បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវថាតើវិធីសាស្ត្រគណនាដង់ស៊ីតេធៀប (Relative density) បែបថ្មីដែលផ្អែកលើដើមឈើទោល អាចព្យាករណ៍ពីកំណើនអង្កត់ផ្ចិតរបស់ដើមស្រល់ Pinus taeda L. បានល្អជាង ឬប្រហាក់ប្រហែលនឹងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតគំរូដង់ស៊ីតេធៀបដោយប្រើទិន្នន័យទំហំដើមឈើទោល និងប្រៀបធៀបវាជាមួយសន្ទស្សន៍ប្រពៃណីក្នុងការវាយតម្លៃលើកំណើនអង្កត់ផ្ចិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stand Density Index (SDI) & Additive SDI សន្ទស្សន៍ដង់ស៊ីតេស្តង់ដារ (SDI) និងសន្ទស្សន៍បូកបញ្ចូល (Additive SDI) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប៉ាន់ស្មានកំណើនសម្រាប់តំបន់ដាំដុះដែលមានអាយុនិងប្រភេទដើមឈើដូចគ្នា (Even-aged mono-specific stands)។ | មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងបានល្អសម្រាប់ព្រៃដែលមានដើមឈើចម្រុះប្រភេទ ឬមានទំហំអង្កត់ផ្ចិតខុសៗគ្នាខ្លាំងនោះទេ។ | អាចពន្យល់ពីវ៉ារ្យង់នៃកំណើនអង្កត់ផ្ចិតបានប្រមាណ 70.95% (SDI) និង 70.61% (Additive SDI)។ |
| Crown Competition Factor (CCF) កត្តាប្រកួតប្រជែងមកុដដើមឈើ (CCF) |
វាស់វែងការប្រកួតប្រជែងដោយផ្អែកលើទំហំមកុដដើមឈើ (Crown area) ដែលផ្តល់រូបភាពច្បាស់អំពីលំហលូតលាស់របស់ដើមឈើនីមួយៗ។ | ត្រូវការការប៉ាន់ស្មានទំហំមកុដឈើ ដែលអាចមានការលំបាក និងទាមទារការវាស់វែងជាក់ស្តែងបន្ថែម។ | អាចពន្យល់ពីវ៉ារ្យង់នៃកំណើនអង្កត់ផ្ចិតបានប្រមាណ 70.67% (R² = 0.7067)។ |
| Weighted Individual-Tree Relative Density (Relative NMCA) វិធីសាស្ត្រគណនាដង់ស៊ីតេធៀបដោយផ្អែកលើដើមឈើទោល (Relative NMCA) ដែលជាវិធីសាស្ត្រស្នើឡើង |
អាចគណនាភាពចម្រុះនៃប្រភេទឈើ និងរចនាសម្ព័ន្ធអង្កត់ផ្ចិតផ្សេងៗគ្នាបានយ៉ាងល្អិតល្អន់ ដោយផ្អែកលើទំហំលូតលាស់នៃដើមឈើនីមួយៗ។ | ត្រូវការទិន្នន័យលម្អិតច្រើន (ទំហំដើមឈើនីមួយៗ) និងការគណនាស្មុគស្មាញជាងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណី។ | ទទួលបានលទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណី ដោយពន្យល់ពីវ៉ារ្យង់បាន 70.39% តែមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តក្នុងព្រៃចម្រុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូនេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យវាស់វែងផ្ទាល់ពីទីវាលយ៉ាងលម្អិត និងចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិ និងរុក្ខាប្រមាញ់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដាំដើមស្រល់ Loblolly (Pinus taeda L.) ភាគអាគ្នេយ៍នៃសហរដ្ឋអាមេរិក (រដ្ឋ Alabama, Georgia, ។ល។) ដែលជាតំបន់មានអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីខុសពីប្រទេសកម្ពុជា។ សម្រាប់កម្ពុជា ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងមានប្រភេទឈើចម្រុះច្រើន ការប្រើប្រាស់គំរូនេះទាមទារឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យជាមុន ដើម្បីបង្កើតសមីការយោង (Reference equations) ថ្មីដែលស្របតាមប្រភេទឈើក្នុងស្រុក។
ថ្វីបើការសិក្សានេះផ្តោតលើដើមស្រល់នៅអាមេរិកក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រគណនា "ដង់ស៊ីតេធៀបដើមឈើទោល" នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងគ្រប់គ្រងព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
សរុបមក វិធីសាស្ត្រនេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌដ៏ទូលំទូលាយមួយសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើតគំរូវាយតម្លៃទិន្នផលព្រៃឈើ ដែលអាចសម្របតាមបរិបទជីវចម្រុះដ៏សម្បូរបែបរបស់ប្រទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stand Density Index (SDI) (សន្ទស្សន៍ដង់ស៊ីតេស្តង់ដារ) | ជារង្វាស់ដែលអ្នករុក្ខាប្រមាញ់ប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការប្រកួតប្រជែងរវាងដើមឈើនៅក្នុងព្រៃ ដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវចំនួនដើមឈើក្នុងមួយហិកតា និងទំហំអង្កត់ផ្ចិតជាមធ្យមរបស់ពួកវា ដើម្បីសម្រេចចិត្តថាពេលណាគួរកាប់រំលោះ។ | ដូចជាការវាស់ភាពចង្អៀតនៅក្នុងបន្ទប់មួយ ដោយមិនត្រឹមតែរាប់ចំនួនមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ តែគិតទាំងទំហំខ្លួនរបស់មនុស្សម្នាក់ៗផងដែរ។ |
| Crown Competition Factor (CCF) (កត្តាប្រកួតប្រជែងមកុដដើមឈើ) | វិធីសាស្ត្រវាស់វែងដង់ស៊ីតេព្រៃឈើដោយផ្អែកលើការប៉ាន់ស្មានទំហំផ្ទៃដែលមកុដ (ស្លឹក និងមែកប៉ែកខាងលើ) របស់ដើមឈើនីមួយៗនឹងលាតសន្ធឹង ប្រសិនបើវាដុះនៅទីវាលដោយគ្មានការប្រកួតប្រជែង រួចប្រៀបធៀបជាមួយទំហំដីជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការគណនាថាតើត្រូវប្រើឆ័ត្រប៉ុន្មានទើបអាចបាំងជិតទីធ្លាមួយ ដោយវាស់ទំហំឆ័ត្រនីមួយៗពេលបើកឲ្យអស់។ |
| Relative density (ដង់ស៊ីតេធៀប) | ការប្រៀបធៀបកម្រិតដង់ស៊ីតេព្រៃឈើបច្ចុប្បន្ន ទៅនឹងកម្រិតដង់ស៊ីតេគោលណាមួយ (ដូចជាដង់ស៊ីតេអតិបរមា ឬអប្បបរមាដែលដើមឈើអាចដុះបានពេញលេញ) ដើម្បីដឹងថាព្រៃនោះមានសភាពស្ដើង ឬក្រាស់កម្រិតណា ដែលអាចជួយក្នុងការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រង។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបចំនួនសិស្សដែលមានក្នុងថ្នាក់ជាក់ស្តែង ទៅនឹងចំនួនកៅអីសរុប ដើម្បីដឹងថាថ្នាក់នោះពេញប៉ុនណា។ |
| Minimum density of full site occupancy (NMCA) (ដង់ស៊ីតេអប្បបរមានៃការកាន់កាប់ទីតាំងពេញលេញ) | ជាចំនួនដើមឈើតិចបំផុតក្នុងមួយហិកតាដែលត្រូវការចាំបាច់ ដើម្បីឲ្យមកុដរបស់ដើមឈើទាំងអស់នោះគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃដីបានជិតល្អ ដោយមិនមានចន្លោះប្រហោង ហើយក៏មិនទាន់មានការប្រកួតប្រជែងគ្នានៅឡើយ។ | ដូចជាចំនួនកម្រាលព្រំតិចបំផុតដែលត្រូវយកមកក្រាលឲ្យជិតបាតបន្ទប់ ដោយមិនឲ្យមានចន្លោះប្រហោង និងមិនឲ្យត្រួតស៊ីគ្នា។ |
| Average maximum density (NAMax) (ដង់ស៊ីតេអតិបរមាមធ្យម) | ជាកម្រិតដង់ស៊ីតេខ្ពស់បំផុត ឬចំនួនដើមឈើច្រើនបំផុតដែលផ្ទៃដីមួយអាចទ្រទ្រង់បាន មុនពេលដែលដើមឈើចាប់ផ្តើមងាប់ដោយខ្លួនឯងដោយសារការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹម (Self-thinning)។ | ដូចជាចំណុះអតិបរមានៃអ្នកដំណើរក្នុងរថយន្តក្រុងមួយ ប្រសិនបើដាក់លើសនេះ មនុស្សនឹងចាប់ផ្តើមថប់ដង្ហើម។ |
| Quadratic mean diameter (អង្កត់ផ្ចិតមធ្យមការ៉េ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិនៃអង្កត់ផ្ចិតមធ្យមរបស់ដើមឈើទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់សិក្សា ដែលវាផ្តល់តម្លៃទម្ងន់ទៅលើដើមឈើធំៗជាងការគិតមធ្យមភាគធម្មតា ព្រោះវាទាក់ទងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងទំហំមុខកាត់ (Basal area)។ | ដូចជាការគណនាទម្ងន់មធ្យមរបស់ទំនិញ ដែលផ្ដល់សារៈសំខាន់ខ្លាំងទៅលើប្រអប់ទំនិញធំៗ ដើម្បីដឹងពីទំហំកន្លែងផ្ទុកសរុបដែលត្រូវការចាំបាច់ពិតប្រាកដ។ |
| Reduced Major Axis (RMA) regression (តំរែតំរង់អ័ក្សចម្បងដែលបានកាត់បន្ថយ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិម្យ៉ាងដែលប្រើសម្រាប់រកខ្សែបន្ទាត់សមីការទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរ (ឧទាហរណ៍៖ ទំហំ និងដង់ស៊ីតេ) នៅពេលដែលអថេរទាំងពីរនោះសុទ្ធតែមានកំហុសរង្វាស់ពិតប្រាកដរៀងៗខ្លួន។ វាជួយឲ្យការប៉ាន់ស្មានមានភាពសុក្រឹតជាងតំរែតំរង់ធម្មតា។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ត្រង់មួយនៅកណ្តាលហ្វូងចំណុចទិន្នន័យ ដោយព្យាយាមធ្វើឲ្យមានតុល្យភាពកំហុសទាំងសងខាង ទាំងផ្ដេកនិងបញ្ឈរ ជាជាងគិតតែម្ខាង។ |
| Basal area (ផ្ទៃមុខកាត់មូលដ្ឋាន) | ជាផលបូកនៃផ្ទៃក្រឡាមុខកាត់របស់គល់ឈើទាំងអស់ (គិតត្រឹមកម្ពស់ទ្រូង) ក្នុងមួយហិកតា។ វាគឺជារង្វាស់សាមញ្ញមួយដែលអ្នកព្រៃឈើប្រើ ដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណឈើ ឬកម្រិតប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងព្រៃ ប៉ុន្តែមិនបានគិតបញ្ជូលទំហំរបស់ដើមឈើនីមួយៗទេ។ | បើយើងកាត់ផ្តាច់ដើមឈើទាំងអស់នៅក្នុងដីមួយហិកតាត្រឹមកម្ពស់ទ្រូង រួចវាស់ផ្ទៃក្រឡាផ្នែកដែលកាត់នោះបូកបញ្ចូលគ្នា នោះហើយគឺជា Basal area។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
