បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះស្រូវតាមបែបប្រពៃណីត្រូវការប្រើប្រាស់ទឹកច្រើន ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ទឹកខ្ពស់តាមរយៈរំហួត និងការជ្រាបចុះក្រោម ដែលធ្វើឱ្យប្រឈមនឹងកង្វះខាតទឹកជាសកលនាពេលអនាគត។ ការសិក្សានេះស្វែងរកការអនុវត្តប្រព័ន្ធវិលជុំទឹក (Water recirculation system) ដើម្បីសន្សំសំចៃទឹក និងរក្សា ឬបង្កើនទិន្នផលស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងផ្ទះសំណាញ់ (Screen house) រយៈពេល ១១៤ ថ្ងៃ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបលក្ខខណ្ឌដាំដុះចំនួន ៥ ផ្សេងគ្នា លើកូនស្រូវពូជ Ciherang នៅក្នុងធុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| PIII: 1,500 mL/day, Recirculation, 50% Shading PIII: ផ្តល់ទឹក ១.៥០០ ម.ល/ថ្ងៃ មានប្រព័ន្ធវិលជុំទឹក និងសំណាញ់បាំងពន្លឺ ៥០% |
ជំរុញការលូតលាស់សរីរវិទ្យាបានល្អបំផុត និងជួយប្រមូលអាសូតដែលជ្រាបចុះ (៦ មីលីក្រាម/ថ្ងៃ) យកមកផ្គត់ផ្គង់រុក្ខជាតិវិញ។ | ត្រូវការការរៀបចំប្រព័ន្ធប្រមូលនិងទាញយកទឹកត្រលប់មកវិញ ដែលទាមទារការចំណាយលើសម្ភារៈហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដំបូង។ | ទទួលបានជីវម៉ាសខ្ពស់បំផុត និងកម្រិតទិន្នផលប៉ាន់ស្មាន ០,១១ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ ព្រមទាំងមានអាសូតក្នុងជីវម៉ាស ៣,២ ក្រាម។ |
| P0: 1,200 mL/day, No Recirculation, No Shading (Baseline) P0: ផ្តល់ទឹក ១.២០០ ម.ល/ថ្ងៃ គ្មានប្រព័ន្ធវិលជុំទឹក និងគ្មានសំណាញ់បាំងពន្លឺ (លក្ខខណ្ឌគោល) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ដោយគ្រាន់តែផ្តល់បរិមាណទឹកតាមស្តង់ដារដែលបានណែនាំដោយ FAO។ | បាត់បង់ទឹកច្រើនតាមរយៈរំហួត និងការជ្រាបចុះក្រោម ហើយមិនមានការកែច្នៃសារធាតុចិញ្ចឹមត្រលប់មកវិញ។ | ទទួលបានទិន្នផលប៉ាន់ស្មាន ០,១១ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ ប៉ុន្តែបរិមាណអាសូតក្នុងជីវម៉ាសមានត្រឹមតែ ១,៥ ក្រាមប៉ុណ្ណោះ។ |
| PII: 750 mL/day, No Recirculation, 50% Shading PII: ផ្តល់ទឹក ៧៥០ ម.ល/ថ្ងៃ គ្មានប្រព័ន្ធវិលជុំទឹក និងមានសំណាញ់បាំងពន្លឺ ៥០% |
កាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹកតាមរយៈរំហួតបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដោយសារការប្រើប្រាស់សំណាញ់បាំងពន្លឺ។ | ការកាត់បន្ថយបរិមាណទឹកបញ្ចូលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់ពេញលេញ។ | អត្រារំហួតសកម្មទាបបំផុត (១៦៩ ម.ល/ថ្ងៃ) ប៉ុន្តែទិន្នផលប៉ាន់ស្មានធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ០,០៧ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| PIV: 800 mL/day, Additional Air Circulation/Humidity PIV: ផ្តល់ទឹក ៨០០ ម.ល/ថ្ងៃ បន្ថែមខ្យល់និងសំណើម (ក្លែងធ្វើអាកាសធាតុតំបន់ឆ្នេរ) |
ជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការសង្កេតមើលការឆ្លើយតបរបស់រុក្ខជាតិទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុដែលស្រដៀងនឹងតំបន់ឆ្នេរ។ | ងាយទទួលរងការវាយប្រហារពីសត្វល្អិតចង្រៃ (Leptocorisa oratorius) និងមានការលូតលាស់ខ្សោយដោយសារកង្វះអាសូត។ | មិនទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវទាល់តែសោះ (ទិន្នផល ០ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ ដោយសារគ្រាប់ស្កកទាំងអស់)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈកសិកម្មងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែត្រូវការឧបករណ៍វាស់ស្ទង់បច្ចេកទេសមួយចំនួនសម្រាប់ការតាមដានទិន្នន័យអាកាសធាតុ និងការវិភាគបន្ទប់ពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះសំណាញ់នាខេត្ត West Java ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ Ciherang។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងដោយផ្ទាល់ជាមួយនឹងពូជស្រូវក្នុងស្រុក (ឧទាហរណ៍ ផ្ការំដួល សែនក្រអូប) និងលក្ខខណ្ឌដីជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
ប្រព័ន្ធកសិកម្មវិលជុំទឹកនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកនាពេលរដូវប្រាំង។
ជារួម ការរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធវិលជុំទឹក និងសំណាញ់បាំងពន្លឺ គឺជាដំណោះស្រាយកសិកម្មវៃឆ្លាតដែលអាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលដោយនិរន្តរភាព និងបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Evapotranspiration rate (អត្រារំហួតសកម្ម) | ដំណើរការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការបាត់បង់ទឹកដែលហួតចេញពីផ្ទៃដី (Evaporation) និងទឹកដែលភាយចេញពីរុក្ខជាតិតាមរយៈស្លឹក (Transpiration) ទៅក្នុងបរិយាកាស។ ប៉ារ៉ាម៉ែត្រនេះជួយកសិករដឹងថារុក្ខជាតិត្រូវការទឹកកម្រិតណាដើម្បីលូតលាស់។ | ដូចជាការបែកញើសរបស់មនុស្សរួមផ្សំជាមួយទឹកដែលហួតពីដីជុំវិញខ្លួនយើង ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ជាតិទឹក និងទាមទារឱ្យយើងផឹកទឹកបំពេញបន្ថែម។ |
| Water holding capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកទឹករបស់ដី) | បរិមាណទឹកអតិបរមាដែលដី ឬល្បាយដីដាំដុះអាចរក្សាទុកបាន និងទប់ទល់នឹងកម្លាំងទំនាញផែនដីមិនឱ្យហូរជ្រាបចុះក្រោមអស់ ដែលធានាថារុក្ខជាតិមានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ស្រូបយក។ | ដូចជាអេប៉ុង (sponge) ដែលអាចជក់និងរក្សាទឹកទុកបានក្នុងបរិមាណជាក់លាក់ណាមួយដោយមិនស្រក់ចុះមកក្រោមវិញ។ |
| Percolation (ការជ្រាបចុះក្រោមនៃទឹក) | ចលនានៃទឹកដែលហូរជ្រាបចុះក្រោមឆ្លងកាត់ស្រទាប់ដីដោយសារកម្លាំងទំនាញផែនដី ដែលជារឿយៗវាបានាំយកនូវសារធាតុចិញ្ចឹម (ជី) ឱ្យហូរចេញឆ្ងាយពីតំបន់ឫសរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងតម្រងកាហ្វេ ហើយទឹកជ្រាបកាត់កម្ទេចកាហ្វេធ្លាក់ចុះមកកែវខាងក្រោម។ |
| Recirculating tailwater recovery system (ប្រព័ន្ធទាញយកទឹកដែលហូរចេញមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ) | វិធីសាស្ត្រស្រោចស្រពដែលប្រមូលយកទឹកដែលនៅសល់ ឬជ្រាបហួសពីតម្រូវការរបស់រុក្ខជាតិ រួចបូមបញ្ជូនវាត្រលប់មកស្រោចដំណាំសាជាថ្មី ដើម្បីសន្សំសំចៃទឹក និងកែច្នៃសារធាតុចិញ្ចឹមដែលហូរតាមទឹកឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកម្តងទៀត។ | ដូចជាប្រព័ន្ធទឹកធ្លាក់សិប្បនិម្មិតក្នុងអាងត្រី ដែលគេបូមទឹកពីបាតអាងយកមកបង្ហូរពីលើវិញវិលជុំជាប្រចាំ។ |
| Tillering (ការបែកគុម្ព) | ដំណើរការលូតលាស់នៃដើមបែកខ្នែង ឬពន្លកថ្មីៗចេញពីគល់នៃដើមស្រូវមេ ដែលចំនួននៃការបែកគុម្ពនេះគឺជាកត្តាកំណត់ចំនួនកួរស្រូវ និងទិន្នផលស្រូវនៅពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាការលូតលាស់មែកថ្មីៗចេញពីគល់តែមួយនៃដើមឈើ ដែលមែកកាន់តែច្រើន ផ្លែក៏អាចផ្តល់កម្រិតទិន្នផលកាន់តែច្រើន។ |
| Panicles (កួរស្រូវ) | ផ្នែកខាងចុងនៃដើមស្រូវ (កញ្ចុំផ្កា) ដែលបញ្ចេញផ្កា និងវិវត្តទៅជាគ្រាប់ស្រូវ (គ្រាប់ធញ្ញជាតិ) នៅពេលវាទុំពេញលេញ។ | ដូចជាចង្កោមផ្លែទំពាំងបាយជូរដែលផ្ទុកគ្រាប់ទំពាំងបាយជូរជាច្រើនតោងលើទងតែមួយ។ |
| Penman-Monteith equation (សមីការ Penman-Monteith) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាស្តង់ដារដែលត្រូវបានណែនាំដោយអង្គការ FAO សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការគណនានិងប៉ាន់ស្មានអត្រារំហួតសកម្ម ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអាកាសធាតុដូចជា សីតុណ្ហភាព សំណើម កម្លាំងខ្យល់ និងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលជួយទាយទុកមុនថាខោអាវដែលហាលនៅខាងក្រៅនឹងស្ងួតលឿនប៉ុណ្ណា ដោយផ្អែកលើកម្ដៅថ្ងៃនិងកម្លាំងខ្យល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
