បញ្ហា (The Problem)៖ តម្រូវការនាំចូលផ្លែឪឡឹកនិងត្រសក់ស្រូវ (Melons) របស់ប្រទេសចិនមានការកើនឡើងខ្លាំងក្នុងរដូវកាលដែលមិនមានការផលិតក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែខ្វះខាតការសិក្សាស៊ីជម្រៅអំពីសក្តានុពលទីផ្សារ និងភាពយឺតនៃតម្លៃ (Price elasticities) សម្រាប់ប្រទេសនាំចេញធំៗដូចជាវៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្ម និងម៉ូដែលប្រព័ន្ធតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីប៉ាន់ស្មានពីភាពយឺតនៃតម្លៃ និងការចំណាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Linear Approximation of the Almost Ideal Demand System (LA-AIDS) ការប៉ាន់ស្មានលីនេអ៊ែរនៃប្រព័ន្ធតម្រូវការស្ទើរតែល្អឥតខ្ចោះ |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ និងត្រូវបានបង្កើតចេញពីអនុគមន៍ចំណាយ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើតេស្តភាពអាចបំបែកបាន (Separability) នៃទំនិញពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា។ | ទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការគណនាដោយត្រូវកាត់សមីការមួយចេញដើម្បីចៀសវាងបញ្ហា Singularity។ | ស្វែងរកឃើញថាផ្លែឪឡឹកពីវៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ាមានភាពយឺតនៃតម្លៃខ្ពស់ (-១.៣៧ និង -១.៣៥) និងជាទំនិញជំនួសគ្នាដ៏រឹងមាំ ដោយមានកម្រិតលំអៀងរដូវកាលតិចតួច។ |
| Armington Model ម៉ូដែល Armington |
មានភាពសាមញ្ញក្នុងការគណនា និងអាចបែងចែកទំនិញដោយផ្អែកលើប្រទេសដើមប្រភពនៃការផលិតបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | មានការសន្មត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងថាទំនិញមានភាពយឺតនៃការជំនួសថេរ (Constant elasticity of substitution) ដែលមិនសូវស័ក្តិសមសម្រាប់ទំនិញសម្រេចដូចជាផ្លែឈើស្រស់។ | ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងការសិក្សាថាមិនសូវមានភាពបត់បែនល្អដូចម៉ូដែល LA-AIDS សម្រាប់វិភាគតម្រូវការផ្លែឈើនាំចូលនោះទេ ហើយមិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការគណនាឡើយ។ |
| Rotterdam Demand System ប្រព័ន្ធតម្រូវការ Rotterdam |
មានលក្ខណៈសម្បត្តិល្អៗស្រដៀងនឹងម៉ូដែល AIDS និងមានភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការវិភាគប្រព័ន្ធតម្រូវការទំនិញកសិកម្ម។ | មិនត្រូវបានបង្កើតចេញពីអនុគមន៍ចំណាយជាក់លាក់ណាមួយឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងម៉ូដែលប្រព័ន្ធតម្រូវការ AIDS។ | ការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់នៅក្នុងឯកសារស្រាវជ្រាវមុនៗដែលបានលើកឡើងបង្ហាញថាម៉ូដែល AIDS ត្រូវបានគេពេញចិត្ត និងផ្តល់លទ្ធផលល្អជាង Rotterdam សម្រាប់ការសិក្សាបែបនេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃធនធានជាសាច់ប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារយ៉ាងចាំបាច់នូវកម្មវិធីស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ និងទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរយៈពេលវែងដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យគយរបស់ប្រទេសចិន និងទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានតាមព្រំដែនសម្រាប់ការនាំចូលពីវៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ា ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៧ ដល់ ២០១៨។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះជារឿងសំខាន់ណាស់ ព្រោះបច្ចុប្បន្នកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសនាំចេញផ្លែឈើស្រស់ទៅចិនដែរ ហើយការមិនមានទិន្នន័យកម្ពុជាដាច់ដោយឡែកក្នុងម៉ូដែលនេះមានន័យថាយើងស្ថិតក្នុងក្រុមប្រទេសផ្សេងៗ (ROW) ដែលមិនទាន់ត្រូវបានវិភាគលម្អិតពីសក្តានុពលប្រកួតប្រជែងឡើយ។
ម៉ូដែល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារ និងគោលនយោបាយនាំចេញកសិផលទៅកាន់ប្រទេសចិន។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីប្រព័ន្ធតម្រូវការអន្តរជាតិជួយឱ្យអ្នកពាក់ព័ន្ធក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រតម្លៃ និងកាលវិភាគផលិតកម្មបានចំគោលដៅ ដើម្បីបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងជាមួយប្រទេសជិតខាង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| LA-AIDS (ការប៉ាន់ស្មានលីនេអ៊ែរនៃប្រព័ន្ធតម្រូវការស្ទើរតែល្អឥតខ្ចោះ) | ជាម៉ូដែលគណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់វិភាគថាតើអ្នកប្រើប្រាស់បែងចែកការចំណាយរបស់ពួកគេយ៉ាងដូចម្តេចទៅលើទំនិញផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាផ្លែឈើពីប្រទេសផ្សេងៗ) នៅពេលដែលតម្លៃ ឬប្រាក់ចំណូលមានការប្រែប្រួល។ វាកែសម្រួលប្រព័ន្ធតម្រូវការ AIDS ឱ្យងាយស្រួលគណនាដោយប្រើសន្ទស្សន៍តម្លៃលីនេអ៊ែរ។ | ដូចជាការតាមដានមើលថាតើមេផ្ទះម្នាក់បែងចែកលុយទិញម្ហូបប្រចាំថ្ងៃយ៉ាងដូចម្តេច ពេលសាច់ជ្រូកឡើងថ្លៃ ហើយសាច់គោចុះថ្លៃ។ |
| Own-price elasticity (ភាពយឺតនៃតម្លៃធៀបនឹងទំនិញខ្លួនឯង) | ជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការប្រែប្រួលបរិមាណតម្រូវការរបស់ទំនិញមួយ នៅពេលដែលតម្លៃរបស់ទំនិញនោះផ្ទាល់មានការប្រែប្រួល១ភាគរយ។ បើលទ្ធផលអវិជ្ជមានខ្លាំង (ជាង -១) មានន័យថាតម្លៃឡើងបន្តិច អ្នកទិញនឹងកាត់បន្ថយការទិញច្រើន។ | ដូចជាពេលកាហ្វេដែលយើងចូលចិត្តឡើងថ្លៃ១០០០រៀល តើយើងនឹងបន្ថយការទិញប៉ុន្មានកែវក្នុងមួយសប្តាហ៍។ |
| Cross-price elasticity (ភាពយឺតនៃតម្លៃធៀបនឹងទំនិញផ្សេង) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃការប្រែប្រួលតម្លៃទំនិញមួយ (ឧ. ឪឡឹកវៀតណាម) ទៅលើបរិមាណតម្រូវការនៃទំនិញមួយទៀត (ឧ. ឪឡឹកមីយ៉ាន់ម៉ា) ដើម្បីដឹងថាវាជាទំនិញជំនួសគ្នា (Substitute) ឬទំនិញបំពេញឱ្យគ្នា (Complement)។ | ដូចជាពេលសាច់ជ្រូកឡើងថ្លៃ តើមនុស្សនឹងងាកទៅទិញសាច់មាន់ច្រើនជាងមុនប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Expenditure elasticity (ភាពយឺតនៃការចំណាយ) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីភាគរយនៃការប្រែប្រួលបរិមាណតម្រូវការទំនិញមួយ នៅពេលដែលថវិកា ឬប្រាក់ចំណូលសរុបរបស់អ្នកប្រើប្រាស់កើនឡើង ឬថយចុះ។ បើវាវិជ្ជមានខ្ពស់ (ធំជាង១) ទំនិញនោះចាត់ទុកជាទំនិញដែលគេចង់បានខ្លាំងពេលមានលុយច្រើន។ | បើអ្នកបានប្រាក់ខែឡើង តើអ្នកនឹងចាយលុយបន្ថែមប៉ុន្មានភាគរយទៅលើការញ៉ាំសាច់អាំងធៀបនឹងការទិញអង្ករ។ |
| Weak separability (ភាពអាចបំបែកបានកម្រិតខ្សោយ) | ជាការសន្មត់ក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលថា ការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសទំនិញក្នុងក្រុមមួយ (ឧ. ជ្រើសរើសឪឡឹកពីប្រទេសណា) គឺមិនអាស្រ័យលើការប្រែប្រួលតម្លៃនៃទំនិញក្នុងក្រុមផ្សេងទៀតនោះទេ (ឧ. តម្លៃទំពាំងបាយជូរ ឬចេក) ដែលជួយកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃសមីការ។ | ដូចជាការដែលអ្នកសម្រេចចិត្តថានឹងទិញអាវម៉ាកអ្វី វាមិនពាក់ព័ន្ធនឹងតម្លៃនៃស្បែកជើងដែលអ្នកចង់ទិញនោះទេ។ |
| Marshallian elasticity (ភាពយឺតម៉ាសាល ឬ ភាពយឺតមិនបានទូទាត់សំណង) | ជារង្វាស់នៃការឆ្លើយតបនៃតម្រូវការទំនិញចំពោះការប្រែប្រួលតម្លៃ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃទៅលើអំណាចទិញ (ប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដ) របស់អ្នកប្រើប្រាស់ (Uncompensated elasticity)។ | ពេលសាំងឡើងថ្លៃ អ្នកជិះម៉ូតូតិចជាងមុន មិនមែនត្រឹមតែព្រោះសាំងថ្លៃទេ តែដោយសារលុយក្នុងហោប៉ៅគាត់សល់តិចជាងមុនក្នុងការចាយវាយទូទៅទើបគាត់កាត់បន្ថយការធ្វើដំណើរ។ |
| Hicksian elasticity (ភាពយឺតហ៊ីកសៀន ឬ ភាពយឺតបានទូទាត់សំណង) | ជារង្វាស់នៃការឆ្លើយតបនៃតម្រូវការចំពោះការប្រែប្រួលតម្លៃ ដោយសន្មតថាអំណាចទិញ (ប្រាក់ចំណូលពិត) ត្រូវបានរក្សាឱ្យនៅថេរ (មានការទូទាត់សំណងប្រាក់ចំណូល)។ វាបង្ហាញតែឥទ្ធិពលនៃការជំនួសទំនិញសុទ្ធសាធ (Compensated elasticity)។ | ដូចជាពេលសាំងឡើងថ្លៃ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលបើកលុយឧបត្ថម្ភបន្ថែមឱ្យអ្នកដើម្បីរក្សាកម្រិតជីវភាពដដែល តើអ្នកនឹងនៅតែងាកទៅជិះកង់ជំនួសម៉ូតូឬអត់។ |
| Endogeneity (ភាពជាអថេរខាងក្នុង) | ជាបញ្ហាក្នុងការវិភាគស្ថិតិដែលកើតឡើងនៅពេលអថេរពន្យល់ (Explanatory variable) មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងកំហុសអថេរ (Error term) នៅក្នុងសមីការ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការប៉ាន់ស្មានលម្អៀង ឬមិនត្រឹមត្រូវ។ វាទាមទារការប្រើប្រាស់អថេរឧបករណ៍ (Instrumental variables) ដើម្បីកែតម្រូវ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងដោយមើលលើចំនួនម៉ោងរៀនគួរ ប៉ុន្តែអ្នកភ្លេចគិតថាអ្នកដែលរៀនគួរច្រើនភាគច្រើនជាសិស្សដែលខំប្រឹងរៀនស្រាប់ ដែលធ្វើឱ្យការសន្និដ្ឋានមានការលម្អៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
