បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីក្តីបារម្ភផ្នែកសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រ (Biosafety concerns) ដែលទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិបំប្លែងហ្សែន (GM plants) សម្រាប់ផលិតឱសថ និងផលិតផលឧស្សាហកម្ម ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការសាយភាយហ្សែនចូលទៅក្នុងបរិស្ថាន ឬការចម្លងចូលចង្វាក់ផលិតកម្មចំណីអាហារដោយចៃដន្យ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញ (Review) លើស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃកសិកម្មម៉ូលេគុលរុក្ខជាតិ (Plant molecular farming) ដោយផ្តោតលើបទប្បញ្ញត្តិ និងយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងហានិភ័យចម្រុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Food plants (e.g., maize, rice, potato) ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិជាចំណីអាហារជាប្រភពផលិត |
មានចំណេះដឹងទូលំទូលាយអំពីបច្ចេកទេសដាំដុះ និងនីតិវិធីនៃការបំប្លែងហ្សែនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | មានហានិភ័យខ្ពស់នៃការលាយឡំរុក្ខជាតិកាត់តហ្សែនចូលទៅក្នុងចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ចំណីអាហារដោយចៃដន្យ និងអាចមានការផ្ទេរហ្សែនទៅរុក្ខជាតិជិតខាងពាក់ព័ន្ធ។ | ងាយស្រួលក្នុងការផលិត ប៉ុន្តែទាមទារនូវការគ្រប់គ្រងដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុត (Zero-tolerance) ដើម្បីជៀសវាងការចម្លងចូលចំណីអាហារ។ |
| Non-food plants (e.g., tobacco) ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិមិនមែនជាចំណីអាហារ (ឧ. ថ្នាំជក់) |
មិនស្ថិតនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ចំណីអាហារ ដែលជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបរិភោគដោយចៃដន្យ។ | រុក្ខជាតិមួយចំនួនអាចផលិតសារធាតុពុលពីធម្មជាតិ ដែលអាចរំខានដល់ដំណើរការចម្រាញ់យកឱសថ ឬសារធាតុសកម្ម។ | ជាជម្រើសដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ បើទោះបីជាត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាបច្ចេកទេសចម្រាញ់ក៏ដោយ។ |
| Plant cells in culture ការបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (Bioreactors) |
មានកម្រិតសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រខ្ពស់បំផុត ដោយដំណើរការទាំងមូលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងប្រព័ន្ធបិទជិត និងងាយស្រួលគ្រប់គ្រងគុណភាព។ | ទាមទារចំណាយខ្ពស់ និងមានឧបសគ្គផ្នែកបច្ចេកទេសនៅពេលចង់ពង្រីកទំហំផលិតកម្ម (Scaling-up)។ | មានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន ១០០% ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននៅមានកម្រិតសម្រាប់ការផលិតលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ។ |
| Plastid transformation ការបំប្លែងហ្សែនទៅក្នុងផ្លាស្ទីត (ក្លរ៉ូប្លាស) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងជួយទប់ស្កាត់ការសាយភាយហ្សែនតាមរយៈលំអងផ្កា (Pollen) ដោយសារហ្សែនប្រភេទនេះផ្ទេរតែតាមរយៈមេប៉ុណ្ណោះ។ | មិនមែនជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលអាចទប់ស្កាត់បាន ១០០% នោះទេ ដោយការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថាមានករណីកម្រដែលហ្សែនអាចផ្ទេរតាមរយៈលំអងផ្កាឈ្មោល។ | ជាយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់ផ្នែកជីវសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពល ដែលត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់រួមផ្សំជាមួយវិធានការដទៃទៀត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាការដាំដុះម៉ូលេគុលរុក្ខជាតិមានសក្តានុពលក្នុងការកាត់បន្ថយចំណាយលើការផលិតឱសថ បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រចាស់ក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់ហានិភ័យតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគច្រើនលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការគ្រប់គ្រង។
ឯកសារនេះផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យនៃការសាកល្បងនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង និងការសាកល្បងនៅទីវាលចំនួន ៤១ករណីនៅតំបន់អឺរ៉ុប។ នេះជាចំណុចគួរឱ្យកត់សម្គាល់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីត្រូពិច និងសហគមន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជាអាចមានហានិភ័យនៃការសាយភាយហ្សែន (Gene flow) ខុសប្លែកពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាវាយតម្លៃបរិស្ថានក្នុងស្រុកជាមុនសិន។
បច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មម៉ូលេគុល (PMF) ផ្តល់នូវគំនិតដ៏មានតម្លៃសម្រាប់វិស័យស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យចាប់ផ្តើមពីប្រព័ន្ធបិទជិតដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យានេះសក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍បិទជិតនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ខណៈការដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅលើទីវាល ទាមទារឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលរៀបចំច្បាប់គ្រប់គ្រងការលាយឡំឱ្យបានរឹងមាំជាមុនសិន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant Molecular Farming (កសិកម្មម៉ូលេគុលរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបំប្លែងហ្សែន ដើម្បីធ្វើជា "រោងចក្រជីវសាស្ត្រ" សម្រាប់ផលិតឱសថ (ដូចជាវ៉ាក់សាំង) ឬសមាសធាតុឧស្សាហកម្មក្នុងបរិមាណច្រើន និងមានតម្លៃថោក។ | ដូចជាការបង្រៀនដើមរុក្ខជាតិឱ្យចេះបង្កើតថ្នាំពេទ្យជំនួសឱ្យការបង្កើតតែផ្លែឈើ ឬស្លឹកធម្មតា។ |
| Transgenic plants (រុក្ខជាតិបំប្លែងហ្សែន) | រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេបញ្ចូលហ្សែនពីសារពាង្គកាយដទៃ (ដូចជាសត្វ បាក់តេរី ឬរុក្ខជាតិផ្សេង) ទៅក្នុងកោសិការបស់វា ដើម្បីឱ្យវាមានលក្ខណៈពិសេសថ្មី ឬផលិតសារធាតុថ្មី។ | ដូចជាការយកកម្មវិធី (Software) ថ្មីទៅដំឡើងក្នុងទូរស័ព្ទ ដើម្បីឱ្យវាមានមុខងារថ្មីដែលពីមុនមិនមាន។ |
| Plastid transformation (ការបំប្លែងផ្លាស្ទីត) | បច្ចេកទេសបញ្ចូលហ្សែនថ្មីទៅក្នុងសែនណូមរបស់ផ្លាស្ទីត (ដូចជាក្លរ៉ូប្លាស) ជំនួសឱ្យការបញ្ចូលទៅក្នុងសែនណូមគោល (នុយក្លេអ៊ែរ)។ វិធីនេះការពារមិនឱ្យហ្សែនថ្មីសាយភាយតាមរយៈលំអងផ្កាឈ្មោល ព្រោះផ្លាស្ទីតភាគច្រើនផ្ទេរតាមរយៈមេប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការទុកឯកសារសម្ងាត់នៅក្នុងប្រអប់ដែករបស់ម្តាយ ដែលមានតែម្តាយទេដែលអាចបញ្ជូនវាទៅកូនបាន ចំណែកឪពុកមិនអាចយកទៅចែករំលែកតាមរយៈខ្យល់ (លំអងផ្កា) បានឡើយ។ |
| Biological confinement (ការទប់ស្កាត់ផ្នែកជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់យន្តការធម្មជាតិ ឬការកែច្នៃជីវសាស្ត្រ (ឧទាហរណ៍៖ ការធ្វើឱ្យគ្មានកូនឈ្មោល ឬ Male sterility) ដើម្បីរារាំងរុក្ខជាតិបំប្លែងហ្សែនមិនឱ្យបង្កាត់ពូជឆ្លងជាមួយរុក្ខជាតិធម្មតា ឬរុក្ខជាតិព្រៃនៅក្បែរនោះ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមសត្វក្នុងរបងបិទជិត ឬការកាត់កូនសត្វ ដើម្បីកុំឱ្យវាចេញទៅបង្កាត់ពូជរាយប៉ាយជាមួយសត្វអ្នកដទៃ។ |
| Gene Use Restriction Technologies (បច្ចេកវិទ្យាកម្រិតការប្រើប្រាស់ហ្សែន ឬ GURTs) | បច្ចេកវិទ្យាដែលធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជជំនាន់ក្រោយមិនអាចដុះពន្លកបាន (គ្មានកូន) ឬទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពិសេសដើម្បីបើកដំណើរការហ្សែននោះ។ វាជួយទប់ស្កាត់ការសាយភាយពូជ និងការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ | ដូចជាការចាក់សោរថយន្ត ដែលទាមទារកូនសោរពិសេស (សារធាតុគីមី) ដើម្បីអាចបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនបាន បើមិនដូច្នេះទេ វាមិនអាចដំណើរការបានឡើយ។ |
| Transient expression (ការបញ្ចេញហ្សែនបណ្តោះអាសន្ន) | ការបញ្ចូលហ្សែនទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិដើម្បីឱ្យវាផលិតប្រូតេអ៊ីនក្នុងរយៈពេលខ្លីមួយ ដោយហ្សែននោះមិនបានបញ្ចូលទៅក្នុងឌីអិនអេ (DNA) អចិន្ត្រៃយ៍របស់រុក្ខជាតិទេ ហើយក៏មិនផ្ទេរទៅជំនាន់ក្រោយពេលវាបង្កើតគ្រាប់ដែរ។ | ដូចជាការជួលជាងមកធ្វើការងារមួយចំហៀងថ្ងៃ ពេលរួចរាល់គេក៏ត្រឡប់ទៅវិញ ដោយមិនមែនជាបុគ្គលិកពេញសិទ្ធិប្រចាំក្រុមហ៊ុននោះទេ។ |
| Agroinfiltration (ការជ្រៀតបញ្ចូលអាហ្គ្រូបាក់តេរី) | បច្ចេកទេសបញ្ចូលបាក់តេរីប្រភេទ Agrobacterium tumefaciens ដែលផ្ទុកហ្សែនកែច្នៃ ទៅក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍តាមរយៈសឺរ៉ាំង) ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិចាប់ផ្តើមផលិតប្រូតេអ៊ីនគោលដៅយ៉ាងរហ័សសម្រាប់ធ្វើតេស្ត ឬប្រមូលផល។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំបញ្ចូលព័ត៌មានទៅក្នុងស្លឹកឈើ ដើម្បីបញ្ជាឱ្យវាផលិតវត្ថុអ្វីមួយភ្លាមៗតែម្តង។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
