បញ្ហា (The Problem)៖ ផ្ទៃដីរិចរិលនិងមានជាតិប្រៃខ្ពស់នៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ បង្កជាបញ្ហាប្រឈមដល់ការដាំដុះដំណាំចំណីសត្វ ដូច្នេះការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងបង្កើតពូជស្មៅ Ruzi ដែលធន់នឹងជាតិប្រៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា និងការបំប្លែងសេនេទិចដោយកាំរស្មីហ្គាម៉ា ដើម្បីចម្រាញ់រកពូជស្មៅដែលធន់នឹងកំហាប់អំបិលខ្ពស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MS Medium without BAP (Control) មជ្ឈដ្ឋាន MS មិនមានបន្ថែម BAP (វត្ថុពិនិត្យ) |
ងាយស្រួលរៀបចំ និងមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើអរម៉ូនលូតលាស់។ | ផ្តល់ចំនួនពន្លកតិចតួចបំផុត ដែលមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើពិសោធន៍បំប្លែងសេនេទិចទ្រង់ទ្រាយធំ។ | បង្កើតបានត្រឹមតែ ១,១២ ពន្លកក្នុងមួយគ្រាប់។ |
| MS Medium + 10 mg/l BAP មជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែម 10 mg/l BAP |
ជំរុញការលូតលាស់ពន្លកបានច្រើនបំផុត ស័ក្តិសមសម្រាប់ការបំប្លែងសេនេទិចបន្តដោយផ្តល់នូវក្លូនមានសមាសភាពសេនេទិចដូចគ្នា។ | ត្រូវការចំណាយបន្ថែមលើអរម៉ូន BAP និងទាមទារការថែទាំក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍បានល្អ។ | បង្កើតបានជាមធ្យម ៧,៤៩ ពន្លកក្នុងមួយគ្រាប់។ |
| Gamma Irradiation (70 Gy) ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា (កម្រិត 70 Gy) |
អាចបង្កើតបានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រថ្មីៗប្លែក ដូចជាស្លឹកតូចស្រួចដែលល្អបំផុតសម្រាប់ធ្វើស្មៅក្រៀមចំណីសត្វ។ | បណ្តាលឱ្យអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់ពន្លកធ្លាក់ចុះទាបបំផុតនៅពេលជួបកំហាប់អំបិលខ្ពស់។ | អត្រារស់រានមានជីវិតត្រឹមតែ ៩,៣៦% ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែទទួលបានពូជស្លឹកតូច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការបណ្តុះជាលិកា និងបរិក្ខារបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា ដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (មន្ទីរពិសោធន៍នៅទីក្រុងបាងកក និងការដាំសាកល្បងផ្ទាល់នៅខេត្តនគររាជសីមា និងមហាសារខាម)។ ទិន្នន័យបានមកពីតំបន់ដែលមានដីប្រៃនៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងដីស្រដៀងគ្នា ហើយតំបន់មួយចំនួននៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប និងខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រក៏ជួបប្រទះបញ្ហាដីប្រៃផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កើតពូជស្មៅចំណីសត្វធន់នឹងជាតិប្រៃនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងវិស័យចិញ្ចឹមសត្វគោក្របី។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យានេះមិនត្រឹមតែជួយបង្កើនផលិតកម្មចំណីសត្វប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយទាញយកប្រយោជន៍ពីដីកសិកម្មដែលរិចរិល ឬមានជាតិប្រៃនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឱ្យបានជាអតិបរមាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tissue Culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | បច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា ឬបំណែកតូចៗរបស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត (ដូចជាក្នុងបំពង់កែវ) ដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន អនាម័យ និងមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមនិងអរម៉ូន ដើម្បីជំរុញឱ្យវាលូតលាស់ជាដើមរុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូល។ | ដូចជាការយកមែកឈើមួយតូចទៅដាំក្នុងថូពិសោធន៍ ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមឈើធំយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់ពូជ។ |
| Murashige and Skoog (MS) medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS) | ជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារ (រួមមានវីតាមីន រ៉ែ និងស្ករ) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ សម្រាប់ចិញ្ចឹមនិងជំរុញការលូតលាស់កោសិការុក្ខជាតិក្នុងបំពង់កែវ។ | ប្រៀបដូចជាទឹកដោះគោម្សៅសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកវីតាមីននិងរ៉ែគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធានាការលូតលាស់របស់កូនរុក្ខជាតិ។ |
| BAP (អរម៉ូន BAP / Benzylaminopurine) | ជាប្រភេទអរម៉ូនសិប្បនិម្មិតរបស់រុក្ខជាតិក្នុងក្រុម Cytokinin ដែលគេនិយមប្រើនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិបំបែកកោសិកា និងបញ្ចេញពន្លកថ្មីៗបានច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវដែលជួយដាស់រុក្ខជាតិឱ្យបញ្ចេញមែក និងស្លឹកថ្មីៗយ៉ាងលឿនខុសពីធម្មតា។ |
| Gamma irradiation (ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា) | ការប្រើប្រាស់ថាមពលវិទ្យុសកម្មកម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីបាញ់ទម្លុះទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ក្នុងគោលបំណងបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលសេនេទិច (ម៉្យូទីហ្សិន) ដែលអាចបង្កើតបានជាពូជថ្មីៗមានលក្ខណៈពិសេស ដូចជាធន់នឹងភាពប្រៃ ឬមានទម្រង់ស្លឹកខុសពីដើម។ | ប្រៀបដូចជាការកែច្នៃកូដកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដោយចៃដន្យ ដើម្បីសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានមុខងារថ្មីមួយដែលល្អជាងមុន។ |
| Gy / Gray (ហ្គ្រេយ / ឯកតារង្វាស់វិទ្យុសកម្ម) | ជាខ្នាតស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់វាស់បរិមាណនៃកាំរស្មី (Dose) ដែលវត្ថុ ឬភាវៈរស់ណាមួយបានស្រូបយកកំឡុងពេលធ្វើការបាញ់កាំរស្មី (១ ហ្គ្រេយ ស្មើនឹងការស្រូបថាមពល ១ ស៊ូល ក្នុង ១ គីឡូក្រាមម៉ាស់)។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតកម្តៅជាអង្សាសេ តែនេះគឺសម្រាប់វាស់កម្រិតថាមពលកាំរស្មីដែលរុក្ខជាតិទទួលបាន។ |
| AFLP (បច្ចេកទេស AFLP / Amplified Fragment Length Polymorphism) | ជាបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលសម្រាប់បង្កើត "ស្នាមម្រាមដៃសេនេទិច (DNA fingerprint)" របស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីប្រៀបធៀបរកមើលភាពខុសគ្នានៃកូដ DNA រវាងពូជរុក្ខជាតិដើម និងពូជដែលបានបំប្លែងថ្មី។ | ដូចជាការស្កេនក្រយៅដៃរបស់មនុស្សពីរនាក់ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាពួកគេជាមនុស្សតែមួយ ឬជាមនុស្សពីរនាក់ផ្សេងគ្នា។ |
| Multiple shoot induction (ការជំរុញការចេញពន្លកច្រើន) | ជាដំណាក់កាលមួយក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដែលប្រើប្រាស់អរម៉ូនដើម្បីបង្ខំឱ្យពន្លកឬកោសិកាតែមួយ បំបែកខ្លួនបង្កើតបានជាពន្លកតូចៗរាប់សិបផ្សេងទៀតក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការយកទៅបំប្លែងសេនេទិចបន្ត។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) ឯកសារមួយសន្លឹកទៅជារាប់សិបសន្លឹក ដែលមានទម្រង់ដូចគ្នាបេះបិទ។ |
| Apomixis (ការបន្តពូជដោយមិនមានការបង្កកំណើត / អាប៉ូមីកស៊ីស) | យន្តការនៃការបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិមួយចំនួន ដែលអាចបង្កើតគ្រាប់ពូជបានដោយខ្លួនឯងតាមរយៈកោសិកាមេ ដោយមិនត្រូវការការបង្កាត់រវាងលំអងឈ្មោលនិងកេសរញីឡើយ ដែលធ្វើឱ្យកូនរុក្ខជាតិមានសេនេទិចដូចមេវាបេះបិទ។ | ប្រៀបដូចជាការក្លូន (Cloning) ខ្លួនឯងតាមធម្មជាតិ ដោយមិនចាំបាច់មានដៃគូដើម្បីបង្កើតកូន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
