បញ្ហា (The Problem)៖ រោគសញ្ញានៃរុក្ខជាតិដែលរងការបំផ្លាញដោយសត្វតេរ (Mite) eriophyid គឺស្រដៀងទៅនឹងភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរុក្ខជាតិ ដែលនាំឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតខុសប្រភេទ។ លើសពីនេះ សត្វតេរមួយចំនួនជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ និងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសត្វល្អិតចង្រៃចត្តាឡីស័ក (Quarantine pest)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការស្ទង់មតិ និងប្រមូលសំណាកសត្វតេរពី ៣៧ ស្រុក ក្នុង ២៨ ខេត្ត ដើម្បីយកមកពិនិត្យ និងចាត់ថ្នាក់ប្រភេទសាស្ត្រក្រោមមីក្រូទស្សន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Symptom-based Visual Diagnosis (Traditional Farmer Method) ការធ្វើរោគវិនិច្ឆัยតាមរោគសញ្ញាដោយភ្នែកទទេ (វិធីសាស្ត្រប្រពៃណីរបស់កសិករ) |
មិនទាមទារឧបករណ៍ស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលលឿនក្នុងការសន្និដ្ឋានបឋមនៅចម្ការ។ | ងាយមានការភាន់ច្រឡំជាមួយនឹងជំងឺរុក្ខជាតិដែលបង្កដោយភ្នាក់ងារផ្សេងៗ ដែលនាំឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតខុសគោលដៅ។ | កសិករប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីមិនត្រឹមត្រូវ និងមិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកម្ចាត់សត្វតេរ។ |
| Microscopic Taxonomic Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសាស្ត្រតាមមីក្រូទស្សន៍ (វិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សា) |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ក្នុងការកំណត់ប្រភេទសត្វតេរ (Species) និងអាចបញ្ជាក់ពីវត្តមាន ឬអវត្តមាននៃសត្វល្អិតចត្តាឡីស័កបានយ៉ាងសុក្រឹត។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើបដូចជាមីក្រូទស្សន៍ និងសារធាតុគីមីពិសេស។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណបានសត្វតេរចំនួន ១២ ប្រភេទ រកឃើញកំណត់ត្រាថ្មីចំនួន ២ សម្រាប់ប្រទេសថៃ និងបញ្ជាក់ថាគ្មានការរាតត្បាតពី Aceria guerreronis។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ រួមមានបរិក្ខារប្រមូលសំណាក សារធាតុគីមី និងមីក្រូទស្សន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគប្រភេទសាស្ត្រ។
ការស្ទង់មតិនេះធ្វើឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំង ២៨ ខេត្ត នៃប្រទេសថៃ ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុចម្រុះជាច្រើន។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកធៀបនឹងបរិបទប្រទេសកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងដាំដុះដំណាំសេដ្ឋកិច្ចដូចគ្នា (ដូចជា មៀន លីឈី ដូង និងក្រូច)។
វិធីសាស្ត្រ និងទិន្នន័យពីការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃនៅកម្ពុជា។
ការបង្កើតកម្មវិធីតាមដានសត្វតេរដោយប្រើស្តង់ដារមន្ទីរពិសោធន៍នេះ នឹងជួយការពារកសិផលកម្ពុជាពីការខូចខាត និងបង្កើនទំនុកចិត្តក្នុងការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Eriophyid mite (សត្វតេរជើងបួនចង្រៃ) | ជាអំបូរទាគ ឬសត្វតេរម្យ៉ាង (Eriophyidae) ដែលមានទំហំតូចខ្លាំងមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ និងមានជើងតែ ៤ (ខុសពីសត្វតេរដទៃដែលមានជើង ៨)។ ពួកវាជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិ បង្កជារោគសញ្ញាខុសប្រក្រតីដូចជា ពក បួស ស្លឹករួញ និងមានតួនាទីជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសទៅរុក្ខជាតិផងដែរ។ | វាប្រៀបដូចជាមូសដ៏តូចល្អិតបំផុតដែលខាំរុក្ខជាតិ ហើយបញ្ចេញជាតិពុលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិនោះកើតរមាស់ ដុះពក ឬរួញស្លឹក។ |
| Plant quarantine pest (សត្វល្អិតចង្រៃចត្តាឡីស័ក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិត ឬភ្នាក់ងារបង្កជំងឺដែលមានសក្តានុពលបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលច្បាប់អន្តរជាតិ ឬជាតិហាមឃាត់មិនឱ្យនាំចូល ឬឆ្លងកាត់ព្រំដែន ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតបំផ្លាញដំណាំក្នុងស្រុក (ឧ. សត្វតេរ Aceria guerreronis)។ | ដូចជាឧក្រិដ្ឋជនដែលប៉ូលីសព្រំដែនដាក់ក្នុងបញ្ជីខ្មៅ មិនអនុញ្ញាតឱ្យចូលក្នុងប្រទេសដាច់ខាត ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពសង្គម។ |
| Witches' broom (ជំងឺអំបោសមេធ្មប់) | ជារោគសញ្ញាខុសប្រក្រតីលើរុក្ខជាតិ (ពិសេសលើដើមមៀន) ដែលមែកនិងស្លឹកដុះចេញមកញឹកស្អេកស្កះ រួញក្រា និងមិនអាចចេញផ្កាផ្លែបាន ដែលបណ្ដាលមកពីការបំផ្លាញនិងចាក់បញ្ចូលសារធាតុគីមីពីសត្វតេរ Aceria longana។ | វាប្រៀបដូចជាសក់មនុស្សដែលជំពាក់កន្ត្រើងចូលគ្នា បោកសិតមិនចេញ មើលទៅដូចជាអំបោសចាស់ៗរឹងៗ។ |
| Erineum (រោគសញ្ញារោមព្រំ) | ជាការលូតលាស់រោមខុសប្រក្រតីនៅលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹកលីឈី) ដែលមើលទៅដូចជាកម្រាលព្រំ ឬក្រណាត់កាម្ញី ដែលកើតឡើងដោយសារកោសិការុក្ខជាតិប្រតិកម្មទៅនឹងការជញ្ជក់ទឹកដមរបស់សត្វតេរ។ | ដូចជាស្បែកយើងដែលប្រតិកម្មឡើងកន្តួលពេលត្រូវដង្កូវរមាស់ ប៉ុន្តែសម្រាប់រុក្ខជាតិវាបញ្ចេញជារោមៗដេរដាសជំនួសវិញ។ |
| Russeting (រោគសញ្ញាស្លាកស្នាមច្រែះ) | ជាការខូចខាតកោសិកាអេពីឌែម (Epidermis) លើសំបកផ្លែឈើ (ដូចជាក្រូច) ឬស្លឹក ដែលប្រែពណ៌ទៅជាត្នោតក្រម៉ៅ គ្រើមៗ ឬដូចពណ៌ច្រែះ ធ្វើឱ្យខូចសោភ័ណភាព និងធ្លាក់ចុះតម្លៃទីផ្សារ បង្កដោយសត្វតេរប្រភេទ Phyllocoptruta oleivora។ | វាដូចជាស្នាមសម្លាកក្រៀមៗដែលនៅសល់លើស្បែកក្រោយពេលជាសះស្បើយពីរបួស ធ្វើឱ្យស្បែកលែងរលោងស្អាត។ |
| Berlese's medium (សូលុយស្យុងប៊ែរឡេស) | ជាសារធាតុរាវគីមីម្យ៉ាងសម្រាប់រៀបចំសំណាកសត្វល្អិត ឬសត្វតេរតូចៗដាក់លើកញ្ចក់ស្លាយ ដោយវាជួយរក្សាសភាពរាងកាយសត្វឱ្យនៅល្អ និងធ្វើឱ្យរាងកាយខាងក្នុងវារលាយថ្លា ងាយស្រួលឆ្លុះមើលរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្រៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាទឹកថ្នាំរក្សាសាកសពមាំមីកុំឱ្យស្អុយរលួយ ហើយធ្វើឱ្យសាកសពនោះថ្លាដើម្បីងាយស្រួលមើលឆ្អឹងខាងក្នុង។ |
| Plant Gall (ពករុក្ខជាតិ) | ជាការលូតលាស់កោសិការុក្ខជាតិខុសប្រក្រតី (កើនទំហំនិងចំនួនកោសិកា) បង្កើតបានជាដុំពក ដុំរឹង ឬដុំប៉ោងៗនៅលើស្លឹក ផ្កា ឬដើម ដែលក្លាយជាជម្រកដ៏មានសុវត្ថិភាព និងជាកន្លែងផ្តល់ចំណីដល់សត្វតេរដែលបង្កវាឡើង។ | វាដូចជាដុំសាច់ ឬដុំពកដែលដុះលើស្បែកមនុស្សពេលមានការបង្ករោគខុសប្រក្រតី ដែលផ្តល់កន្លែងលាក់ខ្លួនដល់មេរោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
