បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូត (N fertilizer) ទៅលើគុណភាពនៃការដាំដុះ និងការបរិភោគនៃពូជស្រូវក្រអូប Khaw Dauk Mali-105 នៅពេលចម្អិនរួច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ចំនួន ១៣ ទាំងក្នុងផើងនិងក្នុងស្រែ ដោយធ្វើការវាយតម្លៃគុណភាពអង្ករតាមរយៈវិធីសាស្ត្រវិញ្ញាណយល់ដឹង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No/Low Nitrogen Application ការមិនប្រើ ឬប្រើជីអាសូតក្នុងកម្រិតទាប |
រក្សាគុណភាពអង្ករបានល្អបំផុត (ក្លិនក្រអូប ភាពទន់ និងភាពថ្លាខ្ពស់) ព្រោះកម្រិតអាសូតក្នុងគ្រាប់ស្រូវមានកម្រិតទាប។ | ទទួលបានទិន្នផលស្រូវទាប ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ចំណេញសរុបរបស់កសិករប្រសិនបើមិនមានតម្លៃបុព្វលាភ (Premium price)។ | គុណភាពអង្ករខ្ពស់ខ្លាំង ប៉ុន្តែទិន្នផលមិនទាន់ដល់កម្រិតអតិបរមា។ |
| Optimal Nitrogen Application (Up to 80% Max Yield) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិតសមស្រប (កម្រិតទិន្នផលត្រឹម ឬក្រោម ៨០%) |
បង្កើនទិន្នផលស្រូវបានប្រសើរឡើងពី ១៦-៣៤% ដោយមិនទាន់ធ្វើឱ្យគុណភាពអង្ករ ដូចជាក្លិនក្រអូប និងភាពថ្លា ធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ | ទាមទារការវាស់វែងច្បាស់លាស់ ព្រោះការដាក់ជីរំលងកម្រិតនេះនឹងធ្វើឱ្យគុណភាពធ្លាក់ចុះភ្លាមៗ។ | បង្កើតបានចំណុចតុល្យភាពដ៏ល្អប្រសើររវាងការទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់សមរម្យ និងការរក្សាបាននូវគុណភាពអង្ករក្រអូប។ |
| Excessive Nitrogen Application (>80% Max Yield) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតលើសកម្រិត (ខ្ពស់ជាងកម្រិតទិន្នផលអតិបរមា ៨០%) |
អាចបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានរហូតដល់កម្រិតអតិបរមា សម្រាប់តែការផលិតដែលផ្តោតលើបរិមាណតែមួយមុខ។ | គុណភាពអង្ករធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង (បាត់ក្លិនក្រអូប ភាពទន់ និងភាពស្អិត) ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់តម្លៃទីផ្សារអង្ករក្រអូបទាំងស្រុង។ | បរិមាណអាសូតក្នុងគ្រាប់ស្រូវកើនឡើងខ្ពស់ (លើសពី ០.៨១%) ដែលមានទំនាក់ទំនងច្រាសទិសធ្វើឱ្យគុណភាពធ្លាក់ចុះទាំងស្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ដូចជាដីស្រែពិសោធន៍ ជីគីមី បរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ និងក្រុមអ្នកភ្លក់វាយតម្លៃគុណភាពអង្ករ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍កសិកម្មនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតផ្ទាល់លើពូជស្រូវក្រអូប Khaw Dauk Mali-105 (ផ្កាម្លិះ) និងប្រភេទដីនៅទីនោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃជាយុទ្ធសាស្ត្រខ្លាំងណាស់ ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងការដាំដុះពូជស្រូវក្រអូបស្រដៀងគ្នា (ដូចជាពូជផ្ការំដួល) ដែលកសិករជាច្រើនតែងតែយល់ច្រឡំថាការដាក់ជីគីមីកាន់តែច្រើននឹងទទួលបានផលចំណេញកាន់តែខ្ពស់ ដោយមិនខ្វល់ពីគុណភាព។
របកគំហើញនៃការរក្សាតុល្យភាពជីអាសូតនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់លើកស្ទួយវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអប់រំកសិករឱ្យបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតហួសកម្រិត មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជួយធានានូវគុណភាពស្រូវក្រអូបកម្ពុជាឱ្យមានភាពប្រកួតប្រជែងខ្ពស់នៅលើទីផ្សារសកលលោក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nitrogen fertilizer (ជីអាសូត) | ជីគីមី (ដូចជាអ៊ុយរ៉េ) ដែលផ្តល់ធាតុអាសូត (N) ដល់រុក្ខជាតិ ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក និងដើមឱ្យមានពណ៌បៃតងល្អ។ យោងតាមការសិក្សានេះ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់ក្នុងកម្រិតលើសលប់ វាមានទំនាក់ទំនងច្រាសទិស ធ្វើឱ្យបាត់បង់ក្លិនក្រអូប និងគុណភាពគ្រាប់អង្ករ។ | ដូចជាការញ៉ាំវីតាមីនប៉ូវកម្លាំង បើញ៉ាំក្នុងកម្រិតល្មមជួយឱ្យរាងកាយលូតលាស់ល្អ តែបើញ៉ាំលើសកម្រិតពេកអាចបណ្តាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពទូទៅទៅវិញ។ |
| Sensory evaluation (ការវាយតម្លៃដោយប្រព័ន្ធវិញ្ញាណ) | វិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការវាស់វែង វិភាគ និងបកស្រាយលក្ខណៈរបស់អាហារ (ដូចជាក្លិន ភាពទន់ ភាពស្អិត) ក្រោយពេលចម្អិនរួច ដោយប្រើប្រាស់វិញ្ញាណរបស់មនុស្ស (ភ្នែក ច្រមុះ អណ្តាត) ជំនួសឱ្យការប្រើម៉ាស៊ីនវាស់ស្ទង់។ | ដូចជាការធ្វើជាគណៈកម្មការភ្លក់ម្ហូបក្នុងកម្មវិធីប្រកួតធ្វើម្ហូប ដើម្បីដាក់ពិន្ទុលើរសជាតិ ក្លិន និងសោភ័ណភាពពិតប្រាកដដែលមនុស្សអាចទទួលយកបាននៅពេលបរិភោគ។ |
| 2-acetyl-1-pyrroline (សារធាតុ 2-acetyl-1-pyrroline) | សមាសធាតុគីមីសរីរាង្គ (Volatile compound) ដែលជាប្រភពចម្បងផ្តល់នូវ "ក្លិនស្លឹកតយ" ឬក្លិនក្រអូបប្រហើរនៅក្នុងពូជស្រូវក្រអូបដូចជាផ្កាម្លិះ ឬផ្ការំដួល។ ការសិក្សាបង្ហាញថា កម្រិតអាសូតក្នុងគ្រាប់ស្រូវកាន់តែខ្ពស់ កម្រិតផលិតសារធាតុនេះកាន់តែធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាទឹកអប់ធម្មជាតិដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុងគ្រាប់ស្រូវ ដែលនឹងភាយក្លិនឈ្ងុយចេញមកក្រៅនៅពេលដែលយើងដាំបាយ។ |
| Semi-micro Kjeldahl method (វិធីសាស្ត្រសេមីមីក្រូ កែលដាល់) | នីតិវិធីមន្ទីរពិសោធន៍គីមីវិភាគដ៏ពេញនិយមមួយ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់កំណត់ និងគណនារកបរិមាណអាសូតសរុប (Total Nitrogen) នៅក្នុងសំណាកសរីរាង្គ ដូចជាគ្រាប់ស្រូវជាដើម ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតអាសូតដែលស្រូវបានស្រូបយក។ | ដូចជាការបូមឈាមយកទៅពិនិត្យនៅមន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីវាស់រកមើលបរិមាណជាតិស្ករ ឬកូឡេស្តេរ៉ុលលាក់កំបាំងនៅក្នុងខ្លួនរបស់យើងដូច្នោះដែរ។ |
| Relative paddy yield (ទិន្នផលស្រូវធៀប) | ការគណនាធៀបគ្នារវាងទិន្នផលដែលទទួលបានពីការដាក់ជីកម្រិតណាមួយ ទៅនឹងទិន្នផលអតិបរមាដែលអាចធ្វើទៅបាន ដើម្បីរកមើលចំណុចតុល្យភាពសុវត្ថិភាព (ឧទាហរណ៍ ការរក្សាកម្រិតជីឱ្យនៅត្រឹម ៨០% នៃទិន្នផលអតិបរមា)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងរបស់អ្នក (៨០ពិន្ទុ) ទៅនឹងពិន្ទុពេញ (១០០ពិន្ទុ) ដើម្បីដឹងថាអ្នកធ្វើបានល្អកម្រិតណាធៀបនឹងសក្តានុពលខ្ពស់បំផុត។ |
| Acid-sulfate soils (ដីអាស៊ីតស៊ុលហ្វាត ឬដីជូរ) | ប្រភេទដីដែលមានផ្ទុកសារធាតុស៊ុលហ្វីតច្រើន ដែលនៅពេលប៉ះនឹងខ្យល់វាបង្កើតជាអាស៊ីតស៊ុលហ្វួរីក ធ្វើឱ្យដីមានកម្រិត pH ទាបខ្លាំង (ជូរ) ដែលរារាំងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ដីប្រភេទនេះជារឿយៗត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាអាចជំរុញឱ្យស្រូវមានក្លិនក្រអូបខ្លាំង។ | ដូចជាការរស់នៅក្នុងបរិយាកាសតានតឹង ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សបញ្ចេញសមត្ថភាពពិសេសដើម្បីតស៊ូរស់រាន ស្រដៀងនឹងស្រូវដែលបញ្ចេញក្លិនក្រអូបកាន់តែខ្លាំងពេលដុះលើដីជូរ។ |
| Glassiness (ភាពថ្លា ឬភាពរលោងនៃគ្រាប់អង្ករ) | លក្ខណៈរូបវន្តរបស់គ្រាប់អង្ករដែលមើលទៅថ្លា រលោង និងមិនមានស្នាមសអុចៗ (Chalkiness) ដែលជាសូចនាករនៃការវាយតម្លៃគុណភាពអង្ករខ្ពស់សម្រាប់ការនាំចេញ។ ការដាក់ជីអាសូតលើសកម្រិតធ្វើឱ្យភាពថ្លានេះធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ | ដូចជាគ្រាប់ពេជ្រដែលត្រូវបានច្នៃយ៉ាងល្អ មើលទៅថ្លាឈ្វេងគ្មានកករល្អក់ ឬស្នាមនៅខាងក្នុង ដែលធ្វើឱ្យវាមានតម្លៃថ្លៃជាងពេជ្រដែលមានស្នាម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
