បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាគម្លាតទិន្នផល (Yield gap) នៃការដាំដុះសណ្តែកសៀងរវាងស្ថានីយពិសោធន៍ និងចម្ការកសិករផ្ទាល់ ដើម្បីស្វែងរកកត្តារារាំងទាំងផ្នែកបរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គមដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការវិភាគកសិ-អេកូឡូស៊ីរួមផ្សំជាមួយនឹងការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវ និងនៅតាមចម្ការកសិករ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand Weeding ការដកស្មៅដោយដៃ |
ផ្តល់ទិន្នផលសណ្តែកសៀងខ្ពស់បំផុត និងមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានដោយសារមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន ចំណាយពេលយូរ និងពិបាកអនុវត្តលើផ្ទៃដីដាំដុះទំហំធំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតប្រមាណ ១៩០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា (តាមរូបភាពទី៤)។ |
| Pre-emergence Herbicide (Alachlor) + Hand Weeding ការប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (Alachlor) បូកផ្សំការដកស្មៅដោយដៃ១ដង |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មទាំងស្រុង។ | ទាមទារការចំណាយលើថ្នាំគីមី ហើយកសិករត្រូវមានចំណេះដឹងក្នុងការប្រើប្រាស់វាក្នុងបរិមាណត្រឹមត្រូវ (៣,៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់លំដាប់ទី២ ប្រមាណ ១៧៩៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| Rhizobium Inoculation ការផ្សាំគ្រាប់ពូជជាមួយបាក់តេរី Rhizobium |
ជួយដល់ការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស (Nitrogen fixation) ធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយការប្រើជីគីមី។ | ទាមទារបច្ចេកទេសផ្សាំត្រឹមត្រូវ និងពេលវេលាសមស្រប ជាពិសេសត្រូវការពឹងផ្អែកលើសំណើមដីគ្រប់គ្រាន់ក្រោយពេលដាក់បញ្ចូល។ | ទទួលបានទិន្នផល ២៦០៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា ខ្ពស់ជាងការប្រើប្រាស់ជីគីមីដែលមានទិន្នផលត្រឹម ២៤૦៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| No Weeding (Control) ការមិនកម្ចាត់ស្មៅចង្រៃ (វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុន ឬកម្លាំងពលកម្មទាល់តែសោះក្នុងការថែទាំ។ | ស្មៅចង្រៃដណ្តើមជីវជាតិពីដំណាំយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះស្ទើរតែទាំងស្រុង។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣២២ គីឡូក្រាម/ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់ការសាកល្បងនៅស្ថានីយ និងនៅតាមចម្ការ ព្រមទាំងធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Banpong ខេត្ត Ratchaburi ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៥-១៩៩៦ ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចដែលដាំដុះដំណាំបង្វិល។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានភាពចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងបញ្ហាប្រឈមរបស់កសិករ (ការខ្វះខាតដើមទុន ការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងជីមិនបានត្រឹមត្រូវ) មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងមកនឹងប្រទេសកម្ពុជា វាជួយឱ្យយើងយល់ច្បាស់ពីឫសគល់នៃគម្លាតទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគគម្លាតទិន្នផល (Yield Gap Analysis) នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីកត្តារារាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងកម្រិតបច្ចេកទេសរបស់កសិករ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រអន្តរាគមន៍ និងផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាបានចំគោលដៅ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Yield Gap Analysis (ការវិភាគគម្លាតទិន្នផល) | ដំណើរការនៃការប្រៀបធៀបទិន្នផលសក្តានុពលខ្ពស់បំផុត (ដែលទទួលបាននៅស្ថានីយពិសោធន៍) ជាមួយនឹងទិន្នផលជាក់ស្តែង (ដែលកសិករទទួលបាន) ដើម្បីស្វែងរកកត្តារារាំងផ្នែកបរិស្ថាន ឬការគ្រប់គ្រងដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបល្បឿនអតិបរមារបស់ម៉ូតូដែលបញ្ជាក់ដោយរោងចក្រ ជាមួយនឹងល្បឿនដែលយើងជិះជាក់ស្តែងលើផ្លូវ ដើម្បីរកមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យយើងជិះមិនបានលឿនដល់កម្រិតនោះ។ |
| Agro-ecological analysis (ការវិភាគកសិ-អេកូឡូស៊ី) | ការវាយតម្លៃលើកត្តាជីវសាស្ត្រ និងរូបសាស្ត្រនៃបរិស្ថាន (ដូចជាប្រភេទដី របបទឹកភ្លៀង និងទម្លាប់នៃការដាំដុះ) ដើម្បីកំណត់ពីសក្តានុពលកសិកម្ម និងលទ្ធភាពនៃការដាំដុះដំណាំនៅតំបន់ណាមួយ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលស្ថានភាពដី អាកាសធាតុ និងប្រភពទឹកមុននឹងសម្រេចចិត្តសាងសង់ផ្ទះ ដើម្បីធានាថាវាស័ក្តិសមនឹងបរិស្ថានជុំវិញ និងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Rapid Rural Appraisal (ការវាយតម្លៃជនបទបែបឆាប់រហ័ស) | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈការចុះសម្ភាសន៍ និងធ្វើអន្តរកម្មផ្ទាល់ជាមួយកសិករនៅក្នុងសហគមន៍ ដើម្បីស្វែងយល់ពីបញ្ហាប្រឈម ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការចុះទៅសាកសួរអ្នកភូមិផ្ទាល់អំពីបញ្ហាសុខភាពរបស់ពួកគេ ជាជាងការអង្គុយទាយនៅក្នុងការិយាល័យមន្ទីរពេទ្យ។ |
| Rhizobium Inoculation (ការផ្សាំបាក់តេរី Rhizobium) | ការលាយបញ្ចូលបាក់តេរី Rhizobium ទៅនឹងគ្រាប់ពូជដំណាំអម្បូរសណ្តែកមុនពេលដាំដុះ ដែលបាក់តេរីនេះជួយចាប់យកអាសូតពីខ្យល់មកបំប្លែងជាជីធម្មជាតិសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការផ្តល់ថ្នាំវីតាមីនទៅដំណាំតាំងពីនៅជាគ្រាប់ ដើម្បីឱ្យវាមានកម្លាំងអាចទាញយកជីវជាតិពីខ្យល់មកចិញ្ចឹមខ្លួនឯងបាន ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកតែលើជីគីមី។ |
| Pre-emergence Herbicide (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដុះពន្លក) | ប្រភេទសារធាតុគីមីកសិកម្មដែលត្រូវបានបាញ់លើដីមុនពេលគ្រាប់ស្មៅចង្រៃដុះពន្លកឡើង ដើម្បីរារាំងការលូតលាស់របស់វា តែកម្រប៉ះពាល់ដល់គ្រាប់ពូជដំណាំគោល។ | ដូចជាការចាក់សោទ្វារផ្ទះឱ្យបានជិតល្អមុនពេលចោរលួចចូល ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានបញ្ហាបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិកើតឡើង។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែកឡូត៍) | ប្លង់ពិសោធន៍ស្ថិតិដែលបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗ (Main plots) សម្រាប់អនុវត្តបច្ចេកទេសគោល (ដូចជាការគ្រប់គ្រងស្មៅ) ហើយក្នុងឡូត៍ធំនីមួយៗត្រូវបានបែងចែកជាឡូត៍តូចៗ (Sub-plots) សម្រាប់អនុវត្តបច្ចេកទេសរង (ដូចជាប្រភេទពូជខុសៗគ្នា)។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាអគារធំៗសម្រាប់រៀនមុខវិជ្ជាខុសៗគ្នា រួចបែងចែកសិស្សក្នុងអគារនោះជាថ្នាក់តូចៗទៀតដើម្បីធ្វើលំហាត់ផ្សេងៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
