បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះរៀបរាប់ពីតម្រូវការក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យជលផលជាប្រព័ន្ធ ដើម្បីតាមដាន និងវាយតម្លៃស្ថានភាពនៃប្រតិបត្តិការនេសាទដោយប្រើអួនហ៊ុមចាប់ត្រីធូណាឧស្សាហកម្ម (Industrial tuna purse seine) របស់ប្រទេសថៃនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលទិន្នន័យពីនាវានេសាទចំនួន ៦ គ្រឿង ដែលធ្វើប្រតិបត្តិការនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ ២០០៦ តាមរយៈប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យចម្រុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Purse seine with Associated schools (FADs) ការនេសាទដោយប្រើអួនហ៊ុមនៅតំបន់ប្រមូលផ្តុំត្រី (Associated schools/FADs) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ត្រីប្រភេទ Katsuwonus pelamis (Skipjack) និងងាយស្រួលក្នុងការទាក់ទាញហ្វូងត្រីឱ្យមកប្រមូលផ្តុំកន្លែងតែមួយ។ | ចាប់បានកូនត្រីប្រភេទ Thunnus obesus (Bigeye) និង Thunnus albacares (Yellowfin) ច្រើនពេក ដែលបង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ការបន្តពូជ និងនិរន្តរភាពប្រភេទត្រីទាំងនេះ។ | ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ចាប់បានត្រីសរុប ២៣.១៦១ តោន ដោយប្រមាណ ៨០% នៃត្រី Bigeye និង ៧៨% នៃត្រី Yellowfin គឺជាកូនត្រីតូចៗ។ |
| Purse seine with Unassociated schools (Free swimming) ការនេសាទដោយប្រើអួនហ៊ុមនៅហ្វូងត្រីហែលសេរី (Unassociated schools) |
អាចចាប់បានត្រីដែលមានទំហំធំពេញវ័យ (ជាពិសេសប្រភេទ Yellowfin) និងកាត់បន្ថយការចាប់បានកូនត្រីដែលមិនមែនជាគោលដៅ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការស្វែងរកហ្វូងត្រី និងទទួលបានទិន្នផលទាប ដែលធ្វើឱ្យអ្នកនេសាទថៃមិនសូវនិយមប្រើ (ត្រឹមតែ ០,២៩% នៃប្រតិបត្តិការសរុប)។ | មានប្រតិបត្តិការទម្លាក់អួនត្រឹមតែ ១ ដងប៉ុណ្ណោះក្នុងត្រីមាសទី១ ទី២ និងទី៤ នៃឆ្នាំ២០០៦។ |
| Systematic Data Collection via Logbook & Port Sampling ការប្រមូលទិន្នន័យជាប្រព័ន្ធតាមរយៈកំណត់ហេតុ និងការចុះកំពង់ផែ |
អាចតាមដានយ៉ាងច្បាស់លាស់នូវទិន្នផលនេសាទ (CPUE) ទីតាំងនេសាទ និងរបាយទំហំត្រី ដើម្បីគាំទ្រដល់ការគ្រប់គ្រងជលផលប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។ | ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំប្រព័ន្ធទិន្នន័យស្មុគស្មាញ និងទាមទារការសហការខ្ពស់ពីម្ចាស់ទូកនេសាទក្នុងការកត់ត្រាព័ត៌មានឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | បង្កើតបានមូលដ្ឋានទិន្នន័យទំនាក់ទំនង (Relational Database) ដែលអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណទីតាំងនេសាទសំខាន់ៗ និងរកឃើញបញ្ហានៃការចាប់កូនត្រីច្រើនហួសកម្រិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការរៀបចំប្រព័ន្ធប្រមូលទិន្នន័យនេះតម្រូវឱ្យមានកិច្ចសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល អ្នកនេសាទ និងអ្នកវិភាគទិន្នន័យ ព្រមទាំងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងគូសផែនទី។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យពីទូកនេសាទថៃខ្នាតធំត្រឹមតែ ៦ គ្រឿង ដែលប្រតិបត្តិការនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌាចន្លោះឆ្នាំ ២០០៥-២០០៦ ដោយផ្តោតតែលើសកម្មភាពចាប់ត្រីធូណា។ ទោះបីជាកម្ពុជាមិនមានកងនាវានេសាទមហាសមុទ្រឆ្ងាយៗក្តី ប៉ុន្តែគំរូ និងក្របខ័ណ្ឌនៃការប្រមូលទិន្នន័យជាប្រព័ន្ធនេះ (Logbook និង Port Sampling) គឺមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់យកមកអនុវត្តលើទូកនេសាទពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក ដើម្បីតាមដានបរិមាណផលនេសាទ និងបញ្ចៀសការចាប់កូនត្រីតូចៗខុសច្បាប់នៅកម្ពុជា។
ប្រព័ន្ធប្រមូលទិន្នន័យជលផលនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានជលផលសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យនេះ នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានសមត្ថភាពពេញលេញក្នុងការវាយតម្លៃស្តុកមច្ឆជាតិសមុទ្រ និងធានាបាននូវការធ្វើអាជីវកម្មជលផលប្រកបដោយនិរន្តរភាពតទៅអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Purse seine (អួនហ៊ុម) | ឧបករណ៍នេសាទខ្នាតធំដែលអ្នកនេសាទប្រើសម្រាប់ហ៊ុំព័ទ្ធហ្វូងត្រី (ជាពិសេសត្រីធូណា) ដែលហែលលើផ្ទៃទឹក រួចទាញខ្សែបិទបាតអួនខាងក្រោមចូលគ្នាដើម្បីត្រីកុំឱ្យហែលរត់រួច។ | ដូចជាការប្រើថង់សំណាញ់ធំមួយទៅគ្របពីលើហ្វូងសត្វ រួចចងមាត់ថង់ផ្នែកខាងក្រោមដើម្បីប្រមូលយកពួកវា។ |
| Catch per unit effort / CPUE (ផលនេសាទធៀបនឹងការប្រឹងប្រែងនេសាទ) | រង្វាស់ដែលប្រើក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រជលផលដើម្បីវាយតម្លៃភាពសម្បូរនៃធនធានមច្ឆជាតិ ដោយគណនាបរិមាណត្រីដែលចាប់បានធៀបនឹងពេលវេលា ឬចំនួនដងនៃការទម្លាក់ឧបករណ៍នេសាទ (ឧ. តោន/ដង)។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនផ្លែស្វាយដែលអ្នកបេះបានក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោង ដើម្បីដឹងថាដើមស្វាយនោះនៅមានផ្លែច្រើនឬអត់។ |
| Associated schools (ហ្វូងត្រីប្រមូលផ្តុំ) | ហ្វូងត្រីដែលហែលប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញវត្ថុអណ្តែតទឹក (ដូចជាគល់ឈើ ឬឧបករណ៍សិប្បនិមិត្ត)។ ការនេសាទដោយកំណត់គោលដៅលើហ្វូងត្រីប្រភេទនេះងាយស្រួលទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ ប៉ុន្តែច្រើនតែចាប់ជាប់កូនត្រីតូចៗដែលមិនទាន់ពេញវ័យ។ | ដូចជាហ្វូងមនុស្សដែលទៅប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញឆាកប្រគំតន្ត្រីតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យគេងាយស្រួលរកឃើញ។ |
| Fish aggregating devices / FADs (ឧបករណ៍ប្រមូលផ្តុំត្រី) | ឧបករណ៍សិប្បនិមិត្តដែលអ្នកនេសាទដាក់បណ្តែតក្នុងសមុទ្រដើម្បីទាក់ទាញហ្វូងត្រី (ជាពិសេសត្រីធូណា) ឱ្យមកហែលប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីងាយស្រួលកៀងចាប់ដោយប្រើអួនហ៊ុម។ | ដូចជាការដាក់នុយ ឬចំណីនៅមួយកន្លែងដើម្បីទាក់ទាញសត្វស្លាបឱ្យហើរមកចុះចតផ្តុំគ្នាក្នុងតំបន់តែមួយ។ |
| Trans-shipment (ការផ្ទេរទំនិញលើផ្ទៃសមុទ្រ) | សកម្មភាពផ្ទេរផលនេសាទ (ត្រី) ពីទូកនេសាទទៅកាន់នាវាដឹកជញ្ជូន ឬនាវាក្លាសេខ្នាតធំដោយផ្ទាល់នៅលើផ្ទៃសមុទ្រ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទូកនេសាទអាចបន្តប្រតិបត្តិការនេសាទដោយមិនចាំបាច់បើកចូលចតនៅកំពង់ផែ។ | ដូចជាការបូមសាំងពីឡានដឹកប្រេងធំមួយទៅកាន់រថយន្តមួយទៀតនៅតាមដងផ្លូវ ដោយរថយន្តនោះមិនចាំបាច់បើកទៅរកស្ថានីយ៍ប្រេង។ |
| Port sampling (ការប្រមូលទិន្នន័យគំរូនៅកំពង់ផែ) | ដំណើរការវិទ្យាសាស្ត្រនៃការចុះទៅយកទិន្នន័យគំរូ (ដូចជាការវាស់ប្រវែង ថ្លឹងទម្ងន់ និងកំណត់ប្រភេទត្រី) ដោយផ្ទាល់នៅពេលដែលទូកនេសាទចូលចត និងកំពុងដាក់ត្រីចុះនៅកំពង់ផែ។ | ដូចជាមន្ត្រីគយដែលចុះទៅឆែកមើល និងកត់ត្រាប្រភេទអីវ៉ាន់នៅក្នុងកុងតឺន័រនៅពេលកប៉ាល់ទើបតែចូលចត។ |
| Length-frequency distribution (របាយប្រេកង់ទំហំប្រវែង) | ការវិភាគទិន្នន័យដែលបង្ហាញពីចំនួននៃត្រីនីមួយៗតាមក្រុមប្រវែងរបស់វា ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដឹងថាតើត្រីដែលចាប់បានភាគច្រើនជាត្រីពេញវ័យ ឬជាកូនត្រីតូចៗ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់សិស្សក្នុងសាលា រួចរៀបចំជាក្រាហ្វដើម្បីមើលថាតើសិស្សកម្ពស់ប៉ុន្មានម៉ែត្រដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេបំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
