បញ្ហា (The Problem)៖ នៅប្រទេសជប៉ុន កសិករប្រឈមនឹងបញ្ហាក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺដំណាំ និងសត្វល្អិតចង្រៃដែលស៊ាំនឹងថ្នាំគីមីក្នុងពេលតែមួយ ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលមានគោលដៅកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីចំនួន ៥០% ត្រឹមឆ្នាំ ២០៥០។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ (Bio-insecticide) ក្នុងការគ្រប់គ្រងទាំងជំងឺ និងសត្វល្អិតលើបន្លែផ្សេងៗដែលដាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| BotaniGard ES (Weekly Application) ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ BotaniGard ES រៀងរាល់សប្តាហ៍ |
ផ្តល់អត្រាការពារខ្ពស់ (ជាង ៨០%) ប្រឆាំងនឹងជំងឺផ្សិតម្សៅ និងទប់ស្កាត់សត្វល្អិតចង្រៃព្រមគ្នាដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍។ | ទាមទារការបាញ់ញឹកញាប់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្សោយប្រសិនបើចាប់ផ្តើមប្រើនៅពេលជំងឺបានរាលដាលធ្ងន់ធ្ងររួចទៅហើយ។ | អត្រាការពារពី ៦៣-១០០% លើដំណាំបន្លែផ្សេងៗ និងទប់ស្កាត់រុយសបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Ordinal Chemical Pesticides ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីទូទៅ |
ជាទូទៅមានតម្លៃថោកជាង និងងាយស្រួលរកទិញសម្រាប់កសិករប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ | ធ្វើឱ្យសត្វល្អិត (ដូចជារុយស) បង្កើតភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ ហើយអាចជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន និងសុខភាព។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតធ្លាក់ចុះដោយសាររុយសមានភាពស៊ាំនឹងសារធាតុគីមី។ |
| Additive Treatment (Chemicals + BotaniGard ES) ការប្រើប្រាស់បញ្ជូលគ្នា (ថ្នាំគីមី និង BotaniGard ES) |
ជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់សត្វល្អិតដែលស៊ាំនឹងថ្នាំគីមី និងជួយធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់កសិករ។ | មានការចំណាយច្រើនជាងមុន ហើយត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះថ្នាំគីមីមួយចំនួនដែលអាចសម្លាប់មេរោគផ្សិតនៅក្នុងថ្នាំជីវសាស្ត្រ។ | កាត់បន្ថយចំនួនរុយសដែលស៊ាំនឹងថ្នាំគីមីបានកម្រិតទាបជាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីតែមួយមុខសុទ្ធ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែបានកត់សម្គាល់ថាថ្នាំជីវសាស្ត្រអាចមានតម្លៃថ្លៃពិបាកប្រកួតប្រជែងជាមួយថ្នាំគីមី។ ទោះយ៉ាងណា ការអនុវត្តទាមទារនូវសម្ភារៈកសិកម្មទូទៅមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងប្រទេសជប៉ុន (ឧទាហរណ៍ ខេត្ត Mie និង Nara) លើដំណាំប៉េងប៉ោះ ស្ត្របឺរី និងត្រសក់ ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រជាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុក្តៅហើយសើម លក្ខខណ្ឌបរិស្ថាននេះអាចជះឥទ្ធិពលខុសគ្នាទៅលើការរស់រាន និងប្រសិទ្ធភាពរបស់មេរោគផ្សិត Beauveria bassiana ដែលទាមទារឲ្យមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុកបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រតែមួយមុខដើម្បីកម្ចាត់ទាំងជំងឺនិងសត្វល្អិត គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រនេះចូលទៅក្នុងការដាំដុះជាក់ស្តែង នឹងជួយលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងដោះស្រាយបញ្ហាសត្វល្អិតស៊ាំនឹងថ្នាំគីមីនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ប្រសិនបើមានការគាំទ្រផ្នែកគោលនយោបាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Beauveria bassiana (ផ្សិតបេវេរីយ៉ា បាស៊ីអាណា) | វាគឺជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលរស់នៅក្នុងធម្មជាតិ ហើយមានសមត្ថភាពអាចសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ (Entomopathogenic fungus) ដោយដុះជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនរបស់ពួកវា។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាក៏មានសមត្ថភាពជួយរុក្ខជាតិទប់ទល់នឹងជំងឺផ្សិតម្សៅផងដែរ។ | ប្រៀបដូចជាទាហានស៊ីឈ្នួលតូចៗតាមធម្មជាតិ ដែលកសិករចិញ្ចឹមទុកសម្រាប់វាយប្រហារសត្វល្អិតចង្រៃ និងការពារផ្ទះ (រុក្ខជាតិ) ពីសត្រូវ។ |
| Powdery mildew (ជំងឺផ្សិតម្សៅ) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិទូទៅមួយដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត ធ្វើឱ្យស្លឹក និងដើមរុក្ខជាតិមានដុំសៗដូចម្សៅទុំជាប់ ដែលរារាំងដំណើរការរស្មីសំយោគ និងធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិចុះខ្សោយ។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែក ឬផ្សិតដែលដុះលើស្បែកមនុស្ស ធ្វើឱ្យស្បែកខូច និងរាងកាយចុះខ្សោយ។ |
| Induced resistance (ភាពស៊ាំដែលត្រូវបានជំរុញ) | ជាយន្តការការពារខ្លួនរបស់រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាស់ ឬធ្វើឱ្យសកម្មឡើងបន្ទាប់ពីមានការរំញោចពីភ្នាក់ងារខាងក្រៅ (ដូចជាការប៉ះពាល់ជាមួយស្ព័រផ្សិត Beauveria bassiana) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងមេរោគបង្កជំងឺបានកាន់តែប្រសើរ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងដល់មនុស្ស ដើម្បីដាស់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំឱ្យត្រៀមខ្លួនជាស្រេចក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេរោគពិតប្រាកដនៅថ្ងៃមុខ។ |
| Salicylic acid pathway (ផ្លូវសញ្ញាអាស៊ីតសាលីស៊ីលីក) | ជាប្រព័ន្ធបញ្ជូនសញ្ញាគីមីខាងក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលបញ្ចេញសារធាតុអាស៊ីតសាលីស៊ីលីក ដើម្បីប្រាប់កោសិកាផ្សេងៗឱ្យត្រៀមលក្ខណៈការពារខ្លួននៅពេលមានការវាយប្រហារពីមេរោគចូលមកដល់។ | ប្រៀបដូចជាប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្ន ឬស៊ីរ៉ែននៅក្នុងទីក្រុង ដែលបន្លឺឡើងដើម្បីឱ្យប្រជាជនប្រុងប្រយ័ត្ន និងរៀបចំអាវុធពេលមានសត្រូវចូលលុកលុយ។ |
| Callose accumulation (ការប្រមូលផ្តុំកាឡូស) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិបង្កើត និងពង្រឹងជញ្ជាំងកោសិការបស់ខ្លួនដោយប្រើប្រាស់សារធាតុកាឡូស (Callose) នៅត្រង់ចំនុចដែលមេរោគព្យាយាមជ្រៀតចូល ដើម្បីរារាំងមិនឱ្យមេរោគចូលទៅក្នុងកោសិកាបាន។ | ដូចជាការយកបាវខ្សាច់ ឬចាក់បេតុងពង្រឹងទ្វារផ្ទះភ្លាមៗ នៅពេលដឹងថាមានចោរកំពុងព្យាយាមគាស់ទ្វារចូល។ |
| Hypersensitive reaction (ប្រតិកម្មសម្លាប់កោសិកាខ្លួនឯងដើម្បីការពារ) | ជាយន្តការការពារដ៏ខ្លាំងក្លារបស់រុក្ខជាតិ ដែលកោសិការុក្ខជាតិនៅជុំវិញតំបន់មានមេរោគឆ្លង សម្រេចចិត្តសម្លាប់ខ្លួនឯងចោល (Cell death) ដើម្បីបង្អត់អាហារ និងទប់ស្កាត់មិនឱ្យមេរោគរាលដាលទៅកោសិកាដែលមានសុខភាពល្អផ្សេងទៀតបាន។ | ដូចជាការដុតកម្ទេចស្ពានចោល ដើម្បីកុំឱ្យកងទ័ពសត្រូវអាចឆ្លងចូលមកក្នុងទឹកដីតំបន់សុវត្ថិភាពបាន។ |
| Integrated pest management (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មដែលរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រច្រើនយ៉ាង (ជីវសាស្ត្រ ការរៀបចំបរិស្ថានដាំដុះ និងការប្រើថ្នាំគីមីក្នុងកម្រិតមានកំណត់) ដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតនិងជំងឺដោយមានប្រសិទ្ធភាព ព្រមទាំងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការព្យាបាលជំងឺដោយប្រើទាំងថ្នាំពេទ្យ ការហាត់ប្រាណ និងការហូបចុកត្រឹមត្រូវចូលគ្នា ជាជាងការពឹងផ្អែកលើការលេបថ្នាំតែមួយមុខ។ |
| Predatory mites (អ័រទិចស៊ីសាច់ ឬអ័រទិចប្រមាញ់) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតអ័រទិចតូចៗដែលមានប្រយោជន៍ដល់វិស័យកសិកម្ម ដោយពួកវាដើរចាប់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃផ្សេងៗ (ដូចជាមមាច ឬរុយស) ជាអាហារ ដោយមិនបង្កការខូចខាតដល់រុក្ខជាតិនោះទេ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរនៅក្នុងផ្ទះ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
