បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយលើការកំណត់តម្លៃសក្តានុពលរំហួត-រំភាយ (Potential Evapotranspiration) ប្រចាំខែនៅប្រទេសថៃ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាទិន្នន័យមូលដ្ឋានសម្រាប់ការរៀបចំផែនការ និងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រៀបធៀបវិធីសាស្រ្តគណនាចំនួនបី ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុរយៈពេលវែង (២៥ ទៅ ៣០ ឆ្នាំ) ពីស្ថានីយសរុបចំនួន ១០៣ នៅទូទាំងប្រទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Penman-Monteith Method វិធីសាស្ត្រ Penman-Monteith (ណែនាំដោយ FAO) |
ជាស្តង់ដារដែលត្រូវបានណែនាំដោយ FAO មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការវាស់ផ្ទាល់ដោយប្រើទិន្នន័យរំហួតពីខ្ទះ។ | ទាមទារទិន្នន័យអាកាសធាតុច្រើន និងស្មុគស្មាញ (វិទ្យុសកម្ម ពន្លឺព្រះអាទិត្យ សីតុណ្ហភាព និងល្បឿនខ្យល់) ដែលស្ថានីយមួយចំនួនមិនមាន។ | ផ្តល់តម្លៃសក្តានុពលរំហួត-រំភាយទាបជាងវិធីសាស្ត្រ Modified Penman ចំនួន ១៨.៥%។ តម្លៃ ETo ប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យមនៅថៃគឺ ១,៤៣៤ មីលីម៉ែត្រ។ |
| Modified Penman Method វិធីសាស្ត្រ Modified Penman |
ធ្លាប់ជាវិធីសាស្ត្រពេញនិយម និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយវិស្វករធារាសាស្ត្រក្នុងប្រទេសថៃកាលពីមុន។ | ផ្តល់តម្លៃប៉ាន់ស្មានសក្តានុពលរំហួត-រំភាយខ្ពស់ជាងការពិត (overestimate) បើប្រៀបធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារបច្ចុប្បន្ន។ | គណនាបានតម្លៃ ETo ខ្ពស់ជាងវិធីសាស្ត្រ Penman-Monteith ដល់ទៅ ១៨.៥% ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការខ្ជះខ្ជាយទឹកក្នុងការរៀបចំផែនការ។ |
| Pan Evaporation Data ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរំហួតពីខ្ទះ |
មានភាពងាយស្រួល អាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ប៉ាន់ស្មាន ETo នៅគម្រោងធារាសាស្ត្រដាច់ស្រយាលដែលគ្មានស្ថានីយអាកាសធាតុ។ | ត្រូវការការវាស់វែងដោយផ្ទាល់នៅនឹងកន្លែង និងទាមទារការកំណត់មេគុណខ្ទះ (Pan coefficient, Kp) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ផ្តល់តម្លៃប្រហាក់ប្រហែលនឹង Penman-Monteith ដោយរកឃើញថាមេគុណ Kp មធ្យមប្រចាំខែស្មើនឹង ០.៨៤ សម្រាប់ប្រទេសថៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសំណុំទិន្នន័យអាកាសធាតុប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេលវែង និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការគណនារូបមន្តស្មុគស្មាញ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីស្ថានីយអាកាសធាតុចំនួន ១០៣ នៅទូទាំងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦១ ដល់ ១៩៩៣។ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផល និងមេគុណ (ដូចជាមេគុណខ្ទះ Kp ០.៨៤) អាចយកមកធ្វើជាឯកសារយោងដ៏ល្អសម្រាប់ការសិក្សានៅកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ ទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់ ដូច្នេះការប្រើប្រាស់នៅពេលបច្ចុប្បន្នគួរតែត្រូវគិតគូរពីគម្លាតដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change)។
វិធីសាស្រ្ត Penman-Monteith និងការប្រើប្រាស់មេគុណ Pan Evaporation មានអត្ថប្រយោជន៍ និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការធារាសាស្ត្រ និងកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Penman-Monteith នឹងផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះវិទ្យាសាស្ត្ររឹងមាំ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការប៉ាន់ស្មានការប្រើប្រាស់ទឹកលើសកម្រិត ព្រមទាំងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Potential evapotranspiration (ETo) (សក្តានុពលរំហួត-រំភាយ) | បរិមាណអតិបរមានៃទឹកដែលអាចហួតពីផ្ទៃដី និងរំភាយចេញពីរុក្ខជាតិ (ជាទូទៅសំដៅលើវាលស្មៅស្តង់ដារ) ទៅក្នុងបរិយាកាស ក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលដីមានសំណើមគ្រប់គ្រាន់ជានិច្ច។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់តម្រូវការទឹកមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាទំហំទឹកច្រើនបំផុតដែលអាចហួតពីវាលស្មៅទៅក្នុងខ្យល់ ប្រសិនបើវាលស្មៅនោះមានទឹកស្រោចស្រពមិនចេះខ្វះ។ |
| Penman-Monteith method (វិធីសាស្ត្រ Penman-Monteith) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាស្តង់ដារដែលណែនាំដោយអង្គការ FAO សម្រាប់គណនាសក្តានុពលរំហួត-រំភាយ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងទិន្នន័យថាមពល (វិទ្យុសកម្មព្រះអាទិត្យ សីតុណ្ហភាព) និងទិន្នន័យចលនាខ្យល់ (ល្បឿនខ្យល់ សំណើម)។ | ដូចជារូបមន្តកុំព្យូទ័រដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ កម្តៅ និងខ្យល់ មកទស្សន៍ទាយថា តើទឹកនឹងហួតអស់ប៉ុន្មានពីដី។ |
| Pan Evaporation (Epan) (រំហួតពីខ្ទះ) | វិធីសាស្រ្តវាស់វែងអត្រារំហួតដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការដាក់ទឹកក្នុងខ្ទះលោហៈស្តង់ដារ (Class A Pan) នៅទីវាល ហើយវាស់មើលកម្រិតទឹកដែលបានស្រកចុះជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយសារការហួត។ | ដូចជាការដាកចានទឹកមួយនៅខាងក្រៅផ្ទះ ហើយយកបន្ទាត់មកវាស់រាល់ថ្ងៃថាតើទឹកហួតអស់ប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រ។ |
| Pan coefficient (Kp) (មេគុណខ្ទះ) | ជាតម្លៃមេគុណសមាមាត្រដែលប្រើសម្រាប់កែតម្រូវទិន្នន័យរំហួតពីខ្ទះ ឱ្យទៅជាតម្លៃសក្តានុពលរំហួត-រំភាយ (ETo) ពិតប្រាកដ ដោយសារតែទឹកក្នុងខ្ទះដែកតែងតែហួតលឿនជាងទឹកលើផ្ទៃដី និងរុក្ខជាតិធម្មជាតិ។ | ដូចជាលេខអត្រាប្តូរប្រាក់ ដែលជួយបំប្លែងទំហំទឹកហួតពីចានដែក ទៅជាទំហំទឹកហួតពីវាលស្មៅពិតប្រាកដ។ |
| Crop coefficient (Kc) (មេគុណដំណាំ) | ជាសូចនាករដែលតំណាងឱ្យលក្ខណៈរូបវន្តរបស់ដំណាំនីមួយៗនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នា។ តម្លៃនេះត្រូវយកទៅគុណនឹង ETo ដើម្បីរកមើលតម្រូវការទឹកជាក់ស្តែងរបស់ដំណាំណាមួយ (ETc)។ | ដូចជាកម្រិតនៃការស្រេកទឹករបស់រុក្ខជាតិ ដោយស្រូវកំពុងចេញផ្កាមានមេគុណខ្ពស់ជាង និងត្រូវការទឹកច្រើនជាងគ្រាប់ពូជទើបដាំថ្មីៗ។ |
| Aerodynamic resistance (AERRES) (រេស៊ីស្តង់បរិយាកាស) | ជាកម្លាំងទប់ទល់ ឬភាពកកិតដែលរារាំងការបញ្ជូនចំហាយទឹកពីផ្ទៃរុក្ខជាតិទៅកាន់បរិយាកាសខាងលើ ដែលវាអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងទៅលើល្បឿនខ្យល់ និងសភាពគគ្រើមនៃផ្ទៃដំណាំ។ | ដូចជារបាំងខ្យល់ដែលរារាំងមិនឱ្យចំហាយទឹកហោះចេញពីស្លឹកឈើ ដែលរបាំងនេះនឹងខ្សោយទៅនៅពេលមានខ្យល់បក់ខ្លាំង។ |
| Net radiation (Rn) (វិទ្យុសកម្មសុទ្ធ) | ផលដកនៃថាមពលវិទ្យុសកម្មព្រះអាទិត្យទាំងអស់ដែលជះមកលើដី និងថាមពលដែលបានចាំងផ្លាតត្រឡប់ទៅក្នុងលំហវិញ។ វាគឺជាប្រភពថាមពលចម្បងដែលធ្វើឱ្យទឹកប្រែជាចំហាយ។ | ដូចជាចំនួនកម្តៅព្រះអាទិត្យសរុបដែលស្រូបជាប់នៅលើដី បន្ទាប់ពីកម្តៅមួយចំនួនត្រូវបានចាំងផ្លាតត្រឡប់ទៅលើមេឃវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
