ព្រោះវាមានលក្ខណៈប្លែកៗពីគ្នាទោះក្នុងអម្បូរសត្វស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាលេខកូដបាកូដ (Barcode) នៅលើទំនិញក្នុងផ្សារទំនើប ដែលគ្រាន់តែស្កេនទៅដឹងភ្លាមថាវាជាទំនិញអ្វី និងមានប្រភពពីណា។ |
| Endonuclease (អង់ស៊ីមកាត់បំបែកហ្សែន) | ជាប្រភេទប្រូតេអ៊ីនម្យ៉ាង (អង់ស៊ីម) ដែលមានតួនាទីដើរស្វែងរកលំដាប់អក្សរ DNA ជាក់លាក់ណាមួយ (Restriction site) ហើយកាត់ផ្តាច់ខ្សែ DNA នោះនៅត្រង់ចំណុចនោះតែម្តង។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើអង់ស៊ីមឈ្មោះ MseI ដើម្បីកាត់ហ្សែនព្រូន។ | ដូចជាកន្ត្រៃឆ្លាតវៃមួយដែលអាចកាត់ខ្សែបូបានលុះត្រាតែវាស្វែងរកឃើញពណ៌ក្រហមនៅចន្លោះពណ៌ខៀវ។ |
| Intra-specific sequence variations (បម្រែបម្រួលលំដាប់ហ្សែនក្នុងប្រភេទតែមួយ) | ជាភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៃទម្រង់ DNA រវាងសត្វ ឬព្រូនដែលមានប្រភេទ (Species) ដូចគ្នាបេះបិទ។ នេះជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យពេលខ្លះការកាត់ហ្សែនដោយអង់ស៊ីម (PCR-RFLP) អាចមានលំនាំខុសគ្នា ទោះបីជាវាជាព្រូនប្រភេទ Toxocara cati ដូចគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សយើងដែលជាជនជាតិខ្មែរដូចគ្នា ប៉ុន្តែមានអ្នកខ្លះសក់ត្រង់ អ្នកខ្លះសក់រួញ ឬមានទម្រង់មុខខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ |
| Zoonotic parasitic disease (ជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស) | ជាប្រភេទជំងឺបង្កឡើងដោយព្រូន តេនញ៉ា ឬសត្វល្អិតតូចៗ ដែលជាទូទៅរស់នៅក្នុងខ្លួនសត្វ (ដូចជាឆ្កែឬឆ្មា) ហើយអាចចម្លងមកមនុស្សតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ឬការបរិភោគចំណីអាហារនិងទឹកដែលមានលាយឡំនឹងស៊ុតរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតទាំងនោះ។ | ដូចជាករណីជំងឺឆ្កែឆ្កួត ដែលជំងឺនេះភាគច្រើនកើតមានលើសត្វឆ្កែ ប៉ុន្តែបើវាខាំមនុស្ស មនុស្សក៏នឹងឆ្លងជំងឺនេះ និងអាចមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតដែរ។ |
| Agarose gel electrophoresis (ការបំបែកម៉ូលេគុលលើជែលដោយចរន្តអគ្គិសនី) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើចរន្តអគ្គិសនីដើម្បីរុញច្រានបំណែក DNA ឱ្យរត់ឆ្លងកាត់បន្ទះជែល (មានសភាពស្រដៀងចាហួយ)។ បំណែក DNA ខ្លីៗរត់បានលឿនជាងបំណែកវែងៗ ដែលជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចបែងចែកទំហំ DNA និងមើលឃើញវាជាបន្ទាត់ៗនៅក្រោមពន្លឺកាំរស្មី UV។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រណាំងរត់ឆ្លងកាត់ព្រៃក្រាស់ (ជែល) ដែលក្មេងតូចៗមានមាឌតូច (DNA ខ្លី) អាចរត់លូនកាត់បានលឿនជាងមនុស្សធំដែលមានមាឌធំ (DNA វែង)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
