បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបន្តពូជដោយមិនប្រើភេទ (Asexual propagation) របស់ផ្កាអ័រគីដេ Phalaenopsis ដែលវិធីសាស្ត្រកាត់ និងបំបែកធម្មតាផ្តល់ទិន្នផលកូនរុក្ខជាតិតិចតួចក្នុងមួយឆ្នាំ។ វាសិក្សាពីការប្រើប្រាស់អ័រម៉ូនដើម្បីជំរុញការលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់លើពន្លកទងផ្កាដែលកំពុងសម្ងំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ដោយលាបសារធាតុ N-6-benzyl adenine (BA) លាយជាមួយ Lanolin ក្នុងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នាទៅលើពន្លក និងចុងទងផ្កានៃអ័រគីដេ Phalaenopsis។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spontaneous plantlet formation (Control) ការកកើតកូនរុក្ខជាតិដោយឯកឯង (វិធីសាស្ត្រធម្មជាតិ) |
មិនត្រូវការសារធាតុគីមី ឬបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ និងចំណាយដើមទុនតិចបំផុត។ | កើតឡើងដោយកម្រ មានតែលើពូជមួយចំនួន និងផ្តល់កូនរុក្ខជាតិតិចតួចបំផុតក្នុងមួយឆ្នាំ។ | ពន្លកនៅលើទងផ្កាភាគច្រើននៅតែបន្តសម្ងំ (Dormant) ដោយមិនមានការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិឡើយ។ |
| Topping method (Terminal cuttings) វិធីសាស្ត្រកាត់ចុងដើមរុក្ខជាតិ (Topping) |
ជំរុញឱ្យមានការលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិដោយបំបាត់ភាពត្រួតត្រារបស់ចុងកំពូល (Apical dominance)។ | ធ្វើឱ្យខូចខាតដល់រូបរាងដើមមេ និងត្រូវរង់ចាំរយៈពេលយូរដើម្បីទទួលបានកូនរុក្ខជាតិ។ | បង្កើតបានកូនរុក្ខជាតិត្រឹមតែ ១ ឬ ២ ប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពេលកាត់រយៈពេល ៤ខែ។ |
| Application of 2000 ppm BA without bracts ការលាបសារធាតុ BA កំហាប់ ២០០០ ppm ដោយបកស្រទាប់ពន្លកចេញ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការបំបែកភាពសម្ងំរបស់ពន្លក និងជំរុញឱ្យដុះកូនរុក្ខជាតិ ឬពន្លកច្រើន។ | ទាមទារការបកស្រទាប់ចេញដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងការបណ្តុះជាលិកា (In vitro)។ | ពន្លកដុះលូតលាស់លឿនបំផុត ដោយប្រែពីភាពសម្ងំទៅជាកូនរុក្ខជាតិ ឬពន្លកជាច្រើន (Multiple shoots)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ថ្លៃៗនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីជាក់លាក់ និងការថែទាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតលើពូជអ័រគីដេ Phalaenopsis ក្នុងលក្ខខណ្ឌផ្ទះកញ្ចក់។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងងាយស្រួល។ ទោះយ៉ាងណា ប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែងអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើពូជអ័រគីដេក្នុងស្រុក និងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់អ្នកដាំដុះអ័រគីដេខ្នាតតូច ឬអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាវិធីនេះមិនអាចផ្តល់ទិន្នផលរាប់ពាន់ដើមដូចការបណ្តុះជាលិកា (In vitro) ក្តី ប៉ុន្តែវាជាជម្រើសដ៏សន្សំសំចៃ និងងាយស្រួលសម្រាប់កសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុកសម្រាប់ការបន្តពូជអ័រគីដេ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| N-6-Benzyl adenine (អ័រម៉ូន N-6-Benzyl adenine / BA) | ជាប្រភេទអ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ (Cytokinin) ដែលត្រូវគេប្រើដើម្បីជំរុញការបែកពន្លក និងកោសិការុក្ខជាតិ ជាពិសេសជួយបំបែកភាពសម្ងំរបស់ពន្លកទងផ្កា។ | ដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងដែលដាស់ពន្លករុក្ខជាតិដែលកំពុងដេកលក់ឱ្យភ្ញាក់ឡើងលូតលាស់ជាកូនដើមថ្មី។ |
| Clonal propagation (ការបន្តពូជដោយក្លូន ឬការបន្តពូជសេនេទិចដូចដើម) | ការបន្តពូជរុក្ខជាតិដោយមិនប្រើគ្រាប់ពូជ (មិនឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើត) ដែលធានាថាកូនរុក្ខជាតិថ្មីមានលក្ខណៈសេនេទិចដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងដើមមេ។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) រុក្ខជាតិមួយទៅមួយទៀតឱ្យមានរូបរាងនិងលក្ខណៈសម្បត្តិដូចគ្នាទាំងស្រុង។ |
| Inflorescence node (ថ្នាំងទងផ្កា) | ជាថ្នាំងដែលមាននៅលើទងផ្កាអ័រគីដេ ដែលជាទូទៅមានផ្ទុកនូវពន្លកសម្ងំ (Dormant buds) អាចលូតលាស់ជាខ្នែងផ្កាថ្មី ឬកូនរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសន្លាក់នៅលើដើមឫស្សីដែលជាកន្លែងអាចដុះខ្នែងថ្មីបាន។ |
| Dormant bud (ពន្លកសម្ងំ) | ជាពន្លកដែលផ្អាកការលូតលាស់ជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយរង់ចាំលក្ខខណ្ឌអំណោយផល ឬការជំរុញពីអ័រម៉ូនដើម្បីលូតលាស់បន្ត។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំកំពុងសម្ងំដេកក្នុងរដូវរងា រង់ចាំរដូវផ្ការីកមកដល់ដើម្បីចេញក្រៅ។ |
| Acropetal translocation (ការផ្លាស់ទីសារធាតុឡើងលើ) | ដំណើរផ្លាស់ទីនៃសារធាតុចិញ្ចឹម ឬអ័រម៉ូនពីផ្នែកខាងក្រោម ឬគល់ ឆ្ពោះទៅកាន់ផ្នែកខាងលើ ឬចុងកំពូលនៃរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការបូមទឹកពីអាងខាងក្រោមឡើងទៅកាន់ស៊ីទែនទឹកនៅលើដំបូលផ្ទះ។ |
| Apical dominance (ភាពត្រួតត្រារបស់ចុងកំពូល) | បាតុភូតដែលចុងកំពូលរបស់រុក្ខជាតិបញ្ចេញអ័រម៉ូនទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ពន្លកចំហៀង ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់តែទៅលើ។ | ដូចជាមេកើយដែលក្រាបសង្កត់កូនចៅមិនឱ្យមានឱកាសបញ្ចេញសមត្ថភាពលូតលាស់។ |
| Bract (ស្រទាប់ការពារពន្លក) | ជាស្រទាប់ស្លឹកតូចៗដែលរុំការពារពន្លកនៅលើថ្នាំងទងផ្កា ការពារមិនឱ្យពន្លកទទួលរងការខូចខាត។ | ដូចជាសំបកស៊ុតដែលរុំព័ទ្ធការពារកូនមាន់នៅខាងក្នុង។ |
| Lanolin paste (ម្សៅលាបឡាណូលីន / ខ្លាញ់រោមចៀម) | សារធាតុខាញ់ចម្រាញ់ពីរោមចៀម ដែលគេយកមកប្រើជាភ្នាក់ងារផ្ទុកអ័រម៉ូន (Carrier) ដើម្បីលាបលើរុក្ខជាតិ និងការពារកុំឱ្យអ័រម៉ូនឆាប់ហួត។ | ដូចជាក្រមួនលាបបបូរមាត់ដែលជួយរក្សាសំណើមនិងធ្វើឱ្យថ្នាំជាប់បានយូរនៅលើមុខរបួស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
