បញ្ហា (The Problem)៖ វិទ្យាស្ថានសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយមនោគមវិជ្ជាទំនើបនិយម (Modernism) និងទ្រឹស្តីរិះគន់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបោះបង់ចោលនូវសោភ័ណភាពបែបប្រពៃណី ព្រមទាំងជំនាញសិល្បៈបុរាណ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាសិល្បៈ រួមផ្សំជាមួយវិធីសាស្ត្ររចនាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មទីក្រុង ដើម្បីបង្កើតសំណើសាងសង់សាលាសិល្បៈវិចិត្រថ្មីមួយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Modernist Art Education & Architecture ការអប់រំ និងស្ថាបត្យកម្មទំនើបនិយម (Modernism) |
ជំរុញការបញ្ចេញមតិដោយសេរីដោយមិនជាប់ចំណងច្បាប់ទម្លាប់ និងប្រើប្រាស់រចនាបថព្រមទាំងសម្ភារៈសំណង់ទំនើបៗ (កញ្ចក់ ដែក លោហៈ)។ | ធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ កាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងរវាងសិល្បៈនិងសហគមន៍ ព្រមទាំងបង្កើតជាស្ថាបត្យកម្មដែលខ្វះសោភ័ណភាពមនុស្សជាតិ និងឆាប់ចាស់ទ្រុឌទ្រោម។ | បង្កើតបរិយាកាសសិក្សាដែលខ្វះភាពទាក់ទាញ មិនផ្តោតលើជំនាញបច្ចេកទេស (Craftsmanship) និងមិនផ្តល់តម្លៃដល់ទម្រង់សិល្បៈកម្រិតខ្ពស់។ |
| Traditional Atelier Method & Classical Architecture វិធីសាស្ត្រអប់រំ Atelier ប្រពៃណី និងស្ថាបត្យកម្មបុរាណ |
លើកកម្ពស់ជំនាញគំនូរបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ ផ្សារភ្ជាប់ទម្រង់សិល្បៈទៅនឹងធម្មជាតិ និងលើកស្ទួយសោភ័ណភាពអគារក្នងទីក្រុងឱ្យមានភាពទាក់ទាញ។ | ទាមទារការហ្វឹកហាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងរយៈពេលយូរ និងមិនសូវទទួលបានការគាំទ្រពីស្ថាប័នអប់រំ ឬមន្ទីរពិសោធន៍សិល្បៈធំៗនាពេលបច្ចុប្បន្ននោះទេ។ | បង្កើតបានជាសំណើប្លង់គោលបណ្ឌិត្យសភាសិល្បៈបុរាណពេញលេញមួយ ដែលរួមបញ្ចូលអគារសិក្សា សារមន្ទីរ រោងជាងសិល្បៈ និងកន្លែងស្នាក់នៅប្រកបដោយសោភ័ណភាព និងនិរន្តរភាពវប្បធម៌។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងស្រាវជ្រាវ និងការរចនាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មនេះ ទាមទារធនធានសំខាន់ៗលើជំនាញគូរគំនូរបច្ចេកទេស និងការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីជម្រៅ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ ទស្សនវិជ្ជា និងស្ថាបត្យកម្មនៃលោកខាងលិច (អឺរ៉ុប និងអាមេរិក) ហើយសំណើទីតាំងគម្រោងក៏ស្ថិតនៅទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះយ៉ាងណា ការរិះគន់លើការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដោយសារ 'ទំនើបនិយម' គឺជារឿងដែលកម្ពុជាគួរយកចិត្តទុកដាក់ និងប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីជៀសវាងការអភិវឌ្ឍដែលបំផ្លាញសោភ័ណភាពប្រពៃណីជាតិ។
ទោះបីជាឯកសារនេះនិយាយពីសិល្បៈបុរាណអឺរ៉ុបក៏ដោយ គំនិតនៃការអភិរក្ស និងការតម្រង់ទិសការអប់រំសិល្បៈបែបប្រពៃណីនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
ការរក្សាតុល្យភាពរវាងការរចនាអគារទំនើប និងការអភិរក្សកេរដំណែលវប្បធម៌ តាមរយៈការអប់រំសិល្បៈកម្រិតខ្ពស់ដែលពឹងផ្អែកលើធម្មជាតិ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍស្ថាបត្យកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងមានអត្តសញ្ញាណជាតិនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Atelier method | វិធីសាស្ត្របង្រៀនសិល្បៈបែបប្រពៃណីដែលសិស្សរៀនផ្ទាល់ជាមួយគ្រូ (Master) ក្នុងរោងជាង ឬស្ទូឌីយោ ដោយផ្តោតលើការសង្កេតផ្ទាល់ពីធម្មជាតិ និងការហ្វឹកហាត់ជំនាញគូររូបបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាការរៀនធ្វើជាងចម្លាក់ដោយចុះអនុវត្តធ្វើការផ្ទាល់ជាមួយជាងជំនាញចាស់វស្សា ជាជាងការអង្គុយរៀនតែទ្រឹស្តីនៅក្នុងថ្នាក់រៀនធម្មតា។ |
| Modernism | ចរន្តទស្សនវិជ្ជា និងស្ថាបត្យកម្មដែលបដិសេធក្បួនខ្នាតប្រពៃណី ដោយលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការច្នៃប្រឌិតថ្មី និងលុបបំបាត់ចោលនូវសោភ័ណភាព និងជំនាញសិល្បៈបុរាណដើម្បីផ្តោតលើមុខងារ ឬការបញ្ចេញមតិដោយសេរី។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តវាយកម្ទេចផ្ទះឈើបុរាណចោល ដើម្បីសាងសង់អគារកញ្ចក់រាងចម្លែកៗដោយមិនខ្វល់ពីរចនាបថដើម។ |
| Critical Theory | ទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យាដែលផ្តោតលើការរិះគន់ និងការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសង្គម ដែលនៅក្នុងវិស័យសិល្បៈ វាជំរុញឱ្យសិល្បករបង្កើតស្នាដៃដើម្បីតវ៉ា ឬប្រឆាំងទម្លាប់សង្គម ជាជាងបង្កើតភាពស្រស់ស្អាត។ | ដូចជាការបង្កើតផ្ទាំងគំនូរដែលមើលទៅគួរឱ្យខ្លាចឬរញ៉េរញ៉ៃ ដើម្បីធ្វើឱ្យអ្នកមើលមានការភ្ញាក់ផ្អើល និងចោទសួរពីបញ្ហាសង្គម ជាជាងការគូររូបទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាត។ |
| Figure Ground Study | ការសិក្សាវិភាគលើប្លង់ទីក្រុងដោយប្រើពណ៌សនិងខ្មៅ ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងសំណង់អគារ (Figure ជាពណ៌ខ្មៅ) និងលំហទទេ ឬទីធ្លាសាធារណៈ (Ground ជាពណ៌ស)។ | ដូចជាការមើលផែនទីទីក្រុងពីលើអាកាស ដោយប្តូរវាទៅជាសខ្មៅ ដើម្បីមើលឱ្យច្បាស់ថាតើផ្ទះសង់ញឹក ឬមានកន្លែងទំនេរច្រើនសម្រាប់មនុស្សដើរ។ |
| Avant Garde | គំនិត ឬចលនាសិល្បៈដែលដើរមុនសម័យកាល តែងតែបំបែកច្បាប់ទម្លាប់ចាស់ៗ និងសាកល្បងអ្វីដែលថ្មីប្លែកខ្លាំង ដែលជារឿយៗពិបាកឱ្យសាធារណជនទូទៅយល់ពីអត្ថន័យ។ | ដូចជាអ្នកច្នៃម៉ូដខោអាវដែលបង្កើតរ៉ូបធ្វើពីប្លាស្ទិក និងអំពូលភ្លើង ដែលខុសប្លែកទាំងស្រុងពីខោអាវធម្មតាដែលមនុស្សពាក់រាល់ថ្ងៃ។ |
| Conceptual modeling | នីតិវិធីគូររូប ឬសូនរូបដែលសិល្បករដើរមើលជុំវិញតួម៉ូដែល ដើម្បីកត់ត្រាទម្រង់លំហ វិមាត្រ និងពន្លឺចូលក្នុងខួរក្បាលជាមុនសិន រួចទើបបញ្ជូនព័ត៌មានទាំងនោះទៅជាស្នាដៃសិល្បៈ។ | ដូចជាការផ្តិតយករូបភាពទម្រង់វត្ថុមួយទុកក្នុងខួរក្បាលជាលក្ខណៈ ៣D រួចយកទិន្នន័យនោះមកតម្លើងជាវត្ថុពិតដោយដៃខ្លួនឯង។ |
| German Idealism | ចរន្តទស្សនវិជ្ជាអាល្លឺម៉ង់ដែលសង្កត់ធ្ងន់ថា គំនិត និងចិត្តរបស់មនុស្សគឺជាអ្នកកំណត់ការពិត ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះធ្វើឱ្យការអប់រំសិល្បៈទំនើបងាកចេញពីការផ្តិតយកការពិតពីធម្មជាតិ។ | ដូចជាការជឿជាក់ថា អ្វីដែលយើងស្រមៃគិតនៅក្នុងខួរក្បាលគឺសំខាន់ជាង និងពិតប្រាកដជាងវត្ថុដែលយើងអាចមើលឃើញ ឬប៉ះបានផ្ទាល់។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
