បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃថាតើការកើនឡើងនៃបំណុលសាធារណៈក្នុងស្រុក (DPD) របស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០២២ មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើការវិនិយោគរបស់រដ្ឋាភិបាលលើវិស័យកសិកម្ម (AGI) និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ (GDP) ទាំងមូល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគបរិមាណលើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាពីធនាគារកណ្តាល និងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអ៊ីរ៉ាក់ ដោយអនុវត្តម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Autoregressive Distributed Lag (ARDL) Model ម៉ូដែល Autoregressive Distributed Lag (ARDL) |
អាចប្រើប្រាស់បានទោះបីជាអថេរមានលំដាប់សមាហរណកម្មខុសគ្នា (I(0) និង I(1)) និងផ្តល់លទ្ធផលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ទិន្នន័យដែលមានទំហំសំណាកតូច (Small sample size)។ វាជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាអថេរដែលបាត់បង់ និងបញ្ហា Autocorrelation។ | មិនអាចអនុវត្តបានទេប្រសិនបើអថេរណាមួយមានលំដាប់សមាហរណកម្មកម្រិតទី២ (I(2))។ ទាមទារការកំណត់កម្រិត Lag ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានទាំងរយៈពេលខ្លីនិងវែងរវាងបំណុលក្នុងស្រុកនិងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច (មេគុណ ៧.៧៧៩៣ សម្រាប់រយៈពេលវែង) ប៉ុន្តែគ្មានឥទ្ធិពលលើការវិនិយោគកសិកម្ម។ |
| Traditional Cointegration Tests ការធ្វើតេស្តសមាហរណកម្មប្រពៃណី |
ស័ក្តិសមសម្រាប់ការវិភាគទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងរវាងអថេរច្រើន ដែលមានលំដាប់សមាហរណកម្មកម្រិតដូចគ្នា។ | ទាមទារទំហំសំណាកទិន្នន័យធំ (Large sample size) ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលមានប្រសិទ្ធភាព និងមិនអាចអនុវត្តលើទិន្នន័យខុសកម្រិត I(0) និង I(1) ចម្រុះគ្នាបានឡើយ។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការវិភាគចម្បងក្នុងការសិក្សានេះទេ ដោយសារបញ្ហាទំហំសំណាកនៃទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាពីឆ្នាំ២០០៤-២០២២។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យកម្រិតជាតិផ្លូវការ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចមាត្រកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្តាច់មុខពីប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ (២០០៤-២០២២) ដែលជាប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងលើប្រាក់ចំណូលពីប្រេងកាត (៩៨%) និងប្រឈមនឹងអស្ថិរភាពនយោបាយ-អំពើពុករលួយខ្ពស់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលទើបតែចាប់ផ្តើមបោះផ្សាយមូលបត្របំណុលរដ្ឋ (Sovereign bonds) ហើយពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម និងកាត់ដេរ នេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញថា ការខ្ចីប្រាក់ក្នុងស្រុកនឹងមិនបង្កើតផលចំណេញទេ ប្រសិនបើរដ្ឋប្រើប្រាស់វាសម្រាប់តែចំណាយប្រតិបត្តិការ ជំនួសឱ្យការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។
ទោះបីជាបរិបទសេដ្ឋកិច្ចមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនៃម៉ូដែលសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់គោលនយោបាយគ្រប់គ្រងបំណុលរបស់កម្ពុជា។
ជារួម វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញរបស់ឯកសារនេះផ្តល់ជាក្របខ័ណ្ឌជាក់ស្តែងមួយ ដើម្បីជួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធានាថា បំណុលសាធារណៈក្នុងស្រុកដែលកំពុងកើនឡើង ត្រូវបានប្រើប្រាស់ចំគោលដៅផលិតកម្ម និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model (ម៉ូដែល ARDL) | ជាម៉ូដែលស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា (Time-series) ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ (ដូចជាបំណុល និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច) ទាំងក្នុងរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង ក្នុងពេលតែមួយ ហើយអាចប្រើបានទោះបីជាទិន្នន័យមានកម្រិតលំដាប់ខុសគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុថ្ងៃនេះដោយមើលលើអាកាសធាតុម្សិលមិញ ព្រមទាំងយកកត្តាបរិស្ថានផ្សេងៗដែលបានកើតឡើងក្នុងប៉ុន្មានថ្ងៃមុនមកវិភាគបញ្ចូលគ្នា។ |
| Domestic public debt (បំណុលសាធារណៈក្នុងស្រុក) | ជាទំហំទឹកប្រាក់ដែលរដ្ឋាភិបាលបានខ្ចីពីប្រភពនៅក្នុងស្រុក ដូចជាធនាគារកណ្តាល ធនាគារពាណិជ្ជ ឬសាធារណជនទូទៅ តាមរយៈការបោះផ្សាយសញ្ញាប័ណ្ណ (មូលបត្របំណុលរដ្ឋ) ដើម្បីយកមកប៉ះប៉ូវឱនភាពថវិកាជាតិ ឬចំណាយលើគម្រោងនានា។ | ដូចជាឪពុកម្តាយខ្ចីលុយកូនចៅ ឬសាច់ញាតិក្នុងគ្រួសារខ្លួនឯង ដើម្បីយកមកធ្វើដើមទុនរកស៊ី ឬចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ជំនួសឱ្យការទៅខ្ចីលុយពីធនាគារខាងក្រៅ។ |
| Cointegration (សមាហរណកម្មអថេរ ឬទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែង) | ជាលក្ខណៈនៃអថេរសេដ្ឋកិច្ចពីរឬច្រើន ដែលទោះបីជាវាប្រែប្រួលឡើងចុះៗក្នុងទិសដៅផ្ទុយគ្នាក្នុងរយៈពេលខ្លីយ៉ាងណាក្តី ក៏ពួកវានៅតែមានទំនាក់ទំនងចងក្រងគ្នានិងធ្វើចលនាស្របគ្នាក្នុងទិសដៅតែមួយជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធក្នុងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាសត្វឆ្កែនិងម្ចាស់ដែលកំពុងដើរលេង ទោះបីឆ្កែរត់ចុះឡើងឆ្វេងស្តាំកាត់មុខម្ចាស់ (ភាពប្រែប្រួលរយៈពេលខ្លី) តែទីបំផុតវានៅតែដើរតាមម្ចាស់ក្នុងទិសដៅតែមួយឆ្ពោះទៅផ្ទះ (ទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែង)។ |
| Error correction parameter (មេគុណកែតម្រូវកំហុសអតុល្យភាព) | ជារង្វាស់នៅក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ច ដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃការវិលត្រឡប់ទៅរកសភាពតុល្យភាពដើមវិញ (Long-run equilibrium) បន្ទាប់ពីមានកត្តាអ្វីមួយមករំខាន (Shock) ធ្វើឱ្យមានអតុល្យភាពក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជារបារយឺតកៅស៊ូ ពេលយើងទាញវាឱ្យខូចទ្រង់ទ្រាយ (មានអតុល្យភាព) វានឹងប្រើល្បឿនណាមួយជាក់លាក់ដើម្បីកន្ត្រាក់ត្រឡប់មករកសណ្ឋានដើមរបស់វាវិញ។ |
| Crowding out effect (បាតុភូតទាញទម្លាក់ការវិនិយោគ ឬការប្រជ្រៀតចេញ) | គឺជាស្ថានភាពដែលរដ្ឋាភិបាលបង្កើនការខ្ចីប្រាក់ក្នុងស្រុកយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ឬយកទុនទៅបើកប្រាក់ខែឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋដែលមិនបង្កើតផល ធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសក្នុងការបែងចែកធនធានទាំងនោះទៅវិនិយោគលើវិស័យផលិតកម្ម ឬធ្វើឱ្យវិស័យឯកជនពិបាករកដើមទុន។ | ដូចជាពេលដែលមានមនុស្សធាត់ម្នាក់ (រដ្ឋាភិបាល) ចូលមកអង្គុយលើកៅអីតូចមួយ ធ្វើឱ្យមនុស្សផ្សេងទៀត (ការវិនិយោគឯកជន ឬកសិកម្ម) គ្មានកន្លែងអង្គុយ ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តងើបចេញ។ |
| Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root test (ការធ្វើតេស្តឫសគល់ ADF) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិដើម្បីពិនិត្យមើលថា តើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា (Time-series) មួយមានលក្ខណៈនឹងនរ (Stationary) ដែរឬទេ ពោលគឺមធ្យមភាគ និងភាពប្រែប្រួលរបស់វាមិនប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលា ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់មុននឹងយកទិន្នន័យនោះទៅវិភាគក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលថាតើចង្វាក់បេះដូងរបស់អ្នកជំងឺដើររៀបរយធម្មតាឬអត់ មុននឹងគ្រូពេទ្យសម្រេចចិត្តចាក់ថ្នាំព្យាបាលជំងឺផ្សេងទៀត ដើម្បីកុំឱ្យមានប្រតិកម្មខុស។ |
| Heteroscedasticity (អសាមញ្ញភាពនៃវ៉ារ្យ៉ង់កំហុស) | គឺជាបញ្ហាក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិ ដែលកម្រិតនៃភាពប្រែប្រួល (Variance) នៃកំហុសសំណល់ (Residuals) មិនមានទំហំថេរទេ តែវាប្រែប្រួលខុសៗគ្នាតាមតម្លៃនៃអថេរឯករាជ្យ ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការទស្សន៍ទាយមិនអាចទុកចិត្តបាន។ ការសិក្សានេះប្រើ ARCH test ដើម្បីបញ្ជាក់ថាម៉ូដែលគ្មានបញ្ហានេះ។ | ដូចជាគោលដៅបាញ់ស៊ីប ដែលពេលនៅជិតយើងបាញ់ចំល្អ តែពេលគោលដៅកាន់តែឆ្ងាយ គ្រាប់កាំភ្លើងរាយប៉ាយខុសគោលដៅកាន់តែខ្លាំងដោយគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ធ្វើឱ្យយើងមិនអាចទាយទុកពីភាពសុក្រឹតបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
