បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃភាពប្រែប្រួលតាមលំហនៃមីក្រូសារធាតុចិញ្ចឹម (Fe, Zn, Cu, Mn) នៅក្នុងដីកំបោរ (Calcareous soil) ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការគ្រប់គ្រងជី និងបង្កើនគុណភាពដីកសិកម្មនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រភូមិសាស្ត្រស្ថិតិ (Geostatistical methods) ដោយប្រមូលសំណាកដីតាមប្រព័ន្ធក្រឡាចត្រង្គដើម្បីវិភាគនិងធ្វើគំរូផែនទីកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ordinary Kriging (KRIG) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានតាមលំហ Ordinary Kriging |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយវាគិតបញ្ចូលនូវរចនាសម្ព័ន្ធនៃការពឹងផ្អែកតាមលំហ (Spatial dependence) របស់អថេរដើម្បីប៉ាន់ស្មានតម្លៃ។ | ទាមទារការគណនាស្មុគស្មាញ ចំណាយពេលយូរ និងតម្រូវឱ្យមានការធ្វើគំរូ Semivariogram ឱ្យបានត្រឹមត្រូវជាមុន។ | ទទួលបានតម្លៃ R² ខ្ពស់ជាង (០.៣ ដល់ ០.៦៥) និងកំហុសទាបបំផុត (MBE និង MAE កៀកនឹងសូន្យ) សម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានមីក្រូសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់ប្រភេទទាំងពីរជម្រៅដី។ |
| Inverse Distance Weighting (IDW) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានទម្ងន់ច្រាសចម្ងាយ (Inverse Distance Weighting) |
ងាយស្រួលយល់ លឿនក្នុងការគណនា និងមានភាពបត់បែនខ្ពស់សម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានតម្លៃទិន្នន័យ។ | មានភាពសុក្រឹតទាបជាងដោយសារវាមិនបានសិក្សាពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃបម្រែបម្រួលតាមលំហនោះទេ វាពឹងផ្អែកតែលើចម្ងាយប៉ុណ្ណោះ។ | ទទួលបានតម្លៃ R² ទាបជាងបន្តិច (០.២ ដល់ ០.៦) និងកំហុសប៉ាន់ស្មាន (MBE និង MAE) ខ្ពស់ជាងបើធៀបជាមួយវិធីសាស្ត្រ Ordinary Kriging។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានសូហ្វវែរសម្រាប់វិភាគស្ថិតិនិងភូមិសាស្ត្រ ក៏ដូចជាបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មសម្រាប់វិភាគសំណាកដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួតនៃខេត្ត Fars ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីកំបោរ (Calcareous soil) ដែលមានកម្រិត pH ខ្ពស់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមិនអាចយកមកប្រៀបធៀបផ្ទាល់បានទេ ព្រោះដីកម្ពុជាភាគច្រើនជាប្រភេទដីអាស៊ីតនិងដីល្បាប់ ដែលកម្រិតភាពមានស្រាប់នៃមីក្រូសារធាតុចិញ្ចឹមមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាស្រឡះ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះគឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្របែងចែកតំបន់ដោយប្រើភូមិសាស្ត្រស្ថិតិ (Geostatistical Zoning) គឺមានសារៈសំខាន់និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការបំពាក់បំប៉នជំនាញវិភាគទិន្នន័យលំហបែបនេះនឹងជួយឲ្យកម្ពុជាឈានទៅរកការធ្វើកសិកម្មវៃឆ្លាត កាត់បន្ថយការខាតបង់ជីគីមី និងថែរក្សានិរន្តរភាពគុណភាពដីបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geostatistics (ភូមិសាស្ត្រស្ថិតិ) | ជាសាខានៃវិទ្យាសាស្ត្រស្ថិតិដែលផ្តោតលើការវិភាគទិន្នន័យដែលមានទីតាំងកូអរដោណេភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ ដើម្បីសិក្សាពីទំនាក់ទំនងនិងបម្រែបម្រួលរបស់វានៅក្នុងលំហ។ ក្នុងកសិកម្ម គេប្រើវាដើម្បីធ្វើផែនទីកំហាប់ជីជាតិដី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុពីស្ថានីយ៍មួយចំនួន ដើម្បីទស្សន៍ទាយពីអាកាសធាតុនៅកន្លែងដែលគ្មានស្ថានីយ៍វាស់វែង។ |
| Ordinary Kriging (វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានតាមលំហ Ordinary Kriging) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាប៉ាន់ស្មានតម្លៃទិន្នន័យនៅទីតាំងដែលមិនបានយកសំណាក ដោយផ្អែកលើតម្លៃនៃសំណាកនៅជុំវិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃការពឹងផ្អែកតាមលំហ (Semivariogram) ដែលធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មាននេះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុត និងមានកំហុសទាប។ | ដូចជាការសួរមតិអ្នកជិតខាងពីរបីនាក់ដើម្បីទាយដឹងពីគំនិតរបស់អ្នកភូមិម្នាក់ទៀត ដោយផ្តល់ទម្ងន់ការជឿទុកចិត្តខ្ពស់ទៅលើអ្នកដែលនៅជិតជាងនិងមានចរិតស្រដៀងគ្នា។ |
| Inverse Distance Weighting (វិធីសាស្ត្រទម្ងន់ច្រាសចម្ងាយ) | ជាវិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានតម្លៃដែលសន្មតថាចំណុចដែលនៅជិតគ្នាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាជាងចំណុចដែលនៅឆ្ងាយ។ វាគណនាដោយផ្តល់ទម្ងន់ច្រើនទៅលើទិន្នន័យដែលនៅជិតទីតាំងត្រូវប៉ាន់ស្មាន តែមិនបានគិតពីរចនាសម្ព័ន្ធលំហដូច Kriging ទេ។ | ដូចជាការស្តាប់សំឡេងតន្ត្រី គឺអ្នកដែលអង្គុយជិតធុងបាសនឹងឮខ្លាំងជាងអ្នកអង្គុយឆ្ងាយ។ |
| Semivariogram (ម៉ូដែលអថេរពាក់កណ្តាល ឬ សេមីវ៉ារីយ៉ូក្រាម) | ជាក្រាហ្វិកឬម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ថាតើទិន្នន័យមានភាពស្រដៀងគ្នាកម្រិតណានៅពេលដែលចម្ងាយរវាងទីតាំងទិន្នន័យទាំងនោះកាន់តែឆ្ងាយពីគ្នា ដើម្បីកំណត់ពីរចនាសម្ព័ន្ធបម្រែបម្រួលតាមលំហ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់មនុស្សក្នុងជួរ គឺអ្នកឈរជិតគ្នាច្រើនមានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា តែបើងាកទៅមើលអ្នកឈរឆ្ងាយ កម្ពស់អាចនឹងខុសគ្នាខ្លាំង។ |
| Range of influence (ជួរឥទ្ធិពលតាមលំហ) | ជាដែនកំណត់ចម្ងាយអតិបរមាក្នុងម៉ូដែល Semivariogram ដែលទិន្នន័យនៅទីតាំងពីរមានទំនាក់ទំនងនឹងគ្នា។ ហួសពីចម្ងាយនេះ ទិន្នន័យលែងមានឥទ្ធិពលលើគ្នាទៀតហើយ (ក្លាយជាឯករាជ្យពីគ្នា)។ | ដូចជាពន្លឺនៃអំពូលភ្លើងមួយ គឺមានឥទ្ធិពលបំភ្លឺត្រឹមតែចម្ងាយណាមួយប៉ុណ្ណោះ ហួសពីនោះទៅវានឹងងងឹត។ |
| Nugget effect (ឥទ្ធិពល Nugget) | ជាកំហុសឬបម្រែបម្រួលនៃទិន្នន័យដែលកើតឡើងនៅចម្ងាយកៀកបំផុត (ចម្ងាយសូន្យ) ក្នុងម៉ូដែល Semivariogram ដែលច្រើនបណ្តាលមកពីកំហុសក្នុងការយកសំណាក កំហុសឧបករណ៍វាស់ ឬបម្រែបម្រួលកម្រិតមីក្រូដែលមិនអាចពន្យល់បាន។ | ដូចជាសំឡេងរំខាន (Noise) ចេញពីរ៉ាឌីអូ ដែលតែងតែមានតិចៗទោះបីជាយើងព្យាយាមចាប់ប៉ុស្តិ៍ឱ្យច្បាស់យ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Calcareous soil (ដីកំបោរ) | ជាប្រភេទដីដែលមានផ្ទុកសារធាតុកាល់ស្យូមកាបូណាត (CaCO3) ខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យដីមានកម្រិត pH ខ្ពស់ (អាល់កាឡាំង)។ ដីប្រភេទនេះច្រើនចងសង្កត់មីក្រូសារធាតុចិញ្ចឹម ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិងាយប្រឈមនឹងការខ្វះជាតិដែក (Fe) ឬស័ង្កសី (Zn)។ | ដូចជាការលាយសាច់កំបោរច្រើនពេកក្នុងដី ដែលធ្វើឱ្យវាស្ងួតនិងក្ដាំង រុក្ខជាតិពិបាកនឹងទាញយកអាហារទៅចិញ្ចឹមខ្លួន។ |
| DTPA-extractable (វិធីសាស្ត្រទាញយកដោយប្រើ DTPA) | ជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសារធាតុគីមី DTPA ដើម្បីទាញយកមីក្រូសារធាតុចិញ្ចឹម (Fe, Zn, Cu, Mn) ពីក្នុងសំណាកដី ដើម្បីវាស់ស្ទង់បរិមាណជាក់ស្តែងដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន (Plant-available) ជាជាងការវាស់បរិមាណសរុបក្នុងដី។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបយកតែដែកគោលចេញពីគំនរសម្រាម ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាមានដែកសុទ្ធចំនួនប៉ុន្មានដែលអាចយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
