បញ្ហា (The Problem)៖ ជីផូស្វាតគីមីមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងដីកំបោរនិងអាល់កាឡាំងទេ ដោយសារវាបំលែងទៅជាសមាសធាតុមិនរលាយ ហេតុនេះទាមទារនូវវិធីសាស្ត្រជីវសាស្ត្រដើម្បីបង្កើនការរំលាយផូស្វ័រសម្រាប់ដំណាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely randomized design) ដែលមាន ៨ ជម្រើសព្យាបាល និង ៣ ជាន់ឡើងវិញ លើការដាំដុះក្នុងដីកំបោរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Triple Super Phosphate (TSP) ជីគីមីប្រភេទ Triple Super Phosphate (ជម្រើសទី ២) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ និងទិន្នផលដើមខ្ពស់បំផុត និងមានភាពងាយស្រួល ឬរហ័សក្នុងការប្រើប្រាស់។ | មានតម្លៃថ្លៃ ជាសារធាតុគីមីដែលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានដីរយៈពេលវែង និងមិនសូវរលាយល្អក្នុងដីកំបោរ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ ៣១០៧ គ.ក្រ/ហត និងទិន្នផលដើម ៤១៧៨ គ.ក្រ/ហត (កើនឡើង ៦០% និង ៩២% ធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យ)។ |
| Rock Phosphate + Sulfur + Thiobacillus + Organic Matter រ៉ែផូស្វាត + ស្ពាន់ធ័រ + Thiobacillus + សារធាតុសរីរាង្គ (ជម្រើសទី ៨) |
ប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ និងកាកសំណល់សរីរាង្គ ជួយកែលម្អគុណភាពដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងផ្តល់បរិមាណភាគរយប្រេងខ្ពស់បំផុតក្នុងគ្រាប់ដំណាំ។ | ទាមទារពេលវេលាសម្រាប់បាក់តេរីក្នុងការធ្វើសកម្មភាពអុកស៊ីតកម្ម និងការរៀបចំល្បាយមានភាពស្មុគស្មាញជាងការបាចជីគីមី។ | ទិន្នផលគ្រាប់ ២៦៧៧ គ.ក្រ/ហត (កើនឡើង ៣៨%) ផ្តល់ទិន្នផលដើម ៣៦៩៨ គ.ក្រ/ហត (កើនឡើង ៧០%) និងភាគរយប្រេងខ្ពស់បំផុត ៤៤.៥៧%។ |
| Rock Phosphate + Organic Matter + P-solubilizing Bacteria រ៉ែផូស្វាត + សារធាតុសរីរាង្គ + បាក់តេរីរំលាយផូស្វ័រ (ជម្រើសទី ៥) |
ជួយបង្កើនការរំលាយផូស្វ័រតាមរយៈការផលិតអាស៊ីតសរីរាង្គ ដោយមិនត្រូវការបន្ថែមស្ពាន់ធ័រ។ | ទិន្នផលមិនសូវខ្ពស់ដូចការរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយស្ពាន់ធ័រ និងបាក់តេរី Thiobacillus ឡើយ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ ២៣៣២ គ.ក្រ/ហត (កើនឡើង ២០% ធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវធនធានជីវសាស្ត្រ និងវត្ថុធាតុដើមធម្មជាតិមួយចំនួន ដែលអាចរកបានក្នុងស្រុក ឬអាចផលិតដោយខ្លួនឯង ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ថ្លៃៗនោះទេ លើកលែងតែសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវលម្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ស្រាវជ្រាវកសិកម្មទីក្រុង Zabol ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុស្ងួត និងពាក់កណ្តាលស្ងួត រួមជាមួយដីកំបោរ (Calcareous soil) មានកម្រិត pH ខ្ពស់ (៧.៨) និងកាល់ស្យូមកាបូណាតខ្ពស់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដីកសិកម្មភាគច្រើនមានលក្ខណៈជាអាស៊ីត (Acidic) ច្រើនជាងដីកំបោរ ដូច្នេះប្រសិទ្ធភាពនៃការរំលាយរ៉ែផូស្វាតអាចមានការប្រែប្រួល ប៉ុន្តែគោលគំនិតនៃការប្រើប្រាស់បាក់តេរី និងកាកសំណល់សរីរាង្គដើម្បីកែលម្អការស្រូបទាញជីនៅតែមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីជីវជាតិដោយបន្សំរវាងរ៉ែធម្មជាតិ និងបាក់តេរីនេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។
សរុបមក ការសាកល្បងបន្សំបាក់តេរី Thiobacillus ជាមួយរ៉ែផូស្វាត ស្ពាន់ធ័រ និងសារធាតុសរីរាង្គនេះ អាចជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កសិករ និងសហគ្រាសកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Calcareous soils (ដីកំបោរ ឬដីមានជាតិកាល់ស្យូមខ្ពស់) | ជាប្រភេទដីដែលមានផ្ទុកបរិមាណកាល់ស្យូមកាបូណាត (CaCO3) ខ្ពស់ និងមានកម្រិត pH ខ្ពស់ (លើសពី ៧) ដែលធ្វើឱ្យសារធាតុចិញ្ចឹមមួយចំនួន ជាពិសេសជីផូស្វ័រ ងាយកកស្ទះ មិនរលាយ និងមិនអាចស្រូបយកដោយឫសរុក្ខជាតិបានល្អ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកស៊ីរ៉ូចូលក្នុងទឹកកកដែលកកខ្លាំង ទឹកស៊ីរ៉ូមិនអាចរលាយចូលគ្នាបានល្អទេ លុះត្រាតែទឹកកកនោះរលាយខ្លះសិន។ |
| Rock phosphate (រ៉ែផូស្វាត) | ជាប្រភេទថ្មឬរ៉ែធម្មជាតិដែលមានផ្ទុកធាតុផូស្វ័រខ្ពស់ ដែលគេយកមកកិនដើម្បីប្រើប្រាស់ជាជីកសិកម្ម។ ប៉ុន្តែវាមិនងាយរលាយក្នុងដីធម្មតាទេ ជាពិសេសក្នុងដីកំបោរ លុះត្រាតែមានជំនួយពីអាស៊ីត ឬបាក់តេរីដើម្បីបំបែកវា។ | ដូចជាដុំស្ករសរឹងនៅក្នុងទឹកត្រជាក់ ដែលត្រូវការពេលយូរ ឬត្រូវការកម្តៅដើម្បីរលាយ មុនពេលយើងអាចភ្លក់រសជាតិផ្អែមរបស់វាបាន។ |
| P solubilizing bacteria (បាក់តេរីរំលាយផូស្វ័រ) | ជាប្រភេទអតិសុខុមប្រាណនៅក្នុងដី ដែលមានសមត្ថភាពបញ្ចេញអាស៊ីតសរីរាង្គ ឬអង់ស៊ីម ដើម្បីបំបែកសមាសធាតុផូស្វ័រដែលកកស្ទះ (មិនរលាយ) ឱ្យក្លាយទៅជាទម្រង់រាវ ដែលរុក្ខជាតិអាចបឺតស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមបាន។ | ដូចជាចុងភៅដែលចេះប្រើកាំបិតហាន់សាច់ដុំធំៗ ឱ្យទៅជាបំណែកតូចៗ ដើម្បីឱ្យយើងងាយស្រួលទំពារនិងរំលាយក្នុងក្រពះ។ |
| Sulfur oxidizing bacteria (បាក់តេរីអុកស៊ីតកម្មស្ពាន់ធ័រ / Thiobacillus) | ជាបាក់តេរីដែលអាចបំលែងស្ពាន់ធ័រសុទ្ធ (Elemental sulfur) ទៅជាអាស៊ីតស៊ុលហ្វួរីក (Sulfuric acid) នៅក្នុងដី ដែលជួយបញ្ចុះកម្រិត pH របស់ដី និងធ្វើឱ្យរ៉ែផូស្វាតរលាយបានយ៉ាងងាយស្រួលសម្រាប់ដំណាំ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតទឹកខ្មះធម្មជាតិនៅក្នុងដី ដែលជួយកាត់បន្ថយជាតិកំបោរ និងធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិឡើងវិញ។ |
| Biofertilizers (ជីជីវជាតិ ឬជីជីវសាស្រ្ត) | ជាប្រភេទជីដែលមានផ្ទុកអតិសុខុមប្រាណរស់ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ដែលនៅពេលយើងដាក់វាចូលក្នុងដី ឬក្បែរឫសរុក្ខជាតិ វាជួយជំរុញដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ តាមរយៈការបង្កើនការផ្គត់ផ្គង់ ឬភាពងាយស្រួលក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមនានាដែលមានក្នុងដីស្រាប់។ | ដូចជាការញ៉ាំទឹកដោះគោជូរ (យ៉ាអួ) ដែលមានបាក់តេរីល្អៗ ដើម្បីជួយឱ្យក្រពះពោះវៀនរបស់យើងរំលាយអាហារនិងស្រូបយកជីវជាតិបានល្អប្រសើរជាងមុន។ |
| Elemental sulfur (ស្ពាន់ធ័រសុទ្ធ) | ជាទម្រង់រ៉ែស្ពាន់ធ័រដែលមិនទាន់រលាយ ឬមិនទាន់ផ្សំជាមួយធាតុផ្សេង។ នៅក្នុងកសិកម្ម គេប្រើវាលាយជាមួយបាក់តេរីអុកស៊ីតកម្ម ដើម្បីបង្កើតជាអាស៊ីតជួយកែប្រែដីអាល់កាឡាំង និងជួយរំលាយរ៉ែផូស្វាត។ | ដូចជាដុំអុសដែលរង់ចាំភ្លើង (បាក់តេរី) ដើម្បីដុតបញ្ចេញកម្តៅ (អាស៊ីត) សម្រាប់ចម្អិនអាហារ (រំលាយរ៉ែផូស្វាត)។ |
| Phosphorus fixation (ការកកស្ទះផូស្វ័រក្នុងដី) | ជាដំណើរការគីមីនៅក្នុងដី ដែលធាតុផូស្វ័រទៅចាប់យកជាតិកាល់ស្យូម (ក្នុងដីកំបោរ) បង្កើតជាសមាសធាតុរឹង ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចទាញយកមកប្រើប្រាស់បាន ទោះបីជាមានវត្តមានវានៅក្នុងដីក៏ដោយ។ | ដូចជាការចាក់ស៊ីម៉ងត៍លាយជាមួយទឹកនិងខ្សាច់ ដែលវានឹងកកក្លាយជាដុំរឹង មិនអាចយកមកលាយទឹកប្រើប្រាស់បានទៀតទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
