បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺស្កែប (Grape scab ឬ ហៅតាមតំបន់ថា e-Bub) លើដំណាំទំពាំងបាយជូរនៅខេត្តមួយចំនួនក្នុងប្រទេសថៃ និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រាញ់យកមេរោគផ្សិតពីកន្លែងកើតជំងឺ និងការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់សម្មតិកម្ម Koch's postulates នៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីពិនិត្យមើលរោគសញ្ញា និងរូបសាស្ត្ររបស់ផ្សិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Culturing on Grape Juice Agar, PDA, PSA, and Czapek Agar ការបណ្ដុះផ្សិតលើមជ្ឈដ្ឋាន Grape Juice Agar, PDA, PSA និង Czapek Agar |
ផ្សិតអាចលូតលាស់បានល្អបំផុត និងមានលទ្ធភាពបង្កើតស្ព័រ (Fruiting bodies) បានច្រើន។ | ទាមទារការរៀបចំមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលរៀបចំច្រើនជាងមជ្ឈដ្ឋានធម្មតា។ | ជាមជ្ឈដ្ឋានដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ និងការបង្កើនចំនួនមេរោគផ្សិត Sphaceloma ampelinum។ |
| Culturing on OMA, PCA, and Water Agar (WA) ការបណ្ដុះផ្សិតលើមជ្ឈដ្ឋាន OMA, PCA, និង Water Agar (WA) |
មជ្ឈដ្ឋាន WA មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការញែកយកស្ព័រទោល (Single spore isolation) នៅដំណាក់កាលដំបូង។ | ផ្សិតលូតលាស់យឺតខ្លាំង ហើយមិនសូវបង្កើតស្ព័រ (Fruiting bodies) សម្រាប់ការបន្តពូជនោះទេ។ | ផ្សិតមានការលូតលាស់យឺត និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការសិក្សាពីការបន្តពូជរបស់វាឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍រោគវិទ្យារុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងសម្ភារៈសម្រាប់ផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីធ្វើការពិសោធន៍ចម្លងរោគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលគំរូពីខេត្តចំនួន ៦ នៅក្នុងប្រទេសថៃ (ដូចជា ឈៀងរ៉ាយ, នគររាជសីមា) និងផ្តោតសំខាន់លើពូជទំពាំងបាយជូរ White malaga ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩១-១៩៩២។ ទោះបីជាប្រទេសថៃ និងកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាពធន់នៃពូជទំពាំងបាយជូរដែលដាំដុះនៅកម្ពុជា អាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នាទៅនឹងមេរោគផ្សិតនេះ។
វិធីសាស្ត្រញែកមេរោគ និងការធ្វើតេស្តសម្មតិកម្ម Koch's postulates នេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសលើដំណាំទំពាំងបាយជូរ។
ការកំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគ Sphaceloma ampelinum បានត្រឹមត្រូវ នឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចណែនាំពីវិធានការទប់ស្កាត់បានទាន់ពេលវេលា កាត់បន្ថយការខូចខាតទិន្នផលទំពាំងបាយជូរក្នុងស្រុក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Koch's postulates (សម្មតិកម្មរបស់ Koch / គោលការណ៍កូច) | គឺជាសំណុំនៃលក្ខខណ្ឌវិទ្យាសាស្ត្រចំនួន៤ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវអនុវត្តជាជំហានៗ (ញែកមេរោគពីដើមឈឺ បណ្ដុះឱ្យកើនចំនួន ចម្លងទៅដើមជា និងញែកមេរោគចេញមកវិញ) ដើម្បីបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់១០០% ថាមេរោគមួយពិតជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនោះប្រាកដមែន។ | ប្រៀបដូចជាការស៊ើបអង្កេតរបស់ប៉ូលិស ដោយត្រូវចង្អុលបង្ហាញមុខជនសង្ស័យ ចាប់ឱ្យធ្វើសកម្មភាពឡើងវិញ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ស្នាមម្រាមដៃ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាជននោះពិតជាអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសមែន។ |
| Single spore isolation (ការញែកយកស្ព័រទោល) | គឺជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលគេប្រើប្រាស់ម្ជុលឬឧបករណ៍ដើម្បីទាញយកស្ព័រផ្សិតតែមួយគ្រាប់គត់ យកទៅបណ្ដុះលើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (ដូចជា WA) ដើម្បីធានាបាននូវកូឡូនីផ្សិតសុទ្ធល្អ គ្មានការឡូកឡំពីមេរោគផ្សេង។ | ប្រៀបដូចជាការរើសយកគ្រាប់ពូជតែមួយគ្រាប់គត់ចេញពីថង់ចម្រុះ យកទៅដាំក្នុងផើងដាច់ដោយឡែក ដើម្បីប្រាកដថាដើមដែលដុះមកជារុក្ខជាតិតែមួយប្រភេទសុទ្ធសាធ។ |
| Spore suspension (សូលុយស្យុងស្ព័រ / ល្បាយទឹកស្ព័រ) | គឺជាការយកស្ព័រមេរោគផ្សិតដែលបណ្ដុះបាន មកលាយកូរឱ្យសព្វនៅក្នុងទឹកស្អាតគ្មានមេរោគ (Sterile water) ដើម្បីបង្កើតជាល្បាយរាវមួយ ងាយស្រួលក្នុងការយកទៅបាញ់ចម្លងមេរោគទៅលើរុក្ខជាតិសាកល្បងឱ្យបានស្មើល្អ។ | ប្រៀបដូចជាការលាយម្សៅពណ៌ទៅក្នុងទឹក រួចក្រឡុកឱ្យសព្វ ដើម្បីយកទៅបាញ់ថ្នាំពណ៌ឱ្យបានស្មើផ្ទៃល្អ។ |
| Acervulus (អាស៊ែវុយលុស / កញ្ចុំស្ព័រក្រោមសំបក) | គឺជារចនាសម្ព័ន្ធបន្តពូជអភេទរបស់ផ្សិតម្យ៉ាង (ដូចជា Sphaceloma) ដែលកកើតឡើងនៅខាងក្រោមស្រទាប់សំបករបស់រុក្ខជាតិ រួចវានឹងធ្លាយសំបកនោះចេញមកក្រៅដើម្បីបញ្ចេញស្ព័រ (Conidia) ទៅក្នុងបរិយាកាសនៅពេលមានសំណើមគ្រប់គ្រាន់។ | ប្រៀបដូចជាភ្នំភ្លើងតូចៗដែលកប់ក្រោមស្បែករុក្ខជាតិ ហើយផ្ទុះបញ្ចេញគ្រាប់ពូជ (ស្ព័រ) មកក្រៅជំនួសឱ្យកម្អែលភ្នំភ្លើង។ |
| Moist chamber (បន្ទប់សំណើម / ថតរក្សាសំណើម) | គឺជាឧបករណ៍ ប្រអប់ ឬបន្ទប់បិទជិត ដែលគេរៀបចំឡើងដើម្បីរក្សាកម្រិតសំណើមបរិយាកាសឱ្យនៅខ្ពស់ជានិច្ច ក្នុងគោលបំណងជំរុញឱ្យស្ព័រមេរោគផ្សិតឆាប់ដុះពន្លក និងងាយស្រួលជ្រៀតចូលទៅបំផ្លាញជាលិការុក្ខជាតិក្នុងការពិសោធន៍។ | ប្រៀបដូចជាបន្ទប់សូណា (Sauna) ដែលមានចំហាយទឹកក្ដៅអ៊ុនៗ ជួយជំរុញឱ្យផ្សិតឆាប់ដុះលូតលាស់បានលឿនជាងធម្មតា។ |
| Perfect state / Teleomorph (ដំណាក់កាលបន្តពូជដោយភេទ) | គឺជាដំណាក់កាលមួយនៃវដ្តជីវិតរបស់មេរោគផ្សិត (ឧទាហរណ៍ Elsinoe ampelina) ដែលវាធ្វើការបន្តពូជដោយការបង្កាត់ភេទ បង្កើតបានជារចនាសម្ព័ន្ធស្ព័រថ្មី ដែលមានរូបរាងខុសស្រឡះពីដំណាក់កាលបន្តពូជអភេទរបស់វា (Sphaceloma ampelinum)។ | ប្រៀបដូចជាដង្កូវនាងដែលក្លាយជាមេអំបៅ វាគឺជាសត្វតែមួយ ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលជីវិតផ្សេងគ្នា និងមានរូបរាងខុសគ្នាស្រឡះ។ |
| Canker-like lesion (ស្នាមដំបៅកំប៉ិកកំប៉ុក / ដំបៅរុក្ខជាតិ) | ជារោគសញ្ញានៃជំងឺ ដែលកោសិការុក្ខជាតិ (លើស្លឹក ត្រួយ ឬផ្លែ) ត្រូវមេរោគបំផ្លាញបណ្ដាលឱ្យងាប់ បង្កើតបានជាស្នាមអុចពណ៌ត្នោតចាស់ លិចខូងចុះក្រោម និងមានគែមរឹងៗ ដែលធ្វើឱ្យសរីរាង្គនោះខូចទ្រង់ទ្រាយ ឬក្រិន។ | ប្រៀបដូចជាស្នាមក្រមរដំបៅលើស្បែកមនុស្ស បន្ទាប់ពីដួលមុត ដែលមានសភាពរឹង ក្រៀម និងខូងចូលទៅក្នុងសាច់។ |
| Culture media (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម / អាហារបណ្ដុះ) | គឺជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជា PDA, WA, Grape Juice Agar) ដែលគេផ្សំឡើងជាទម្រង់ចាហួយនៅក្នុងចាន Petri dish សម្រាប់ផ្តល់ចំណី និងទីជម្រកសិប្បនិម្មិត ដើម្បីចិញ្ចឹមមេរោគផ្សិតឱ្យលូតលាស់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ប្រៀបដូចជាការចម្អិនចាហួយផ្អែមៗ ដែលសម្បូរទៅដោយវីតាមីន ដើម្បីយកមកធ្វើជាចំណីផ្តាច់មុខសម្រាប់ចិញ្ចឹមមេរោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
