បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកសៀងដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ដោយសារការវាយតម្លៃលើរូបរាងខាងក្រៅតែមួយមុខមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្តានុពលសេនេទិចបានពេញលេញទេ ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវមានការវាយតម្លៃលើភាពស្រដៀងគ្នា និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ ដើម្បីដាំដុះ និងវាយតម្លៃលើបណ្តុំពូជសណ្តែកសៀងចំនួន ៤២ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct selection based on Grain Yield (YLD) ការជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ផ្អែកលើទិន្នផលគ្រាប់ (YLD) |
ផ្តោតផ្ទាល់ទៅលើគោលដៅចម្បងនៃការបង្កាត់ពូជ គឺការទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។ | មានអត្រាតំណពូជត្រឹមមធ្យម ដែលមានន័យថាវាទទួលរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីបរិស្ថាន ធ្វើឱ្យការជ្រើសរើសក្នុងជំនាន់ដំបូងៗមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព។ | អត្រាតំណពូជនៃទិន្នផលគ្រាប់ (YLD) គឺ ០,៣៩ (កម្រិតមធ្យម)។ |
| Indirect selection based on Number of reproductive nodes (NOD) ការជ្រើសរើសដោយប្រយោលផ្អែកលើចំនួនថ្នាំងបន្តពូជ (NOD) |
មានអត្រាតំណពូជខ្ពស់ ភាពប្រែប្រួលសេនេទិចទូលំទូលាយ និងមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងជាមួយទិន្នផល ធ្វើឱ្យការជ្រើសរើសមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់។ | ទាមទារការសង្កេត និងរាប់ចំនួនថ្នាំងដោយផ្ទាល់នៅលើដើមរុក្ខជាតិ ដែលអាចចំណាយពេលច្រើនសម្រាប់ចំនួនសំណាកធំៗ។ | អត្រាតំណពូជនៃ NOD គឺ ០,៥១ (កម្រិតខ្ពស់) និងមានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមានជាមួយទិន្នផល (r=0.312*)។ |
| Indirect selection based on Weight of 100 grains (W100) ការជ្រើសរើសដោយប្រយោលផ្អែកលើទម្ងន់គ្រាប់១០០ (W100) |
មានអត្រាតំណពូជខ្ពស់បំផុត និងមិនសូវរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថានសណ្ឋានដី ងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើសពូជគ្រាប់ធំៗ។ | ទោះបីជាមានអត្រាតំណពូជខ្ពស់ ប៉ុន្តែវាមិនមានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមានខ្លាំងជាមួយទិន្នផលសរុប (YLD) នៅក្នុងការសិក្សានេះទេ។ | អត្រាតំណពូជនៃ W100 គឺ ០,៩០ (កម្រិតខ្ពស់បំផុត)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មសម្រាប់ធ្វើការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីវាល រួមជាមួយនឹងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ និងសេនេទិច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ East Java ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ក្នុងកំឡុងរដូវប្រាំង ដោយប្រើប្រាស់បណ្តុំពូជសណ្តែកសៀងចំនួន ៤២ ប្រភេទ ដែលភាគច្រើនជាពូជប្រចាំតំបន់ទីនោះ។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា លទ្ធផលនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌដី (Entisols-Inceptisols) និងអាកាសធាតុមីក្រូអាចមានភាពខុសគ្នាខ្លះ។ ដូច្នេះ អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាគួរតែធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខណៈសូចនាករទាំងនេះ (ជាពិសេសតួនាទីរបស់ NOD) ឡើងវិញជាមួយពូជក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជសណ្តែកសៀងនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលក្នុងស្រុកឲ្យកាន់តែប្រសើរឡើង។
ការប្រើប្រាស់លក្ខណៈដែលមានអត្រាតំណពូជខ្ពស់ដូចជា NOD នឹងជួយពន្លឿនដំណើរការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកសៀងដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ដែលរួមចំណែកដល់ការលើកកម្ពស់សន្តិសុខស្បៀង និងសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Heritability (អត្រាតំណពូជ) | គឺជារង្វាស់សេនេទិចដែលបង្ហាញថាតើលក្ខណៈរបស់រុក្ខជាតិមួយ (ដូចជាកម្ពស់ ឬទិន្នផល) ត្រូវបានកំណត់ដោយហ្សែនពីពូជរបស់វា ឬដោយសារឥទ្ធិពលបរិស្ថាន (ដូចជាដី ទឹក និងអាកាសធាតុ)។ អត្រាតំណពូជខ្ពស់មានន័យថាលក្ខណៈនោះមិនងាយប្រែប្រួលតាមបរិស្ថានទេ។ | ដូចជាការកាត់រាង ឬទម្លាប់ពីឪពុកម្តាយមកកូន គឺវាប្រាប់ថាតើលក្ខណៈរុក្ខជាតិមួយកើតឡើងដោយសារតំណពូជ ឬដោយសារបរិស្ថានខាងក្រៅ។ |
| Genetic coefficient of variance (មេគុណបម្រែបម្រួលសេនេទិច) | ជាសូចនាករស្ថិតិដែលវាស់ស្ទង់ពីកម្រិតនៃភាពខុសប្លែកគ្នាផ្នែកសេនេទិចនៅក្នុងចំណោមក្រុមរុក្ខជាតិ។ បើមេគុណនេះខ្ពស់ វាបញ្ជាក់ថាអ្នកស្រាវជ្រាវមានឱកាសច្រើនក្នុងការជ្រើសរើសពូជល្អៗចេញពីក្រុមនោះ ដើម្បីយកទៅបង្កាត់។ | ស្រដៀងនឹងការវាស់កម្ពស់សិស្សក្នុងថ្នាក់ដែលខុសគ្នាដោយសារហ្សែនពីកំណើត មិនមែនខុសគ្នាដោយសាររបបអាហារដែលពួកគេញ៉ាំនោះទេ។ |
| Germplasm (បណ្តុំពូជ ឬធនធានសេនេទិច) | សំដៅលើវត្ថុធាតុមានជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រាប់ពូជ ស្លឹក ឬកោសិកា) ដែលផ្ទុកនូវព័ត៌មានសេនេទិចដើមសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការអភិរក្ស និងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិថ្មីៗនាពេលអនាគត។ | ជាធនាគារផ្ទុកគ្រាប់ពូជចម្រុះពណ៌ ចម្រុះប្រភេទ ដើម្បីរក្សាទុកធ្វើជាដើមទុនសម្រាប់បង្កាត់ចេញជាពូជថ្មីដែលធន់ជាងមុន។ |
| Cluster Analysis / Similarity (ការវិភាគភាពស្រដៀងគ្នា ឬការចាត់ថ្នាក់ជាក្រុម) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិសម្រាប់ប្រមូលផ្តុំពូជរុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈរូបរាង ឬទិន្នផលស្រដៀងគ្នាទៅជាក្រុមតែមួយ (Dendrogram) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សា និងជ្រើសរើសយកពូជពីក្រុមខុសៗគ្នាទៅបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សិស្សទៅតាមចំណូលចិត្ត ឬសមត្ថភាពស្រដៀងគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលបង្រៀន ឬរៀបចំការប្រកួតប្រជែង។ |
| Reproductive nodes (ថ្នាំងបន្តពូជ) | ជាទីតាំងជាក់លាក់នៅលើដើមរបស់រុក្ខជាតិ (ជាពិសេសសណ្តែកសៀង) ដែលជាកន្លែងដុះចេញជាផ្កា ហើយវិវត្តទៅជាសំបកដែលមានផ្ទុកគ្រាប់។ ចំនួនថ្នាំងនេះមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ទៅនឹងបរិមាណទិន្នផល។ | ជាសន្លាក់នៅលើដើមរុក្ខជាតិ ដែលដើរតួជារោងចក្រតូចៗសម្រាប់ផលិត និងផ្ទុកគ្រាប់សណ្តែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
