បញ្ហា (The Problem)៖ តើកម្មវិធីកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចឆ្ពោះទៅរកសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម (Trade Liberalization) ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៦ ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់សន្តិសុខស្បៀង និងផលិតកម្មកសិកម្មក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាត់ពេលវេលា (Time Series) ពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ ២០០៥ ដោយប្រើប្រាស់ម៉ូដែលលំនឹងទូទៅដែលអាចគណនាបាន (CGE) ដើម្បីប្រៀបធៀបរបបពាណិជ្ជកម្មចំនួនពីរផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Restricted Trade Regime Model (1981-1985) ការធ្វើម៉ូដែលវាយតម្លៃរបបពាណិជ្ជកម្មរឹតត្បិត (ការគ្រប់គ្រងការនាំចូល) |
ជួយការពារផលិតកម្មក្នុងស្រុក លើកទឹកចិត្តដល់ការផលិតស្បៀងអាហារដោយខ្លួនឯង និងធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងជាតិ។ | អាចបង្កឱ្យមានអសមត្ថភាពក្នុងទីផ្សារ (Market Failure) និងកាត់បន្ថយជម្រើសរបស់អតិថិជន ឬកង្វះការប្រកួតប្រជែងតម្លៃ។ | ការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារក្នុងស្រុកមានទំហំរហូតដល់ ៤២,១% នៃតុល្យភាពស្បៀងអាហារសរុប ដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពសន្តិសុខស្បៀងល្អប្រសើរ។ |
| Open Trade Regime / Liberalization Model (1986-2005) ការធ្វើម៉ូដែលវាយតម្លៃរបបពាណិជ្ជកម្មបើកចំហរ (សេរីភាវូបនីយកម្ម) |
ជំរុញសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅក្នុងទីផ្សារសកលលោក និងសក្តានុពលក្នុងការទទួលបានបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ | ធ្វើឱ្យកសិករក្នុងស្រុកបាត់បង់ភាពប្រកួតប្រជែងដោយសារការនាំចូលទំនិញថោក និងមានការឧបត្ថម្ភធនពីបរទេស ដែលនាំឱ្យមានអសន្តិសុខស្បៀង។ | ការផ្លាស់ប្តូរការនាំចូលស្បៀងអាហារមានទំហំស្មើនឹង ៩៤,៩% នៃការផ្លាស់ប្តូរតម្រូវការស្បៀងអាហារជាតិ ដែលបញ្ជាក់ពីការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ និងទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចក្នុងរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចថ្នាក់ជាតិពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ ២០០៥។ វាមានទិដ្ឋភាពស្រដៀងគ្នាច្រើនមកនឹងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលមានប្រជាជនពឹងផ្អែកលើកសិកម្មខ្នាតតូចយ៉ាងច្រើន ហើយកំពុងរងសម្ពាធពីការហូរចូលនៃកសិផលតម្លៃថោកពីប្រទេសជិតខាង ឬទីផ្សារសេរី។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះផ្តល់ជាមេរៀន និងមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម និងកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្មសេរី ត្រូវតែអនុវត្តទន្ទឹមគ្នាជាមួយនឹងការគាំទ្រហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកទេស និងគោលនយោបាយការពារកសិករខ្នាតតូច ទើបអាចធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trade liberalization (សេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម) | ការកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់របាំងពាណិជ្ជកម្ម (ដូចជាពន្ធគយ កូតា ឬការរឹតត្បិតផ្សេងៗ) ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យទំនិញ និងសេវាកម្មអាចផ្លាស់ប្តូរឆ្លងកាត់ព្រំដែនប្រទេសដោយសេរី និងជំរុញទីផ្សារបើកចំហរ។ | ដូចជាការបើកទ្វាររបងផ្ទះឱ្យធំទូលាយ ដើម្បីឱ្យអ្នកជិតខាងអាចយកអីវ៉ាន់ចេញចូលផ្លាស់ប្តូរគ្នាបានដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ថ្លៃឆ្លងកាត់ទ្វារ។ |
| Computable General Equilibrium (លំនឹងទូទៅដែលអាចគណនាបាន ឬម៉ូដែល CGE) | ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងដើម្បីប៉ាន់ស្មានពីរបៀបដែលសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលអាចនឹងមានប្រតិកម្ម និងផ្លាស់ប្តូរនៅពេលមានការកែប្រែគោលនយោបាយណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការកែប្រែពន្ធ ឬបម្រែបម្រួលបច្ចេកវិទ្យា) ដោយវាពិចារណាលើទំនាក់ទំនងរវាងគ្រប់វិស័យទាំងអស់។ | ដូចជាការលេងហ្គេមសាងសង់ទីក្រុង (SimCity) ដែលពេលយើងដំឡើងពន្ធនៅតំបន់មួយ វានឹងជះឥទ្ធិពលតៗគ្នាដល់ការងារ និងការរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅតំបន់ផ្សេងទៀត។ |
| Structural Adjustment Programme (កម្មវិធីកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ ឬ SAP) | កញ្ចប់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្កើតឡើងដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (ដូចជា IMF និងធនាគារពិភពលោក) តម្រូវឱ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍អនុវត្ត ដើម្បីកាត់បន្ថយការចំណាយរដ្ឋ និងបើកចំហរទីផ្សារ ជាថ្នូរនឹងការទទួលបានប្រាក់កម្ចីសង្គ្រោះ។ | ដូចជាគ្រូបង្វឹកតម្រូវឱ្យកីឡាករតឹងរ៉ឹងលើរបបអាហារ និងការហ្វឹកហាត់ខ្លាំង ដើម្បីអាចមានសិទ្ធិចូលរួមប្រកួតយកប្រាក់រង្វាន់។ |
| Parallel market premium (បុព្វលាភទីផ្សារស្របគ្នា ឬទីផ្សារងងឹត) | គម្លាតរវាងអត្រាប្តូរប្រាក់ផ្លូវការដែលកំណត់ដោយរដ្ឋាភិបាល និងអត្រាប្តូរប្រាក់ជាក់ស្តែងនៅលើទីផ្សារសេរី (ឬទីផ្សារងងឹត) ដែលភាគច្រើនជាសូចនាករបង្ហាញពីកង្វះខាតរូបិយប័ណ្ណបរទេស និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាតម្លៃសំបុត្រកុនផ្លូវការលក់ត្រឹម ២ដុល្លារ តែដោយសារសំបុត្រអស់ អ្នកទិញត្រូវបង្ខំចិត្តទៅទិញពីអ្នកលក់បន្តក្រៅរោងកុនក្នុងតម្លៃ ៥ដុល្លារ (៣ដុល្លារដែលលើសគឺតម្លៃបុព្វលាភ)។ |
| Augmented Dickey-Fuller test (តេស្ត Augmented Dickey-Fuller ឬ ADF) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យមើលថាតើទិន្នន័យបន្ទាត់ពេលវេលា (Time Series) មួយមានលក្ខណៈថេរ (Stationary) ឬអត់ ដែលជាដំណើរការដ៏សំខាន់សម្រាប់ការធ្វើម៉ូដែលទស្សន៍ទាយសេដ្ឋកិច្ចឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលចង្វាក់បេះដូងរបស់អ្នកជំងឺដោយម៉ាស៊ីន ថាតើវាលោតទៀងទាត់ ឬប្រែប្រួលខុសប្រក្រតី មុនពេលគ្រូពេទ្យធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ។ |
| Exchange rate misalignment (ការមិនស៊ីចង្វាក់គ្នានៃអត្រាប្តូរប្រាក់) | ស្ថានភាពដែលតម្លៃរូបិយប័ណ្ណជាតិធៀបនឹងរូបិយប័ណ្ណបរទេស ត្រូវបានវាយតម្លៃខ្ពស់ពេក ឬទាបពេកធៀបនឹងតម្លៃពិតប្រាកដរបស់វា ដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តុល្យភាពនៃការនាំចេញ និងនាំចូលទំនិញ។ | ដូចជាការដាក់តម្លៃទំនិញខ្លួនឯងលក់ថ្លៃពេកនៅលើទីផ្សារ ធ្វើឱ្យគ្មានអ្នកទិញ រួចនៅទីបំផុតត្រូវបង្ខំចិត្តទិញរបស់គេវិញក្នុងតម្លៃកប់ពពក។ |
| Unit root test (ការធ្វើតេស្តឫសឯកតា) | ការធ្វើតេស្តក្នុងស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីកំណត់ថា តើអថេរនៃទិន្នន័យបន្ទាត់ពេលវេលាណាមួយអាចទស្សន៍ទាយបាន និងមានស្ថិរភាព (Mean-reverting) ឬថាតើវាមានការវិវត្តដោយចៃដន្យ និងមិនអាចទាយទុកមុនបាន (Random walk)។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុ បើយើងដឹងថារដូវភ្លៀងតែងតែធ្លាក់ខែណា យើងងាយទាយ តែបើអាកាសធាតុប្រែប្រួលដោយមិនអាចស្មានបានទាល់តែសោះ យើងនឹងពិបាកទស្សន៍ទាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
