បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងថ្លៃដើមនៃចំណីត្រី និងសណ្តែកសៀងក្នុងវារីវប្បកម្ម ដោយស្វែងរកប្រភពប្រូតេអ៊ីនជំនួសពីសត្វល្អិតសម្រាប់ចិញ្ចឹមបង្គាស (Litopenaeus vannamei) ក្នុងប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្មពហុកម្រិតចម្រុះ (IMTA)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ IMTA ដើម្បីចិញ្ចឹមបង្គាសរួមជាមួយគ្រែងឈាម (Green mussel) និងសារាយសមុទ្រ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបរបបអាហារចំនួន ៤ ប្រភេទផ្សេងគ្នាក្នុងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Commercial pellet (CP) - Control ចំណីពាណិជ្ជកម្ម (CP) - ក្រុមត្រួតពិនិត្យ |
ផ្តល់កំណើនទម្ងន់សរុប និងអត្រាកំណើនប្រចាំថ្ងៃខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់។ | ថ្លៃដើមខ្ពស់ដោយសារការពឹងផ្អែកលើម្សៅត្រី និងសណ្តែកសៀង ដែលមាននិន្នាការកើនថ្លៃ និងខ្វះខាតក្នុងទីផ្សារ។ | កំណើនទម្ងន់សរុប ៤២៣.៤៣% និងអត្រាកំណើនជាក់លាក់ ៥.៤០% ក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Caterpillar meal (CM) + CP ចំណីលាយម្សៅដង្កូវមេអំបៅ ១% (CM) |
ម្សៅដង្កូវមេអំបៅមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់បំផុត (៤៨.០៩%) និងមិនប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់គុណភាពទឹកក្នុងប្រព័ន្ធចិញ្ចឹម។ | ការប្រមូលដង្កូវមេអំបៅពីធម្មជាតិ (ចម្ការក្រូច) ជួបការលំបាកដោយសាររដូវកាល និងហានិភ័យនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតកសិកម្ម។ កំណើនទម្ងន់បង្គាទាបជាងចំណីពាណិជ្ជកម្ម។ | កំណើនទម្ងន់សរុប ៣១៧.០៨% និងអត្រាកំណើនជាក់លាក់ ៤.៧០% ក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Mealworm meal (MM) + CP ចំណីលាយម្សៅដង្កូវម្សៅស៊ីស្រូវសាលី ១% (MM) |
ដង្កូវម្សៅងាយស្រួលរកទិញ ងាយស្រួលបង្កាត់ពូជ និងមានផ្ទុកជាតិខ្លាញ់ខ្ពស់ (៤៥.៣៤%) ព្រមទាំងប្រូតេអ៊ីនសមរម្យ។ | កំណើនទម្ងន់សរុប និងអត្រាកំណើនរបស់បង្គាមានកម្រិតទាបជាងគេបំផុតធៀបនឹងរបបអាហារផ្សេងទៀតក្នុងការសិក្សានេះ។ | កំណើនទម្ងន់សរុប ២៩៩.២៩% និងអត្រាកំណើនជាក់លាក់ ៤.៦០% ក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Mealworm-fed beetroot meal (MFBM) + CP ចំណីលាយម្សៅដង្កូវម្សៅស៊ីមើមឆៃថាវក្រហម ១% (MFBM) |
ការបន្ថែមឆៃថាវក្រហមអាចជួយបង្កើនតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភមួយចំនួនដល់ដង្កូវ និងរក្សាបានអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់បង្គាបានល្អ (៩៤.៦៦%)។ | ទាមទារដំណាក់កាលបន្ថែមក្នុងការរៀបចំចំណីសម្រាប់ដង្កូវ ខណៈលទ្ធផលលូតលាស់មិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងពីក្រុមប្រៀបធៀប (MM) ផ្សេងទៀត។ | កំណើនទម្ងន់សរុប ៣១៣.៤៥% និងអត្រាកំណើនជាក់លាក់ ៤.៧២% ក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្មពហុកម្រិតចម្រុះ (IMTA) និងបរិក្ខារពិសោធន៍គុណភាពទឹកដែលមានតម្លៃសមរម្យសម្រាប់មន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Universiti Malaysia Sabah ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងក្នុងប្រព័ន្ធ IMTA បែបបិទ។ ការប្រើប្រាស់ដង្កូវមេអំបៅព្រៃពីចម្ការក្រូចអាចមានហានិភ័យទាក់ទងនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងរដូវកាល។ កត្តាទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកសិករយើងភាគច្រើនចិញ្ចឹមបង្គាតាមស្រះបើកចំហ ដែលលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងគុណភាពទឹកងាយប្រែប្រួលជាងការពិសោធន៍នេះ។
ការប្រើប្រាស់ចំណីសត្វល្អិត និងប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមចម្រុះ (IMTA) ពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្សំចំណីជំនួសពីសត្វល្អិត និងប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមចម្រុះ អាចជួយឱ្យកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយចំណាយផលិតកម្ម កែលម្អគុណភាពទឹក និងធ្វើឱ្យការចិញ្ចឹមបង្គាមាននិរន្តរភាពបរិស្ថានរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Integrated Multi-Trophic Aquaculture (វារីវប្បកម្មពហុកម្រិតចម្រុះ) | ប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមសត្វទឹកដែលរួមបញ្ចូលប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នាក្នុងខ្សែចង្វាក់អាហារតែមួយ ដែលកាកសំណល់ (លាមក ឬចំណីសល់) ពីសត្វមួយប្រភេទ (ដូចជាបង្គា) ក្លាយជាប្រភពសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់សត្វ ឬរុក្ខជាតិមួយទៀត (ដូចជាគ្រែង និងសារាយសមុទ្រ)។ | ដូចជាការធ្វើកសិកម្មចម្រុះដែលយើងយកលាមកមាន់ទៅធ្វើជីសម្រាប់ដាំបន្លែ ហើយយកកាកសំណល់បន្លែទៅឱ្យមាន់ស៊ីវិញ ដើម្បីកុំឱ្យខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Proximate Analysis (ការវិភាគកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមជាមូលដ្ឋាន) | វិធីសាស្ត្រគីមីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបំបែក និងវាស់ស្ទង់បរិមាណសមាសធាតុចិញ្ចឹមចម្បងៗនៃចំណីអាហារ រួមមាន ប្រូតេអ៊ីនឆៅ ខ្លាញ់ឆៅ សំណើម និងផេះជាដើម។ | ដូចជាការរុះរើនំមួយដុំ ដើម្បីចង់ដឹងថាវាមានផ្សំឡើងពីម្សៅប៉ុន្មានក្រាម ស្ករប៉ុន្មានក្រាម និងប៊័រប៉ុន្មានក្រាម។ |
| Feed Conversion Ratio (អនុបាតបំលែងចំណី) | រង្វាស់វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃចំណី ដោយគណនាថាតើសត្វត្រូវស៊ីចំណីប៉ុន្មានគីឡូក្រាម ទើបអាចបង្កើនទម្ងន់ខ្លួនវាបាន ១ គីឡូក្រាម។ តួលេខកាន់តែតូច (ឧ. ១.៤៥) មានន័យថាចំណីនោះកាន់តែមានគុណភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការវាស់ថាតើម៉ូតូមួយចាក់សាំង ១ លីត្រអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ បើជិះបានឆ្ងាយមានន័យថាម៉ាស៊ីនស៊ីសាំងតិចតួច។ |
| Ecdysone (អ័រម៉ូនអេសឌីសូន) | ជាអ័រម៉ូនស្តេរ៉ូអ៊ីតម្យ៉ាងដែលមានតួនាទីគ្រប់គ្រងដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូររូបរាង (Metamorphosis) នៅក្នុងសត្វល្អិត និងមានតួនាទីជំរុញដំណើរការសកស្នូក (Molting) នៅក្នុងសត្វពពួកក្រឹម (ដូចជាបង្គា និងក្តាម) ដើម្បីឱ្យពួកវាអាចលូតលាស់ធំធាត់បាន។ | វាដើរតួដូចជានាឡិការោទិ៍ប្រាប់រាងកាយបង្គាថា "ដល់ម៉ោងត្រូវសកសំបកចាស់ចោល ហើយលូតលាស់ពង្រីកខ្លួនបន្តទៀតហើយ!"។ |
| Specific Growth Rate (អត្រាកំណើនជាក់លាក់) | រូបមន្តសម្រាប់គណនាភាគរយនៃការកើនឡើងទម្ងន់របស់សត្វជាមធ្យមក្នុងមួយថ្ងៃ ដោយប្រៀបធៀបទម្ងន់ចុងក្រោយទៅនឹងទម្ងន់ដើម ក្នុងចន្លោះពេលនៃការចិញ្ចឹមជាក់លាក់ណាមួយ។ | ប្រៀបដូចជាការគណនាមើលថាតើប្រាក់បញ្ញើរបស់អ្នកនៅក្នុងធនាគារកើនឡើងប៉ុន្មានភាគរយជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| Extractive species (ពពួកសត្វ/រុក្ខជាតិចម្រោះសារធាតុចិញ្ចឹម) | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រែងឈាម និងសារាយសមុទ្រ) ដែលត្រូវបានដាក់ចូលក្នុងប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមពហុកម្រិត ដើម្បីឱ្យពួកវាស្រូបយកកាកសំណល់សរីរាង្គ និងអសរីរាង្គ (ដូចជា អាម៉ូញ៉ាក់ និងផូស្វាត) ពីក្នុងទឹក ជួយធ្វើឱ្យទឹកមានគុណភាពល្អឡើងវិញ។ | ពួកវាប្រៀបដូចជា "ម៉ាស៊ីនបូមធូលី និងតម្រងចម្រោះ" បែបធម្មជាតិ ដែលជួយសម្អាតកាកសំណល់របស់បង្គានៅក្នុងទឹក។ |
| Sublethal nitrite exposure (ការប៉ះពាល់សារធាតុនីទ្រីតក្នុងកម្រិតមិនទាន់បណ្តាលឱ្យស្លាប់) | ស្ថានភាពដែលសត្វទឹកត្រូវរស់នៅក្នុងទឹកដែលមានផ្ទុកសារធាតុពុលនីទ្រីត (Nitrite) ក្នុងបរិមាណតិចតួចដែលមិនសម្លាប់ពួកវាភ្លាមៗ ប៉ុន្តែវាអាចបង្កឱ្យមានភាពតានតឹងរ៉ាំរ៉ៃ រំខានដល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ និងធ្វើឱ្យការលូតលាស់ថយចុះ។ | ដូចជាមនុស្សដែលរស់នៅក្នុងទីក្រុងមានខ្យល់ពុលកម្រិតស្រាលរាល់ថ្ងៃ ដែលវាមិនធ្វើឱ្យយើងស្លាប់ភ្លាមៗទេ តែវាធ្វើឱ្យសុខភាពទ្រុឌទ្រោមបន្តិចម្តងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
