បញ្ហា (The Problem)៖ គុណភាពទឹកនៅក្នុងអាងចិញ្ចឹមត្រីតែងតែរងការធ្លាក់ចុះដោយសារកាកសំណល់ចំណីនិងលាមកត្រី ដែលបង្កើតជាសមាសធាតុអាសូតពុល (អាម៉ូញ៉ាក់ និងនីទ្រីត) ប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសត្វទឹក។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រនីទ្រីកម្មសកម្មដើម្បីកម្ចាត់សមាសធាតុពុលទាំងនេះឱ្យបានឆាប់រហ័សនិងមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបណ្តុះ និងទប់បាក់តេរីនីទ្រីតអូតូត្រូហ្វីកទឹកសាប (Freshwater autotrophic nitrifying bacteria) ឱ្យនៅជាប់លើបន្ទះប៉ូលីអេសស្ទ័រ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារនីទ្រីកម្មប្រមូលផ្តុំសម្រាប់ការចម្រោះទឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Nitrification with Mechanical Filtration (Unseeded Carriers) នីទ្រីកម្មតាមបែបធម្មជាតិជាមួយនឹងការចម្រោះមេកានិក (បន្ទះប៉ូលីអេសស្ទ័រគ្មានបាក់តេរី) |
ងាយស្រួលរៀបចំ ចំណាយតិចតួចបំផុតក្នុងការចាប់ផ្តើម និងមិនតម្រូវឱ្យមានការបណ្តុះបាក់តេរីជាមុននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ វាអាចជួយកាត់បន្ថយភាពល្អក់នៃទឹកបានមួយកម្រិត។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ (រហូតដល់ចន្លោះពី ១១ ទៅ ២០ថ្ងៃ) ទើបអាចកម្ចាត់អាម៉ូញ៉ាក់ និងនីទ្រីតបាន ដែលការយឺតយ៉ាវនេះអាចបណ្តាលឱ្យកំហាប់សារធាតុពុលកើនឡើងបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ត្រី។ | កំហាប់អាម៉ូញ៉ាក់ (NH4-N) កើនឡើងដល់ចំណុចកំពូល ១២.៥ mg/l នៅថ្ងៃទី១១ ខណៈដែលនីទ្រីតបន្តកើនឡើងនិងកកកុញក្នុងប្រព័ន្ធ។ |
| Intensive Nitrification (Seeded Polyester Carriers) នីទ្រីកម្មសកម្មខ្លាំង (ប្រព័ន្ធបន្ទះប៉ូលីអេសស្ទ័រមានផ្ទុកបាក់តេរីអសកម្ម) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់អាម៉ូញ៉ាក់ និងនីទ្រីតបានយ៉ាងលឿនបំផុតចាប់ពីថ្ងៃដំបូងនៃការអនុវត្ត។ ប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមមានតម្លៃថោក និងអាចកែច្នៃប្រើប្រាស់ឡើងវិញបាន។ | ទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងជំនាញបច្ចេកទេសបន្តិចបន្តួចក្នុងការបណ្តុះបាក់តេរី (Cultivation) ឱ្យតោងជាប់លើបន្ទះ (ប្រមាណ 2x10^8 កោសិការ/បន្ទះ) ជាមុនសិនទើបអាចយកមកប្រើប្រាស់បាន។ | អាចកម្ចាត់អាម៉ូញ៉ាក់ និងនីទ្រីតបានជិត ១០០% ជាប់រហូតពេញមួយរយៈពេលពិសោធន៍ ៤០ថ្ងៃ ដោយគ្រាន់តែប្រើសមាមាត្របន្ទះផ្ទុកបាក់តេរីត្រឹមតែ ៣% នៃបរិមាណទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តមូលដ្ឋាន និងវត្ថុធាតុដើមដែលអាចរកបានក្នុងស្រុកក្នុងតម្លៃថោកសមរម្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអាងចិញ្ចឹមត្រីមាស (Carassius auratus) បិទជិតខ្នាតតូចទំហំ ១២០លីត្រ ក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ (សីតុណ្ហភាពប្រមាណ ២៩°C)។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែការអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងស្រះចិញ្ចឹមត្រីខ្នាតធំ ឬកសិដ្ឋានបើកចំហរនៅកម្ពុជាអាចប្រឈមនឹងកត្តាបម្រែបម្រួលបរិស្ថានស្មុគស្មាញផ្សេងៗទៀតដែលមិនមានក្នុងការសិក្សានេះ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារវាជាបច្ចេកវិទ្យាចំណាយតិច ងាយស្រួលធ្វើ និងដោះស្រាយបញ្ហាគុណភាពទឹកបានលឿន។
ជារួម ការប្រើប្រាស់បន្ទះប៉ូលីអេសស្ទ័រផ្ទុកបាក់តេរី គឺជាដំណោះស្រាយវារីវប្បកម្មចំណាយតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដែលកសិករ និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវកម្ពុជាគួរយកទៅសាកល្បងនិងពង្រីកទំហំផលិតកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Autotrophic nitrifying bacteria (បាក់តេរីនីទ្រីតអូតូត្រូហ្វីក / បាក់តេរីនីទ្រីកម្មស្វ័យជីព) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលអាចផលិតអាហារដោយខ្លួនឯងតាមរយៈរស្មីសំយោគ ឬប្រតិកម្មគីមីដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុសរីរាង្គ ហើយមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបំប្លែងសារធាតុអាម៉ូញ៉ាក់ដែលមានជាតិពុលទៅជានីទ្រីត និងបន្តទៅជានីត្រាត ដែលមានសុវត្ថិភាពជាងសម្រាប់សត្វទឹក។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃកាកសំណល់ខ្នាតតូចតាមបែបធម្មជាតិ ដែលស៊ីសារធាតុពុល (អាម៉ូញ៉ាក់) ជាអាហារ ហើយបញ្ចេញមកវិញនូវសារធាតុដែលមិនសូវមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| Immobilized nitrifiers / Immobilization (ការទប់បាក់តេរីឱ្យតោងជាប់ / ការអសកម្មបាក់តេរី) | គឺជាដំណើរការនៃការបណ្តុះ និងភ្ជាប់កោសិកាបាក់តេរីនីទ្រីកម្មឱ្យតោងជាប់យ៉ាងរឹងមាំទៅនឹងសម្ភារៈទ្រនាប់ណាមួយ (ដូចជាបន្ទះប៉ូលីអេសស្ទ័រ) ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនកុះករ ដើម្បីការពារកុំឱ្យពួកវាហូរតាមខ្សែទឹក និងជួយពន្លឿនអត្រានៃការចម្រោះទឹក។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះ ឬផ្តល់ជម្រកឱ្យកម្មករ (បាក់តេរី) ស្នាក់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងម៉ាស៊ីនចម្រោះ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចធ្វើការងារសម្អាតទឹកបានជាប់លាប់ ដោយមិនត្រូវទឹកហូរនាំទៅបាត់។ |
| Biomass support systems / BSS (ប្រព័ន្ធទ្រទ្រង់ជីវម៉ាស) | ជាប្រព័ន្ធដែលប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុផ្សេងៗ (ដូចជាសំណាញ់ ប្លាស្ទិក ឬប៉ូលីអេសស្ទ័រ) ដាក់ត្រាំចូលក្នុងអាងទឹក ឬរ៉េអាក់ទ័រ ដើម្បីជាទីតាំងដ៏សមស្របសម្រាប់ឱ្យអតិសុខុមប្រាណ ឬបាក់តេរីអាចតោងជាប់និងបង្កើតជាស្រទាប់ជីវសាស្ត្រ (Biofilm) សម្រាប់បន្សាបជាតិពុលកខ្វក់ក្នុងទឹកសំណល់។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ថ្មប៉ប្រះទឹកសិប្បនិម្មិតចូលក្នុងសមុទ្រ ដើម្បីឱ្យផ្កាថ្ម និងត្រីតូចៗមានកន្លែងតោងរស់នៅ និងកសាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីអញ្ចឹងដែរ។ |
| Nitrification (នីទ្រីកម្ម) | គឺជាដំណើរការជីវសាស្ត្រតាមបែបធម្មជាតិដែលបាក់តេរីធ្វើការបំប្លែងសមាសធាតុអាសូតពុល ពីអាម៉ូញ៉ាក់ (NH4+) ទៅជានីទ្រីត (NO2-) ហើយបន្ទាប់មកបំប្លែងបន្តទៅជានីត្រាត (NO3-) ដែលជួយសម្អាតទឹកកខ្វក់ និងជួយរក្សាលំនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងទឹក។ | ដូចជាខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មកែច្នៃសម្រាម ដោយប្តូរពីសម្រាមពុលខ្លាំង (អាម៉ូញ៉ាក់) ទៅជាសម្រាមពុលមធ្យម (នីទ្រីត) រួចទៅជាជីរុក្ខជាតិដែលគ្មានសូវមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ត្រី (នីត្រាត)។ |
| Total ammonia nitrogen / TAN (អាសូតអាម៉ូញ៉ាក់សរុប) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណសរុបនៃអាម៉ូញ៉ាក់ពីរទម្រង់នៅក្នុងទឹក គឺទម្រង់មិនមានអ៊ីយ៉ុង (Unionized ammonia - NH3) ដែលពុលខ្លាំង និងទម្រង់មានអ៊ីយ៉ុង (Ionized ammonium - NH4+) ដែលមិនសូវពុល ដែលកើតចេញពីការរលួយនៃលាមកត្រី និងចំណីសល់។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណឧស្ម័នពុលសរុបនៅក្នុងបន្ទប់បិទជិតមួយ ប្រសិនបើវាមានច្រើនពេក អ្នកនៅក្នុងបន្ទប់នោះនឹងថប់ដង្ហើមស្លាប់។ |
| Chemical oxygen demand / COD (តម្រូវការអុកស៊ីសែនគីមី) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់បរិមាណអុកស៊ីសែនដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គកខ្វក់នៅក្នុងទឹកដោយប្រើប្រាស់ប្រតិកម្មគីមី។ តម្លៃ COD កាន់តែទាប មានន័យថាទឹកកាន់តែស្អាត និងមានអុកស៊ីសែនរលាយ (DO) ច្រើនសម្រាប់ត្រី។ | ដូចជាការវាស់កម្លាំងថាមពលដែលយើងត្រូវចំណាយដើម្បីបោសសម្អាតផ្ទះដែលកខ្វក់ បើផ្ទះស្អាតស្រាប់ យើងមិនសូវចំណាយកម្លាំង (អុកស៊ីសែន) នោះទេ។ |
| Eutrophication (យូត្រូហ្វីកម្ម / កំណើនសារធាតុចិញ្ចឹមហួសហេតុ) | ជាបាតុភូតដែលប្រភពទឹកទទួលបានការប្រមូលផ្តុំសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត និងផូស្វ័រ) លើសលប់ពេក ដែលជំរុញឱ្យសារាយ និងរុក្ខជាតិទឹកដុះលូតលាស់យ៉ាងគំហុក រួចងាប់ទៅវិញដែលធ្វើឲ្យបាក់តេរីប្រើប្រាស់អស់អុកស៊ីសែនក្នុងទឹក បណ្តាលឱ្យសត្វទឹកផ្សេងៗងាប់។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ជីលើសកម្រិតទៅលើសួនច្បារ ធ្វើឱ្យស្មៅដុះលឿនពេក រហូតដណ្តើមដង្ហើម និងពន្លឺពីផ្កាផ្សេងៗដែលយើងចង់ដាំ។ |
| Polyester carrier (ទ្រនាប់ប៉ូលីអេសស្ទ័រ) | នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ វាគឺជាវត្ថុធាតុដែលធ្វើពីសរសៃប៉ូលីអេសស្ទ័រ (ប្រភេទជ័រ ឬក្រណាត់សំយោគ) ដែលត្រូវបានកាត់ជាបន្ទះតូចៗ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាកន្លែងឱ្យបាក់តេរីមានប្រយោជន៍តោងជាប់ ដើម្បីបង្កើនផ្ទៃក្រឡាក្នុងការសម្អាតទឹកក្នុងប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្ម។ | ប្រៀបដូចជាបំណែកអេប៉ុងតូចៗ ដែលគេដាក់ក្នុងតម្រងទឹក ដើម្បីជួយចាប់យកសាច់ដី និងជាកន្លែងឱ្យមេរោគល្អតោងរស់នៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
