បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ទិន្នផលពោតជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសថៃកំពុងនៅទ្រឹង ឬធ្លាក់ចុះ ទោះបីជាផ្ទៃដីដាំដុះមានការកើនឡើងក៏ដោយ ដែលបញ្ហានេះបណ្តាលមកពីកត្តាគ្រោះរាំងស្ងួត សត្វកណ្តូប និងជាពិសេសជំងឺផ្សិត Sclerospora sorghi (Downy mildew)។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីប្រវត្តិនៃការខូចខាតទិន្នផលដោយសារជំងឺ រំលេចពីការដាក់បញ្ចូលពូជធន់ និងអំពាវនាវឱ្យមានការស្រាវជ្រាវរួមគ្នាក្នុងចំណោមអ្នករោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិនៅអាស៊ី។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃផលិតកម្មពោតនៅប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែទិន្នផលជាមធ្យមហាក់នៅទ្រឹងដោយសារការគំរាមកំហែងពីជំងឺផ្សិត Downy mildew គ្រោះរាំងស្ងួត និងសត្វកណ្តូប។ វាសង្កត់ធ្ងន់លើជោគជ័យនៃការប្រើប្រាស់ពូជធន់នឹងជំងឺ (ដូចជា Suwan-1) និងភាពចាំបាច់បន្ទាន់ក្នុងការបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងចំណោមអ្នករោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិ ដើម្បីសិក្សាពីការប្រែប្រួលនៃភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កំណើនផលិតកម្ម និងការនៅទ្រឹងនៃទិន្នផល (Production Growth and Yield Stagnation) | ផ្ទៃដីដាំដុះពោតនៅថៃបានកើនឡើងពី ៣៦.០០០ ហិកតា ដល់ ១.២៤០.០០០ ហិកតា (ចន្លោះឆ្នាំ១៩៥០-១៩៧៤) ដោយផលិតកម្មជិត ៩០% ត្រូវបាននាំចេញ និងរកចំណូលបានប្រមាណ ៣០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ ទោះជាយ៉ាងណា ទិន្នផលជាមធ្យមក្នុងមួយហិកតានៅទ្រឹងត្រឹម ២,២ តោន។ | ទិន្នន័យឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីទិន្នផលសរុប ២,៥ លានតោន ដែលចំណូលពីការនាំចេញមានតម្លៃធំធេងបន្ទាប់ពីស្រូវ ប៉ុន្តែទិន្នផលជាមធ្យមមិនមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ |
| ការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយជំងឺ Downy Mildew (Devastation by Downy Mildew) | ជំងឺផ្សិត Downy mildew ដែលបង្កឡើងដោយ Sclerospora sorghi គឺជាមូលហេតុចម្បងនៃការខូចខាតទិន្នផលពោត ដោយកសិដ្ឋានខ្លះរងការខាតបង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅតំបន់រងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរ។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា ការខាតបង់ទិន្នផលរហូតដល់ ១០០% ជារឿងធម្មតានៅក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដូចជា ខេត្តនគរសួគ៌ (Nakhon Sawan), ពេជ្របូរណ៍ (Phetchabun), ពិស្ណុលោក (Phitsanulok) និង នគររាជសីមា (Nakhon Ratchasima)។ |
| ភាពជោគជ័យនៃការអភិវឌ្ឍពូជធន់ (Success in Resistant Variety Development) | ការឆ្លើយតបទៅនឹងជំងឺនេះទទួលបានជោគជ័យតាមរយៈការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ពូជពោតថ្មីៗដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងជំងឺ ជាពិសេសការបង្កាត់ពូជតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអ្នករោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិ និងអ្នកបង្កាត់ពូជ។ | ពូជពោត Bogor Syn. 2 (នាំចូលពីឥណ្ឌូណេស៊ី ឆ្នាំ១៩៧១) និងពូជ Suwan-1 (បញ្ចេញជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៧៥) បានបង្ហាញពីភាពធន់ខ្លាំងទៅនឹងជំងឺ Downy mildew និងជួយរក្សាចំណាប់អារម្មណ៍កសិករក្នុងការដាំពោត។ |
| គម្លាតចំណេះដឹង និងតម្រូវការសហប្រតិបត្តិការតំបន់ (Knowledge Gaps and Need for Regional Cooperation) | នៅមានកង្វះខាតព័ត៌មានយ៉ាងច្រើនទាក់ទងនឹងការប្រែប្រួលនៃពពួកផ្សិត (variability of the fungus) និងវត្តិករសាស្ត្រ (taxonomy) របស់វា ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំអ្នកជំនាញមកពីទូទាំងអាស៊ីដើម្បីសិក្សាស្រាវជ្រាវរួមគ្នា។ | មូលនិធិ Rockefeller និងអ្នកស្រាវជ្រាវបានស្នើឱ្យរៀបចំសន្និសីទអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រមាណ ១៥ នាក់ ដើម្បីវាយតម្លៃចំណេះដឹង កំណត់គម្លាត និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺសម្រាប់តំបន់អាស៊ី។ |
ផ្អែកលើបទពិសោធន៍នៅប្រទេសថៃ របាយការណ៍នេះបានផ្តល់អនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺដំណាំពោត។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិ និងតំបន់អាស៊ី (International and Asian Regional Research Institutes) | ត្រូវរៀបចំក្រុមការងារកម្រិតតំបន់ ដើម្បីធ្វើការសិក្សាស៊ីជម្រៅរួមគ្នាទៅលើការប្រែប្រួល និងវត្តិករសាស្ត្រនៃពពួកផ្សិត Sclerospora sorghi និងកំណត់បន្ទប់ពិសោធន៍ដែលបំពាក់បរិក្ខារល្អបំផុតសម្រាប់គាំទ្រការស្រាវជ្រាវនេះ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នកសិកម្មជាតិ (National Agricultural Institutions) | ជំរុញការផ្លាស់ប្តូរធនធានពូជ (Germplasm exchange) ទិន្នន័យ និងបទពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវ រវាងប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ដែលមានបញ្ហាប្រឈមនឹងជំងឺដំណាំស្រដៀងគ្នា។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកបង្កាត់ពូជ និងអ្នករោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិ (Plant Breeders and Plant Pathologists) | ត្រូវសហការគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួត ដើម្បីបន្តអភិវឌ្ឍពូជពោតថ្មីៗបន្ថែមទៀត ដែលមានភាពធន់នឹងជំងឺកាន់តែប្រសើរ ដើម្បីត្រៀមជំនួសពូជចាស់ៗ (ដូចជា Suwan-1) នាពេលអនាគត ករណីមេរោគមានការបំប្លែងខ្លួន។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជារបាយការណ៍នេះផ្តោតលើប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដែលកំពុងពង្រីកផលិតកម្មពោតក្រហម (ឧទាហរណ៍៖ នៅខេត្តបាត់ដំបង ប៉ៃលិន និងបន្ទាយមានជ័យ)។ ការយល់ដឹងពីហានិភ័យនៃជំងឺផ្សិត Downy mildew និងសារៈសំខាន់នៃការប្រើប្រាស់ពូជធន់ និងកិច្ចសហការតំបន់ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ការពារសន្តិសុខស្បៀង និងចំណូលកសិករកម្ពុជា។
ប្រទេសកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវមានភាពសកម្មក្នុងការកសាងបណ្តាញស្រាវជ្រាវកសិកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង និងត្រៀមលក្ខណៈជាមុនតាមរយៈការស្រាវជ្រាវរោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺបំផ្លាញដំណាំដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មជាតិទាំងមូល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Germplasm (ធនធានពូជ / បណ្តុំសែន) | ធនធានហ្សែនឬគ្រាប់ពូជដែលត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់គោលបំណងបង្កាត់ពូជ និងអភិរក្ស ដើម្បីអភិវឌ្ឍពូជដំណាំថ្មីៗដែលធន់នឹងជំងឺ ឬអាកាសធាតុប្រែប្រួល។ | ដូចជា 'ឃ្លាំងផ្ទុកទិន្នន័យហ្សែន' របស់រុក្ខជាតិដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយកទៅប្រើដើម្បីបង្កើតពូជថ្មីៗ។ |
| Downy mildew (ជំងឺផ្សិត Downy mildew) | ជំងឺរុក្ខជាតិបង្កដោយពពួកផ្សិត Sclerospora ដែលបំផ្លាញស្លឹក និងធ្វើឱ្យទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក ជាពិសេសលើដំណាំពោត។ | ដូចជាជំងឺរាតត្បាតធ្ងន់ធ្ងរដែលឆ្លងតាមខ្យល់ និងបំផ្លាញចម្ការទាំងមូលក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ |
| Inoculum (ប្រភពមេរោគ) | ផ្នែកនៃភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (ដូចជាស្ពែររបស់ផ្សិត) ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងបរិស្ថាន ហើយអាចចម្លងជំងឺទៅកាន់រុក្ខជាតិដែលមានសុខភាពល្អ។ | ដូចជា 'គ្រាប់ពូជនៃមេរោគ' ដែលចាំតែហោះទៅទំលើរុក្ខជាតិផ្សេងដើម្បីបង្កជំងឺ។ |
| Plant pathology (រោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិ) | មុខវិជ្ជា ឬការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីជំងឺរបស់រុក្ខជាតិ មូលហេតុបង្ក និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងឬទប់ស្កាត់ការរាលដាល។ | ដូចជាមុខជំនាញ 'វេជ្ជសាស្ត្រ' សម្រាប់រុក្ខជាតិ ដែលមានគ្រូពេទ្យជំនាញតាមដាននិងព្យាបាលជំងឺដំណាំ។ |
| Taxonomy (វត្តិករសាស្ត្រ) | ការសិក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម និងការដាក់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់មេរោគ ឬផ្សិត ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់ និងសិក្សាពីការវិវត្តរបស់វា។ | ដូចជាការធ្វើ 'អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ' និងចាត់ថ្នាក់មេរោគនីមួយៗឱ្យបានច្បាស់លាស់ដើម្បីងាយស្រួលរកវិធីទប់ទល់។ |
| Resistant varieties (ពូជធន់) | ពូជដំណាំដែលត្រូវបានបង្កាត់ឡើងដើម្បីមានសមត្ថភាពទប់ទល់ ឬមិនងាយរងការបំផ្លាញពីជំងឺជាក់លាក់ណាមួយ និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ | ដូចជាមនុស្សដែលបានចាក់វ៉ាក់សាំងរួច មានអង់ទីគ័រអាចការពារការវាយប្រហារពីជំងឺ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
