បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយពីបញ្ហាតម្រូវការនៃវិធីសាស្ត្របន្តពូជដោយលូតលាស់ (Vegetative propagation) ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់រុក្ខជាតិ White Kwao Kreur (Pueraria candollei var. mirifica) ដើម្បីបំពេញតម្រូវការពាណិជ្ជកម្ម និងរក្សាស្ថិរភាពពូជសែន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមរូបមន្ត Randomized Complete Block (RCB) ដែលមាន ១០ ជម្រើស និង ៤ វិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Treatments) ផ្សេងៗគ្នាដើម្បីវាយតម្លៃអត្រាដុះឫស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wrapping with wet coconut husk only ការរុំដោយប្រើស្រកីដូងសើមតែមួយមុខ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច និងមិនតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីអ័រម៉ូនឡើយ។ | ទាមទាររយៈពេលយូរជាងមុនដើម្បីឱ្យចេញឫស ហើយអត្រាជោគជ័យអាចប្រែប្រួលទៅតាមអាកាសធាតុ។ | ទទួលបានពិន្ទុនៃការដុះឫស ១.០២ និងមានអត្រាដុះឫស ៦២% (ទិន្នន័យឆ្នាំ២០០៦) តែមិនសូវមានស្ថិរភាព។ |
| IBA + wrapping with wet coconut husk ការប្រើអ័រម៉ូន IBA ផ្សំជាមួយការរុំស្រកីដូងសើម |
ជាវិធីសាស្ត្រល្អ និងលឿនបំផុត ជួយឱ្យឫសដុះបានលឿន និងមានស្ថិរភាពខ្ពស់ក្នុងការបន្តពូជ។ | តម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើការទិញសារធាតុគីមី (អ័រម៉ូនកសិកម្ម) និងត្រូវការការវាស់វែងកំហាប់ត្រឹមត្រូវ។ | ទទួលបានអត្រាដុះឫសចន្លោះពី ៥០-៦០% ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១៦ ទៅ ១៩ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ដែលជាវិធីល្អបំផុតប្រចាំការសិក្សា។ |
| Ripping + IBA + wrapping with wet coconut husk ការឆូតសំបកជាស្នាម + លាបអ័រម៉ូន IBA + រុំស្រកីដូងសើម |
តាមទ្រឹស្តីការបង្កើតស្នាមរបួសអាចជួយឱ្យអ័រម៉ូនជ្រាបចូលបានល្អ និងជម្រុញការដុះឫស។ | ផ្ទុយទៅវិញ ស្នាមរបួសបង្កើនហានិភ័យនៃការរលួយមែកនៅពេលមានសំណើមខ្លាំង ឬភ្លៀងធ្លាក់។ | អត្រាដុះឫសធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៥០% ដែលទាបជាងការមិនឆូតសំបក។ |
| IBA + wrapping with wet coconut husk (air layering style) ការផ្សាំលើដើមផ្ទាល់ (Air layering) ដោយប្រើអ័រម៉ូន IBA និងស្រកីដូង |
មែករុក្ខជាតិនៅតែទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើមមេ កាត់បន្ថយការស្វិតស្រពោន។ | រងឥទ្ធិពលផ្ទាល់ពីអាកាសធាតុខាងក្រៅ ពិសេសភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងដែលធ្វើឱ្យរលួយ ឬមិនចេញឫស។ | ទទួលបានអត្រាដុះឫសទាបបំផុត គឺត្រឹមតែ ៣៦% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ វិធីសាស្ត្រនេះមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ថ្លៃៗនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវសារធាតុគីមីកសិកម្ម និងសម្ភារៈបណ្តុះជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនដើម្បីគ្រប់គ្រងសំណើម និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការដុះឫស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្មខេត្តកញ្ចនបុរី ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០៦-២០០៩ ដោយប្រើប្រាស់មែករុក្ខជាតិ Pueraria candollei អាយុ ២ ឆ្នាំ។ លទ្ធផលបានបង្ហាញថា បរិមាណទឹកភ្លៀង និងសំណើមបរិយាកាស (RH) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការរលួយមែកផ្សាំ ដែលកត្តានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ក្នុងការរៀបចំរោងបណ្តុះឱ្យជៀសផុតពីភ្លៀងផ្ទាល់។
បច្ចេកទេសនៃការបន្តពូជដោយលូតលាស់នេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការអភិរក្សរុក្ខជាតិឱសថនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការបន្សាំបច្ចេកទេសនេះនឹងជួយកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនទិន្នផលរុក្ខជាតិឱសថ កាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់នៃកូនឈើ និងលើកកម្ពស់ឧស្សាហកម្មកែច្នៃរុក្ខជាតិឱសថក្នុងស្រុកប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vegetative propagation (ការបន្តពូជដោយលូតលាស់) | ជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មក្នុងការបង្កើតកូនរុក្ខជាតិថ្មីដោយប្រើប្រាស់ផ្នែកណាមួយនៃដើមមេ (ដូចជា មែក ស្លឹក ឬឫស) ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការបណ្តុះគ្រាប់ពូជ ដែលជួយរក្សាលក្ខណៈពូជសែនរបស់ដើមមេបាន ១០០%។ | ដូចជាការកាត់មែកផ្កាមកដាំផ្ទាល់ក្នុងដី ហើយវាដុះជាដើមថ្មីដែលមានរូបរាងដូចដើមដើមបេះបិទ។ |
| 4-indol-3-ylbutyric acid (IBA) (អ័រម៉ូនជម្រុញការដុះឫស IBA) | ជាប្រភេទអ័រម៉ូនលូតលាស់សំយោគ (Auxin) ដែលត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដើម្បីជំរុញ និងពន្លឿនការបង្កើតកោសិកាឫសថ្មីនៅលើមែកផ្សាំ ឬមែកកាត់។ | ប្រៀបដូចជាវីតាមីនជំនួយពិសេស ដែលជួយដាស់កោសិការុក្ខជាតិឱ្យប្រញាប់ប្រញាល់បញ្ចេញឫសដើម្បីស្រូបយកទឹក និងអាហារ។ |
| Randomized Complete Block / RCB (ទម្រង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំការពិសោធន៍តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយបែងចែកទីតាំងពិសោធន៍ជាប្លុកផ្សេងៗគ្នា ហើយក្នុងប្លុកនីមួយៗមានការអនុវត្តគ្រប់វិធីសាស្ត្រសាកល្បងទាំងអស់ដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជា គុណភាពដី ឬពន្លឺខុសគ្នា) មកលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗ ហើយក្នុងក្រុមនីមួយៗត្រូវធ្វើតេស្តគ្រប់មុខវិជ្ជាទាំងអស់ដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការវាយតម្លៃមានភាពយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងដោយសារកត្តាទីតាំងអង្គុយ។ |
| Air layering (ការផ្សាំមែករុក្ខជាតិ) | បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដោយរុំដី ឬស្រកីដូងសើមជុំវិញថ្នាំង ឬស្នាមរបួសនៃមែករុក្ខជាតិដែលកំពុងជាប់នឹងដើមមេ ដើម្បីជំរុញឱ្យវាដុះឫសនៅទីនោះតែម្តង មុននឹងកាត់យកទៅដាំជាកូនរុក្ខជាតិឯករាជ្យ។ | ដូចជាការបង្កើត "ស្បូន" សិប្បនិម្មិតនៅលើមែកឈើ ដើម្បីចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិឱ្យមានឫសរឹងមាំសិន ទើបកាត់វាផ្តាច់ពីម្ដាយរបស់វា។ |
| Carbendazim (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត Carbendazim) | ជាសារធាតុគីមីកសិកម្មប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (Fungicide) ដែលប្រើសម្រាប់លាប ឬបាញ់លើមុខកាត់របស់មែករុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារការឆ្លងមេរោគផ្សិត ឬការរលួយនៅពេលផ្សាំក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសំណើមខ្ពស់។ | ដូចជាការលាបថ្នាំក្រហម (បេតាឌីន) លើមុខរបួសរបស់យើង ដើម្បីការពារកុំឱ្យមេរោគចូលតាមមុខរបួស និងធ្វើឱ្យរលួយសាច់។ |
| Adventitious root (ឫសចំហៀង ឬឫសលូតលាស់ខុសទីតាំង) | ជាប្រព័ន្ធឫសដែលមិនបានលូតលាស់ចេញពីឫសកែវពីកំណើតរបស់រុក្ខជាតិ (ពីការបណ្តុះគ្រាប់) តែវាដុះចេញពីផ្នែកផ្សេងទៀតដូចជា ដើម មែក ឬស្លឹក នៅពេលដែលរុក្ខជាតិទទួលបានការជំរុញពីបរិស្ថាន ឬអ័រម៉ូន។ | ដូចជាការដុះធ្មេញថ្មីនៅកន្លែងដែលមិនធ្លាប់មានធ្មេញពីមុន ដូចជាលើអញ្ចាញថ្ពាល់ នៅពេលមានការរំញោចពិសេស។ |
| Preformed root initial (កោសិកាឫសបង្កប់) | ជាបណ្តុំកោសិកាឫសដែលបានកកើត និងលាក់ខ្លួននៅក្រោមសំបករបស់ដើម ឬមែករុក្ខជាតិរួចជាស្រេច (ជាពិសេសត្រង់ថ្នាំង) ហើយរង់ចាំតែលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (ដូចជាសំណើម និងទីងងឹត) ដើម្បីលូតលាស់ចេញមកក្រៅជារូបរាងឫសពេញលេញ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជដែលកប់ក្នុងដី រង់ចាំតែពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ និងសំណើមគ្រប់គ្រាន់ ទើបដុះពន្លកឡើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
