បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីភាពខុសគ្នានៃការឆ្លើយតបរបស់រុក្ខជាតិ ទំហំ និងទម្រង់នៃដុំពកឫសដែលបង្កដោយដង្កូវមូល (Nematodes) ប្រភេទ Meloidogyne ទៅលើប្រភេទដំណាំផ្សេងៗគ្នានៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការសង្កេត និងពិពណ៌នាដោយផ្ទាល់ទៅលើទម្រង់ និងទំហំនៃដុំពកឫសដែលបង្កដោយ Meloidogyne លើប្រភេទដំណាំផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Observation on Rubber (Hevea brasiliensis) ការសង្កេតលើដំណាំកៅស៊ូ |
ងាយស្រួលកត់សម្គាល់ក្នុងរយៈពេល១-៣ឆ្នាំដំបូងនៃវដ្តជីវិតដំណាំ។ | ដុំពកមានទំហំតូចពិបាកមើលនឹងភ្នែកទទេនៅពេលកៅស៊ូចាស់។ | បង្កើតបានជាដុំពករាងពងក្រពើ ឬអេលីបតូចៗនៅលើឫស។ |
| Observation on Tapioca/Cassava (Manihot esculenta) ការសង្កេតលើដំឡូងមី |
រោគសញ្ញាលើឫសមានទំហំធំ និងងាយស្រួលក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ។ | ការរាតត្បាតធ្ងន់ធ្ងរធ្វើឱ្យឫសស (feeder roots) ខូចខាតយ៉ាងខ្លាំង។ | ដុំពកមានរាងទ្រវែងដូចម្រាមដៃ ដែលអាចមានប្រវែងរហូតដល់ ១០សង់ទីម៉ែត្រ។ |
| Observation on Black Pepper (Piper nigrum L.) ការសង្កេតលើដំណាំម្រេច |
រោគសញ្ញាស្លឹកលឿង និងការស្រពោនជួយឱ្យកសិករដឹងមុនពីបញ្ហានៅឫសក្រោមដី។ | អាចធ្វើឱ្យដើមម្រេចងាប់យ៉ាងលឿន ជាពិសេសក្នុងរដូវប្រាំង។ | ដុំពកធំៗមានស្នាមប្រេះបណ្ដោយ ហើយឫសតូចៗបាត់បង់ស្ទើរទាំងស្រុង។ |
| Observation on Vegetables ការសង្កេតលើដំណាំបន្លែ |
ជួយកំណត់ប្រភេទបន្លែដែលធន់នឹងជំងឺ (ឧ. ស្ពៃ Brassica rapa) សម្រាប់ធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរមុខដំណាំ។ | បន្លែភាគច្រើនដូចជាត្រសក់ និងត្រប់រងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ និងឆាប់រហ័ស។ | ត្រសក់ និងត្រប់មានការកកើតដុំពកធំៗ និងស្លឹកស្រពោន ចំណែកឯ Brassica rapa មិនសូវរងផលប៉ះពាល់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ចុះវាលសម្រាប់ការប្រមូលសំណាក និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគរោគសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យដំណាំកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅឆ្នាំ ១៩៧៨។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារម៉ាឡេស៊ី និងកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមដូចគ្នា និងមានការដាំដុះដំណាំស្រដៀងគ្នា (ម្រេច ដំឡូងមី កៅស៊ូ) ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបាន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីភាពខុសគ្នានៃរោគសញ្ញាដុំពកឫសលើដំណាំនីមួយៗ នឹងជួយកសិករ និងអ្នកជំនាញកម្ពុជាអាចកំណត់រោគវិនិច្ឆ័យបានត្រឹមត្រូវ និងទាន់ពេលវេលា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Meloidogyne (ដង្កូវមូលឫសគល់) | គឺជាប្រភេទដង្កូវមូល (Nematodes) ប៉ារ៉ាស៊ីតដែលចូលទៅវាយប្រហារប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិ ដោយបឺតជញ្ជក់សារធាតុចិញ្ចឹម និងបញ្ចេញសារធាតុដែលធ្វើឱ្យកោសិកាឫសលូតលាស់ខុសប្រក្រតី បង្កើតបានជាដុំពក (Galls) ដែលរារាំងដល់ការស្រូបយកទឹក និងជីវជាតិរបស់ដំណាំ។ | វាប្រៀបដូចជាសត្វឈ្លើងតូចៗដែលចូលទៅតោងបឺតឈាមពីឫសរុក្ខជាតិ ហើយបន្សល់ទុកនូវដុំសាច់ពកៗដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិក្រិន និងខ្វះជីវជាតិ។ |
| Root galling (ការកកើតដុំពកលើឫស) | គឺជារោគសញ្ញានៃការហើមប៉ោងសាច់ឫសរុក្ខជាតិដែលកើតឡើងដោយសារប្រតិកម្មរវាងអង់ស៊ីមរបស់ដង្កូវមូល និងកោសិការុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យកោសិកាឫសពង្រីកទំហំខុសធម្មតាដើម្បីប្រើប្រាស់ជាជម្រក និងប្រភពអាហាររបស់ដង្កូវមូល។ | វាប្រៀបដូចជាដុំសាច់ ឬដុំពកដែលដុះលើស្បែកយើងពេលសត្វល្អិតខាំទិច ប៉ុន្តែនេះកើតឡើងនៅលើឫសរុក្ខជាតិបណ្តាលមកពីដង្កូវមូល។ |
| Hypertrophoid cells (កោសិកាដែលរីកធំខុសធម្មតា / កោសិកាយក្ស) | ជាកោសិការុក្ខជាតិ (Giant cells) ដែលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូររូបរាង និងទំហំឱ្យរីកធំខុសពីធម្មតាដោយសារការបញ្ជារបស់ដង្កូវមូល ដើម្បីបង្កើតជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់អាហារយ៉ាងសម្បូរបែប និងជាប្រចាំសម្រាប់ដង្កូវមូលញី។ | វាប្រៀបដូចជាការបំប៉ោងប៉េងប៉ោងកោសិការុក្ខជាតិឱ្យធំខុសធម្មតា ដើម្បីទុកជាបន្ទប់ស្នាក់នៅ និងឃ្លាំងស្តុកចំណីសម្រាប់ដង្កូវមូលតែមួយគត់។ |
| Stele (ស្នូលកណ្តាលនៃឫស) | គឺជាផ្នែកកណ្តាលបំផុតនៃឫសរុក្ខជាតិដែលផ្ទុកទៅដោយសរសៃនាំទឹក (Xylem) និងសរសៃនាំអាហារ (Phloem) ដែលដង្កូវមូលចូលចិត្តទៅតាំងទីលំនៅ និងបឺតជញ្ជក់អាហារ ដែលធ្វើឱ្យស្ទះដំណើរការដឹកនាំទឹករបស់រុក្ខជាតិ។ | វាប្រៀបដូចជាប្រព័ន្ធទុយោទឹកសំខាន់ៗនៅកណ្តាលរាងកាយរុក្ខជាតិ ដែលត្រូវដង្កូវមូលចូលទៅកាត់ផ្តាច់ និងចោះបឺតយកទឹក។ |
| Cortical cells (កោសិកាសំបកឫស) | ជាស្រទាប់កោសិកាដែលស្ថិតនៅចន្លោះស្រទាប់ស្បែកខាងក្រៅ និងស្នូលកណ្តាល (Stele) នៃឫស ដែលជាទូទៅជាច្រកផ្លូវដែលដង្កូវមូលត្រូវទម្លុះចូលដើម្បីទៅដល់ស្នូលកណ្តាល។ | វាប្រៀបដូចជាសាច់កម្រាស់នៃសំបកឫស ដែលការពារសរសៃឈាមខាងក្នុង ប៉ុន្តែត្រូវដង្កូវមូលចោះទម្លុះបំផ្លាញ។ |
| Egg mass (កញ្ចុំស៊ុត) | ជាបណ្តុំស៊ុតរាប់រយដែលដង្កូវមូលញីបញ្ចេញមកក្រៅ គ្របដណ្តប់ដោយសារធាតុរអិលដូចចាហួយ (Gelatinous matrix) ដើម្បីការពារស៊ុតពីការគំរាមកំហែងពីបរិស្ថានខាងក្រៅ មុនពេលពួកវាញាស់ជាកូនដង្កូវ។ | វាប្រៀបដូចជាសំបុកពងពីងពាងតូចៗដែលទាមជាប់នឹងដុំពកឫស ដើម្បីត្រៀមញាស់ជាកូនដង្កូវមូលរាប់រយក្បាលទៀតចូលទៅក្នុងដី។ |
| Polyphagous (ពហុអាហារ / ស៊ីរុក្ខជាតិច្រើនប្រភេទជាចំណី) | គឺជាលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់សត្វចង្រៃ ឬដង្កូវមូលដែលអាចវាយប្រហារ ឆ្លង និងរស់រានមានជីវិតនៅលើប្រភេទរុក្ខជាតិម្ចាស់ផ្ទះ (Host plants) ជាច្រើនប្រភេទខុសៗគ្នាដោយគ្មានបញ្ហា។ | វាប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលមិនរើសម្ហូប គឺអាចចូលចិត្តនិងវាយប្រហារដំណាំស្ទើរតែគ្រប់ប្រភេទទាំងអស់មិនថាតែមួយមុខនោះទេ។ |
| Acid fuschin (អាស៊ីតហ្វូចស៊ីន) | គឺជាប្រភេទសារធាតុគីមីជ្រលក់ពណ៌ម្យ៉ាងដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីបន្លិចពណ៌កោសិកាឫស និងពណ៌ដង្កូវមូលឱ្យខុសគ្នា ធ្វើឱ្យគេងាយស្រួលមើលឃើញពួកវាច្បាស់តាមរយៈមីក្រូទស្សន៍។ | វាប្រៀបដូចជាទឹកថ្នាំលាបពណ៌ដែលគេប្រើដើម្បីបន្លិចរូបភាពសត្វល្អិតតូចៗដែលលាក់ខ្លួនក្នុងសាច់ឫសរុក្ខជាតិឱ្យលេចចេញមកជាពណ៌ច្បាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
