បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ផ្សិត VAM និងកម្រិតខុសៗគ្នានៃជីរ៉ែផូស្វាត ដើម្បីបង្កើនការលូតលាស់ និងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ពោត នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខ្សាច់ដែលមានជីវជាតិទាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ដី Podzolic ដែលមានកម្រិតផូស្វាតទាប ដោយបែងចែកជាច្រើនជម្រើសនៃកម្រិតជីរ៉ែផូស្វាត និងការបញ្ចូលផ្សិត VAM។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-VAM + High Rock Phosphate (400 kg/ha ) ការមិនបញ្ចូលផ្សិត VAM + ការប្រើប្រាស់ជីរ៉ែផូស្វាតកម្រិតខ្ពស់ (៤០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា) |
ដើមពោតលូតលាស់លឿននៅដំណាក់កាលដំបូង (៦ សប្តាហ៍) ដោយសារមិនមានការប្រកួតប្រជែងថាមពលជាមួយការលូតលាស់របស់ផ្សិត។ | ទាមទារបរិមាណជីរ៉ែផូស្វាតច្រើន (៤០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា) ទើបអាចទទួលបានការលូតលាស់អតិបរមា ដែលធ្វើឱ្យកើនឡើងថ្លៃដើម។ | នៅអាយុ ១០ សប្តាហ៍ ដើមពោតទទួលបានការលូតលាស់អតិបរមានៅកម្រិតជី ៤០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា ប៉ុន្តែទិន្នផលសរុបនៅតែទាបជាងរុក្ខជាតិដែលមាន VAM។ |
| VAM Inoculation + Optimal Rock Phosphate (200 kg/ha ) ការបញ្ចូលផ្សិត VAM + ការប្រើប្រាស់ជីរ៉ែផូស្វាតកម្រិតមធ្យម (២០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា) |
កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីរ៉ែផូស្វាតបានពាក់កណ្តាល ប៉ុន្តែផ្តល់នូវការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងម៉ាស់ស្ងួតសរុបខ្ពស់បំផុតនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ។ | ការលូតលាស់នៅដំណាក់កាលដំបូង (៦ សប្តាហ៍) អាចមានភាពយឺតយ៉ាវបន្តិច ដោយសាររុក្ខជាតិនិងផ្សិតកំពុងសម្របខ្លួន និងចែកចាយប្រភពថាមពល។ | ផ្តល់ម៉ាស់ស្ងួតអតិបរមា (១៣៦.៦៥ ក្រាម/ដើម), ការស្រូបយក P (៤៥.៩៣ មីលីក្រាម/ដើម) និង K (៤០៦.៦៣ មីលីក្រាម/ដើម) ខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅអាយុ ១០ សប្តាហ៍។ |
| VAM Inoculation + High Rock Phosphate (300-400 kg/ha ) ការបញ្ចូលផ្សិត VAM + ការប្រើប្រាស់ជីរ៉ែផូស្វាតកម្រិតខ្ពស់ (៣០០-៤០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា) |
ធានាបាននូវបរិមាណផូស្វ័រ (P) គ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងដីសម្រាប់ដំណាំ។ | អត្រាផ្សិតតោងជាប់ឫសធ្លាក់ចុះខ្លាំង ហើយផ្សិត VAM អាចប្រែជាប៉ារ៉ាស៊ីតប្រកួតប្រជែងយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិវិញនៅពេល P ក្នុងដីមានកម្រិតខ្ពស់ពេក។ | អត្រាតោងជាប់របស់ផ្សិត VAM ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ២.៤៨% និងធ្វើឱ្យម៉ាស់ស្ងួតសរុបថយចុះធៀបនឹងកម្រិតជី ២០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់វិភាគសារធាតុចិញ្ចឹម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៃវិទ្យាស្ថានអាហារូបត្ថម្ភរុក្ខជាតិ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីខ្សាច់ Podzolic ដែលមាន pH និងជីវជាតិទាបពីធម្មជាតិ។ ទោះបីជាលទ្ធផលបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់របស់ VAM ក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដីជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា (ដូចជាដីក្រហម ឬដីល្បាយខ្សាច់) អាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់ក្នុងស្រុកដើម្បីបញ្ជាក់លទ្ធផល។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ផ្សិត VAM រួមជាមួយជីរ៉ែផូស្វាត មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលពោត និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមជីគីមីសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
សរុបមក ការសាកល្បងនិងផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកវិទ្យាផ្សិត VAM អាចជួយកសិករដាំពោតនៅកម្ពុជាឱ្យកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីរហូតដល់ពាក់កណ្តាល ព្រមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីកសិកម្មរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| VAM (Vesicular-Arbuscular Mycorrhiza) (ផ្សិត VAM / ផ្សិតម៉ៃកូរីហ្សា) | ជាប្រភេទផ្សិតរស់នៅក្នុងដីដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងសហជីវិតជាមួយឫសរុក្ខជាតិ។ វាជួយស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសផូស្វ័រ) ពីក្នុងដីបញ្ជូនទៅរុក្ខជាតិ ហើយទទួលយកជាតិស្ករពីរុក្ខជាតិវិញ។ | ដូចជាការបំពាក់បំពង់បឺតបន្ថែមឱ្យឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីស្រូបយកទឹក និងជីបានឆ្ងាយជាងមុន និងកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Inoculation (ការចាក់បញ្ចូល / ការបង្កាត់មេផ្សិត) | ដំណើរការនៃការដាក់បញ្ចូលមេអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាមេផ្សិត VAM) ទៅក្នុងដី ឬគ្រាប់ពូជ ដើម្បីឱ្យពួកវាលូតលាស់ តោងជាប់ឫស និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការញ៉ាំយ៉ាអួដែលមានបាក់តេរីល្អ ដើម្បីជួយដល់ក្រពះពោះវៀនអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺជាការផ្តល់មេផ្សិតល្អៗដល់ដីនិងរុក្ខជាតិ។ |
| Rock Phosphate (ជីរ៉ែផូស្វាត) | ជាប្រភេទជីធម្មជាតិដែលចម្រាញ់ចេញពីរ៉ែថ្ម មានផ្ទុកសារធាតុផូស្វ័រខ្ពស់ ប៉ុន្តែរលាយយឺតនៅក្នុងដី ដែលទាមទារឱ្យមានអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជា VAM) ជួយរំលាយទើបរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាអាហាររឹងៗដែលត្រូវការទំពារយូរ ឬត្រូវការជំនួយពីអាស៊ីតក្រពះ ទើបអាចរំលាយយកជីវជាតិបាន។ |
| Root colonization (ការតោងជាប់ឫស) | ជាកម្រិតភាគរយនៃការលូតលាស់និងការតោងជាប់របស់សរសៃផ្សិត VAM នៅលើនិងនៅខាងក្នុងកោសិការបស់ឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កើតបណ្តាញផ្លាស់ប្តូរសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាការភ្ជាប់បណ្តាញទុយោទឹកតូចៗចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធចែកចាយទឹកធំរបស់ផ្ទះ ដើម្បីឱ្យទឹកហូរចូលគ្នាបាន។ |
| Podzolic soil (ដីផតហ្សូលិច / ដីខ្សាច់មានជីវជាតិទាប) | ជាប្រភេទដីដែលមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ និងមានកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមទាប (ជាពិសេសផូស្វ័រ) ដោយសារការលាងច្រោះខ្លាំង ដែលជារឿយៗត្រូវការការកែលម្អ និងប្រើប្រាស់ជីបន្ថែមទើបអាចដាំដុះបានល្អ។ | ដូចជាអេប៉ុងចាស់ដែលធ្លុះធ្លាយ មិនសូវអាចផ្ទុកទឹកនិងជីជាតិបានយូរ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពិបាកលូតលាស់។ |
| Hyphae (សរសៃផ្សិត) | ជាទម្រង់សរសៃតូចៗឆ្មារៗរបស់ផ្សិតដែលលូតលាស់ចេញពីឫសរុក្ខជាតិចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីពង្រីកផ្ទៃក្រឡាក្នុងការស្រូបយកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមដែលឫសរុក្ខជាតិធម្មតាទៅមិនដល់។ | ដូចជាដៃតូចៗរាប់លានដែលលូកចេញពីឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីទៅកាយយកចំណីដែលនៅឆ្ងាយៗ។ |
| Dry matter (ម៉ាស់ស្ងួត) | ទម្ងន់របស់រុក្ខជាតិបន្ទាប់ពីត្រូវបានយកទៅសម្ងួតក្នុងឡដើម្បីដកជាតិទឹកចេញទាំងអស់ ដែលជាសូចនាករពិតប្រាកដបង្ហាញពីបរិមាណជីវជាតិកកកុញ និងការលូតលាស់សរុបរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀត គឺយើងចង់ដឹងពីទម្ងន់សាច់ពិតៗ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹកនៅក្នុងត្រីស្រស់នោះទេ។ |
| Symbiosis (សហជីវិត) | ទំនាក់ទំនងរស់នៅពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមករវាងសារពាង្គកាយពីរ (ក្នុងករណីនេះគឺ ផ្សិត VAM និងរុក្ខជាតិពោត) ដែលភាគីទាំងសងខាងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍។ | ដូចជាការធ្វើជំនួញដែលភាគីទាំងពីរចំណេញ (Win-Win) ម្នាក់ចេញកម្លាំងរកចំណី ម្នាក់ទៀតផ្តល់កន្លែងស្នាក់នៅនិងថាមពល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
