បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យា (Genetic diversity) និងវិភាគបណ្តុំពូជម្នាស់ចំនួន ៥៧ ប្រភេទ ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ដល់អ្នកបង្កាត់ពូជក្នុងការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសមេបាដែលសមស្រប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសជីវម៉ូលេគុល និងការវិភាគស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃភាពខុសគ្នានៃសេនេទិច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agarose Gel Electrophoresis ការវិភាគទំហំឌីអិនអេដោយប្រើប្រាស់ជែល |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមានតម្លៃថោកសមរម្យសម្រាប់ការពិនិត្យគុណភាព និងបរិមាណឌីអិនអេជាបឋម។ | មិនអាចបែងចែកភាពខុសគ្នានៃទំហំឌីអិនអេដែលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា (គម្លាត ២-៣ គូរបាស) បានច្បាស់លាស់ឡើយ និងត្រូវការពេលវេលាយូរ។ | អាចផ្ទៀងផ្ទាត់វត្តមាននៃបំណែកឌីអិនអេ ប៉ុន្តែខ្វះភាពជាក់លាក់ខ្ពស់សម្រាប់ការធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មពូជម្នាស់ដែលមានសាច់ញាតិជិតដិត។ |
| Automated Capillary Electrophoresis (ABI 3730XL DNA analyzer) ការវិភាគបំណែកឌីអិនអេដោយម៉ាស៊ីនស្វ័យប្រវត្តិ |
មានភាពជាក់លាក់ និងច្បាស់លាស់ខ្ពស់បំផុត អាចបែងចែកទំហំឌីអិនអេខុសគ្នាត្រឹម ២ ទៅ ៣ គូរបាស (bp) និងអាចវិភាគទិន្នន័យបានលឿន។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ទៅលើម៉ាស៊ីន និងសារធាតុគីមី (Fluorescent tags) ព្រមទាំងត្រូវការអ្នកបច្ចេកទេសដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រតិបត្តិការម៉ាស៊ីន។ | អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណ អាឡែលសរុបចំនួន ១០៥ និងអាចបែងចែកក្រុមពូជម្នាស់ទាំង ៥៧ ជា ៥ បណ្តុំបានយ៉ាងសុក្រឹត ជាមួយនឹងសន្ទស្សន៍ទំនាក់ទំនង (r) ស្មើនឹង ០,៨៥។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើបៗ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យពន្ធុវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលសំណាកពូជម្នាស់ចំនួន ៥៧ ពីមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្មខេត្ត Phetchaburi ដែលរួមមានទាំងពូជក្នុងស្រុកថៃ និងពូជនាំចូល។ ទោះបីជាលទ្ធផលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់កម្រិតអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែបណ្តុំទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឱ្យពូជម្នាស់ក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាទាំងស្រុងនោះទេ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះប្រសិនបើយើងចង់អនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះ យើងតម្រូវឱ្យមានការប្រមូលពូជម្នាស់ក្នុងស្រុកផ្ទាល់ខ្លួន (ដូចជា ម្នាស់ទឹកឃ្មុំ ម្នាស់ស្ទឹងត្រែង) មកសិក្សាសិន ទើបអាចបង្កើតប្រព័ន្ធទិន្នន័យពន្ធុវិទ្យាមួយដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់កម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រម៉ាក័រ SSR នេះមានសក្តានុពលនិងភាពជាក់ស្តែងខ្ពស់ណាស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្ម និងអភិវឌ្ឍពូជដំណាំកសិកម្មផ្សេងៗ។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាសម្គាល់ម៉ូលេគុលនេះនឹងជួយពន្លឿនការងារបង្កាត់ពូជដំណាំនៅកម្ពុជា ធានាបាននូវការថែរក្សាពូជដើម និងបង្កើតពូជថ្មីដែលមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Simple Sequence Repeat - SSR (សញ្ញាសម្គាល់ឌីអិនអេ SSR) | ជាប្រភេទនៃសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុលដែលប្រើដើម្បីតាមដានតំបន់ឌីអិនអេដែលមានលំដាប់នុយក្លេអូទីតដដែលៗ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងភាពខុសគ្នានៃពន្ធុវិទ្យារវាងពូជដំណាំផ្សេងៗ។ | ប្រៀបដូចជាការស្វែងរកលំនាំពាក្យដែលសរសេរដដែលៗនៅក្នុងសៀវភៅក្រាស់មួយ ដើម្បីសម្គាល់ថាតើសៀវភៅនោះជារបស់អ្នកណាឱ្យពិតប្រាកដ។ |
| Polymorphism Information Content - PIC (មាតិកាព័ត៌មានពហុរូបភាព) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីកម្រិតប្រសិទ្ធភាពនៃសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល (Marker) ក្នុងការបែងចែកភាពខុសគ្នានៃសេនេទិច (Alleles) រវាងសفرادបុគ្គល ឬពូជ។ តម្លៃ PIC ខ្ពស់ (ជិត ១) មានន័យថាម៉ាក័រនោះពូកែបែងចែកពូជបានយ៉ាងច្បាស់។ | ប្រៀបដូចជាពិន្ទុដែលបញ្ជាក់ថាតើលក្ខណៈសម្គាល់មួយ (ឧទាហរណ៍៖ ស្នាមប្រជ្រុយលើមុខ) អាចជួយយើងចំណាំមនុស្សម្នាក់ចេញពីហ្វូងមនុស្សបានច្បាស់កម្រិតណា។ |
| Allele (អាឡែល) | ជាទម្រង់ផ្សេងគ្នានៃហ្សែនមួយដែលស្ថិតនៅទីតាំងជាក់លាក់ណាមួយលើក្រូម៉ូសូម ដែលទទួលខុសត្រូវក្នុងការកំណត់លក្ខណៈរូបសាស្ត្រខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ទំហំផ្លែ លក្ខណៈស្លឹក ឬពណ៌សាច់ម្នាស់)។ | ហ្សែនប្រៀបដូចជារថយន្ត ចំណែកឯអាឡែលប្រៀបដូចជាពណ៌ និងម៉ូដែលផ្សេងៗនៃរថយន្តនោះ។ |
| UPGMA (វិធីសាស្ត្រចង្កោម UPGMA) | មកពីពាក្យពេញ Unweighted Pair Group Method with Arithmetic Mean ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិវិភាគចង្កោម (Cluster analysis) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្កើតគំនូសតាងមែកធាង (Dendrogram) ដោយផ្គូផ្គងក្រុមផ្អែកលើកម្រិតនៃភាពស្រដៀងគ្នានៃពន្ធុវិទ្យាជាមធ្យម។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សិស្សទៅជាក្រុមៗដោយផ្អែកលើចំណង់ចំណូលចិត្ត ឬពិន្ទុប្រឡងស្រដៀងគ្នា ដើម្បីមើលថាអ្នកណាមានទម្លាប់ការងារដូចគ្នា។ |
| Capillary electrophoresis (ការបំបែកទំហំឌីអិនអេតាមសរសៃទុយោ) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់ចរន្តអគ្គិសនីដើម្បីបំបែក និងវាស់ទំហំបំណែកឌីអិនអេយ៉ាងច្បាស់លាស់ (រហូតដល់កម្រិតភាពខុសគ្នា ២ ទៅ ៣ គូរបាស) តាមរយៈបំពង់ទុយោតូចឆ្មារដោយម៉ាស៊ីនស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការបង្ហូរគ្រួសនិងខ្សាច់ចូលទៅក្នុងបំពង់តូចមួយ រួចប្រើកម្លាំងទឹកបាញ់រុញវាចេញ អ្នកដែលមានទំហំតូចជាង (ខ្សាច់) នឹងរត់ចេញមកដល់គោលដៅមុន។ |
| DNA Fingerprint (ការធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មស្នាមម្រាមដៃឌីអិនអេ) | ជាការបង្កើតទម្រង់ទិន្នន័យជាក់លាក់នៃឌីអិនអេរបស់ពូជដំណាំនីមួយៗ ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ការពារការក្លែងបន្លំពូជ ឬបញ្ជាក់ពីប្រភពដើម និងទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិរបស់វា។ | ដូចជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬស្នាមមេដៃរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលមានលក្ខណៈពិសេសប្រចាំកាយមិនអាចដូចគ្នាទាំងស្រុងឡើយ។ |
| Heterozygosity (ភាពអេតេរ៉ូស៊ីកូត) | ជាស្ថានភាពនៃសេនេទិចដែលសفرادបុគ្គល ឬពូជមួយមានអាឡែលពីរខុសគ្នាសម្រាប់ហ្សែនតែមួយ (មួយទទួលបានពីមេ មួយទៀតទទួលបានពីបា) ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃភាពចម្រុះពន្ធុវិទ្យាខ្ពស់នៃរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការដែលអ្នកមានភ្នែកពណ៌ត្នោតពីឪពុក និងសក់រួញពីម្តាយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានលក្ខណៈចម្រុះជាជាងមានលក្ខណៈដូចឪពុក ឬម្តាយទាំងស្រុង។ |
| Cophenetic correlation (ទំនាក់ទំនងសហរូបសាស្ត្រ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិ (r) ដែលវាស់វែងថាតើគំនូសតាងមែកធាង (Dendrogram) ដែលបានបង្កើតឡើងនោះ ឆ្លុះបញ្ចាំងបានត្រឹមត្រូវកម្រិតណាទៅនឹងទិន្នន័យគម្លាតសេនេទិចដើមរវាងពូជនីមួយៗ។ តម្លៃកាន់តែកៀក ១ គឺកាន់តែសុក្រឹត។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃថាតើគំនូរមុខមនុស្សដែលវិចិត្រករបានគូរ (Dendrogram) នោះ ស្រដៀងទៅនឹងមុខម្ចាស់ដើម (ទិន្នន័យជាក់ស្តែង) កម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
