បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រើប្រាស់ជីគីមីលើសលុបក្នុងវិស័យកសិកម្មបានបង្កហានិភ័យដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងបរិស្ថាន។ ការសិក្សានេះស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយការច្នៃកាកសំណល់សណ្តែកសៀងជាសារធាតុជំរុញជីវសាស្ត្ររុក្ខជាតិ (Plant Biostimulants) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមីក្នុងការដាំដុះបន្លែតាមបែបអ៊ីដ្រូប៉ូនិកដោយរក្សាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការដាំដុះសាលាដ Cos (Lactuca sativa L.) ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីដ្រូប៉ូនិកចំនួនពីរប្រភេទ និងប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ជី រួមផ្សំជាមួយសារធាតុជំរុញជីវសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nutrient Film Technique (NFT) + SPH1 ប្រព័ន្ធហ្វីលសារធាតុចិញ្ចឹម (NFT) ផ្សំជាមួយសារធាតុ SPH 1.0 mL/L |
ផ្តល់អុកស៊ីហ្សែនដល់ឫសបានល្អកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងបង្កើនជីវម៉ាសសាលាដបានខ្ពស់បំផុត។ | ត្រូវការប្រព័ន្ធម៉ូទ័របូមទឹកវិលជុំជាប្រចាំ ដែលទាមទារការចំណាយថាមពលអគ្គិសនីជាប់លាប់ និងអាចងាប់រុក្ខជាតិបើដាច់ភ្លើង។ | បង្កើនជីវម៉ាសសាលាដ Cos ១,៦១ដង និងបង្កើនសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មខ្ពស់ធៀបនឹងការប្រើជីកំហាប់ពាក់កណ្តាលធម្មតា (HS)។ |
| Deep-Water Culture (DWC) + SPH1 ប្រព័ន្ធទឹកជ្រៅ (DWC) ផ្សំជាមួយសារធាតុ SPH 1.0 mL/L |
ងាយស្រួលរៀបចំ ចំណាយដើមទុនតិចក្នុងការដំឡើង រក្សាសារធាតុចិញ្ចឹមបានយូរ និងធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានពណ៌បៃតងល្អ (ក្លរ៉ូហ្វីលខ្ពស់)។ | ខ្វះអុកស៊ីហ្សែននៅតំបន់ឫស (ឫសត្រាំក្នុងទឹកពេញ) ដែលអាចបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់យឺតជាងប្រព័ន្ធ NFT ប្រសិនបើគ្មានម៉ាស៊ីនបង្កើតពពុះខ្យល់បន្ថែម។ | បង្កើនជីវម៉ាសសាលាដ Cos ១,១៧ដង និងជំរុញការផលិតសារធាតុពណ៌រស្មីសំយោគបានច្រើនជាងប្រព័ន្ធ NFT។ |
| Conventional Hydroponics (Full-Strength Fertilizer) ការដាំដុះអ៊ីដ្រូប៉ូនិកធម្មតា (ប្រើជីកំហាប់ពេញលេញដោយគ្មាន SPH) |
ជានីតិវិធីស្តង់ដារដែលកសិករទូទៅងាយស្រួលអនុវត្ត និងងាយស្រួលរកទិញជីនៅលើទីផ្សារ។ | ប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើន ដែលធ្វើឱ្យថ្លៃដើមផលិតខ្ពស់ និងបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានក្នុងរយៈពេលវែង។ | ផ្តល់ទិន្នផលធម្មតា ប៉ុន្តែមានកម្រិតសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម និងវីតាមីនសេ ទាបជាងការព្យាបាលដោយប្រើ SPH ផ្សំជាមួយជីពាក់កណ្តាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំផ្ទះកញ្ចក់ ប្រព័ន្ធអ៊ីដ្រូប៉ូនិក និងសារធាតុគីមីសម្រាប់ចម្រាញ់កាកសំណល់សណ្តែកសៀងតាមបែបមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៃសាកលវិទ្យាល័យ KMUTT ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣។ អាកាសធាតុ (ត្រូពិច) និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាននៅក្នុងការសិក្សានេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កង្វះអុកស៊ីហ្សែនបន្ថែមក្នុងប្រព័ន្ធ DWC អាចជាចំណុចខ្សោយនៃការសិក្សានេះ ដែលទាមទារការសាកល្បងជាក់ស្តែងបន្ថែម។
បច្ចេកទេសបំប្លែងកាកសំណល់ទៅជាជីគីមីនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មទំនើបនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការច្នៃកាកសំណល់សណ្តែកសៀងជាសារធាតុជំរុញជីវសាស្ត្រ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយ និងចំណេញទាំងផ្នែកបរិស្ថាននិងសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់កសិករកម្ពុជាដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីដ្រូប៉ូនិក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant biostimulants (សារធាតុជំរុញជីវសាស្ត្ររុក្ខជាតិ) | សារធាតុ ឬមីក្រូសរីរាង្គដែលគេប្រើប្រាស់លើរុក្ខជាតិដើម្បីជួយពង្រឹងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម បង្កើនភាពធន់នឹងភាពតានតឹងបរិស្ថាន និងលើកកម្ពស់គុណភាពទិន្នផល ដោយមិនពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ | ដូចជាវីតាមីនប៉ូវកម្លាំងសម្រាប់មនុស្ស ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់បានល្អ និងរឹងមាំទោះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពលំបាក។ |
| Protein hydrolysate (ប្រូតេអ៊ីនអ៊ីដ្រូលីស៊ីស ឬប្រូតេអ៊ីនបំបែក) | ល្បាយនៃអាស៊ីតអាមីណូ និងប៉ិបទីតដែលទទួលបានពីការបំបែកប្រូតេអ៊ីនធំៗ (ដូចជាពីកាកសំណល់សណ្តែកសៀង) តាមរយៈការប្រើប្រាស់អាស៊ីត កម្តៅ ឬអង់ស៊ីម ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាការទំពារអាហារឱ្យម៉ត់មុនពេលលេប ដែលជួយឱ្យក្រពះងាយរំលាយ និងស្រូបយកជីវជាតិបានលឿន។ |
| Deep-water culture / DWC (ប្រព័ន្ធដាំដុះទឹកជ្រៅ) | ប្រព័ន្ធអ៊ីដ្រូប៉ូនិកមួយប្រភេទដែលឫសរបស់រុក្ខជាតិត្រូវត្រាំចូលទៅក្នុងសូលុយស្យុងសារធាតុចិញ្ចឹមជានិច្ច ហើយទាមទារការបញ្ចេញខ្យល់អុកស៊ីហ្សែនទៅក្នុងទឹកតាមរយៈម៉ាស៊ីនបូមខ្យល់ដើម្បីការពារកុំឱ្យឫសរលួយ។ | ដូចជាការបង្រៀនក្មេងឱ្យហែលទឹកដោយពាក់ពោង ហើយបណ្តែតខ្លួនក្នុងអាងទឹកធំមួយដែលមានខ្យល់ចេញចូលគ្រប់គ្រាន់។ |
| Nutrient film technique / NFT (ប្រព័ន្ធហ្វីលសារធាតុចិញ្ចឹម) | ប្រព័ន្ធដាំដុះគ្មានដីដែលប្រើម៉ូទ័របូមទឹកដើម្បីបង្ហូរទឹកជីជាស្រទាប់ស្តើងៗ (ហ្វីល) កាត់តាមចុងឫសរុក្ខជាតិជាប្រចាំ ដែលជួយឱ្យឫសទទួលបានទាំងចំណីនិងអុកស៊ីហ្សែនពីខ្យល់បានយ៉ាងប្រសើរ។ | ដូចជាអូរទឹកហូររាក់ៗ ដែលត្រីអាចហែលយកចំណីផង និងដកដង្ហើមយកអុកស៊ីហ្សែនពីអាកាសបានយ៉ាងងាយស្រួលផង។ |
| Phytochemicals (សមាសធាតុគីមីរុក្ខជាតិ) | សមាសធាតុគីមីធម្មជាតិដែលមានក្នុងរុក្ខជាតិ (ដូចជា Phenolic, Flavonoid, Ascorbic acid) ដែលជួយការពាររុក្ខជាតិពីជំងឺ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដល់មនុស្សនៅពេលបរិភោគ។ | ដូចជាអាវក្រោះការពាររាងកាយរុក្ខជាតិពីសត្រូវ និងជាថ្នាំទិព្វជួយការពារសុខភាពមនុស្សដែលទទួលទានវា។ |
| Acid hydrolysis (អ៊ីដ្រូលីស៊ីសដោយអាស៊ីត) | ដំណើរការគីមីដែលប្រើប្រាស់អាស៊ីតកំហាប់ខ្លាំង (ដូចជា HCl) គួបផ្សំនឹងកម្តៅ ដើម្បីបំបែកម៉ូលេគុលស៊ាំញ៉ាំ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីនក្នុងសណ្តែក) ទៅជាម៉ូលេគុលតូចៗ (អាស៊ីតអាមីណូ)។ | ដូចជាការប្រើកន្ត្រៃដ៏មុតស្រួចដើម្បីកាត់ខ្សែពួរវែងមួយ ឱ្យទៅជាខ្សែខ្លីៗជាច្រើនកំណាត់ដើម្បីងាយស្រួលយកទៅចងវត្ថុផ្សេងៗ។ |
| Reactive oxygen species scavenging / DPPH• (សកម្មភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី) | សមត្ថភាពរបស់សារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មនៅក្នុងរុក្ខជាតិ ក្នុងការចាប់ និងបន្សាបម៉ូលេគុលអុកស៊ីហ្សែនដែលមិនស្ថិតស្ថេរ (រ៉ាឌីកាល់សេរី) ដែលអាចបំផ្លាញកោសិការុក្ខជាតិ និងកោសិកាមនុស្ស។ | ដូចជាប៉ូលីសចាប់ចោរ (រ៉ាឌីកាល់សេរី) ដែលកំពុងរត់ឆក់ត្រីឆ្លាមក្នុងសង្គម ដើម្បីការពារសន្តិសុខដល់ប្រជាជន (កោសិកា)។ |
| Hoagland nutrient solution (សូលុយស្យុងសារធាតុចិញ្ចឹម Hoagland) | រូបមន្តជីទឹករាវស្តង់ដារដែលផ្ទុកនូវរាល់ធាតុគីមីចាំបាច់ទាំងអស់ (ម៉ាក្រូ និងមីក្រូសារជាតិ) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងការដាំដុះបែបអ៊ីដ្រូប៉ូនិក។ | ដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកវីតាមីន និងរ៉ែគ្រប់មុខដើម្បីឱ្យទារកធំធាត់លឿនទោះគ្មានទឹកដោះម្តាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
