បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងយល់ពីកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់កំណើននៃការនាំចេញផលិតផលកសិកម្មរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា តាមរយៈការវិភាគលើរឹមពង្រីក (ការស្វែងរកទីផ្សារនិងផលិតផលថ្មី) និងរឹមស៊ីជម្រៅ (ការបង្កើនការនាំចេញផលិតផលដែលមានស្រាប់)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel data) នៃការនាំចេញកសិកម្មទ្វេភាគីជាមួយប្រទេសដៃគូចំនួន ២០ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩១ ដល់ ២០២០ ដោយអនុវត្តគំរូពាណិជ្ជកម្មទំនាញ (Gravity trade model) ដើម្បីធ្វើការប៉ាន់ស្មាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Feasible Generalised Least Squares (FGLS) វិធីសាស្ត្រការ៉េអប្បបរមាទូទៅដែលអាចធ្វើទៅបាន |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរភាពខុសគ្នា (Heteroscedasticity) និងទាក់ទងគ្នាជាស៊េរី ដោយផ្តល់ទម្ងន់ផ្អែកលើវ៉ារ្យ៉ង់នៃការសង្កេតនីមួយៗ។ | អាចជួបការលំបាកជាមួយទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសូន្យ (Zero-trade flows) និងទាមទារការបំប្លែងទិន្នន័យទៅជាទម្រង់ Log ដែលអាចបង្កបញ្ហាពេលទិន្នន័យមានតម្លៃសូន្យ។ | បង្ហាញពីឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៃទំហំសេដ្ឋកិច្ច ចម្ងាយ និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែមេគុណដែលគណនាបានមានទំហំតូចជាងបើធៀបទៅនឹងគំរូ PPML។ |
| Pseudo Poisson Maximum Likelihood (PPML) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានលទ្ធភាពអតិបរមា Pseudo Poisson |
អាចដោះស្រាយទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសូន្យបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ការប៉ាន់ស្មានច្បាស់លាស់ទោះបីជាមានបញ្ហា Heteroscedasticity ដោយមិនចាំបាច់បំប្លែងតម្លៃ Log នៃអថេរអាស្រ័យ។ | អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាក្នុងការគណនារកចំណុចរួមតូច (Convergence) នៅក្នុងសំណុំទិន្នន័យដែលមានទំហំធំ ឬស្មុគស្មាញខ្លាំងពេក។ | ពន្យល់ពីបំរែបំរួលនៃរឹមពាណិជ្ជកម្មបានច្រើនជាងមុនជាមួយមេគុណធំជាងមុន និងបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាចម្ងាយ សេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មពិតជាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើរឹមពង្រីកនិងរឹមស៊ីជម្រៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រផ្នែកស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ និងសិទ្ធិប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិក្នុងរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យនាំចេញកសិកម្មរបស់ប្រទេសឥណ្ឌាទៅកាន់ប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំៗចំនួន ២០ ក្នុងរយៈពេល ៣០ឆ្នាំ (១៩៩១-២០២០)។ ដោយសារប្រទេសឥណ្ឌាមានទំហំសេដ្ឋកិច្ចធំ តម្រូវការទីផ្សារ និងប្រភេទផលិតផលកសិកម្មខុសពីកម្ពុជា ការទាញយកសេចក្តីសន្និដ្ឋានដោយផ្ទាល់សម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជាអាចនឹងមានកម្រិត។ ទោះយ៉ាងណា វិធីសាស្ត្រគំរូនៃការវិភាគនេះនៅតែអាចយកមកកែច្នៃប្រើប្រាស់សម្រាប់บริបទសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាបាន។
វិធីសាស្ត្រនៃគំរូពាណិជ្ជកម្មទំនាញនេះមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវិភាគ និងពង្រីកយុទ្ធសាស្ត្រនាំចេញកសិផលរបស់ខ្លួន។
តាមរយៈការយល់ដឹងពីរឹមពាណិជ្ជកម្មទាំងនេះ កម្ពុជាអាចបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មកសិកម្ម និងកំណត់ទិសដៅយុទ្ធសាស្ត្រទៅកាន់ទីផ្សារនាំចេញដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់ប្រកបដោយភាពប្រកួតប្រជែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Extensive Margin (រឹមពង្រីក) | នៅក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ វាសំដៅលើការកើនឡើងនៃការនាំចេញតាមរយៈការលក់ផលិតផលថ្មីៗ ការពង្រីកទៅកាន់ទីផ្សារប្រទេសថ្មី ឬការមានក្រុមហ៊ុនថ្មីចូលរួមក្នុងការនាំចេញ ដែលបង្ហាញពីការធ្វើពិពិធកម្ម។ | ដូចជាហាងមួយដែលចាប់ផ្តើមលក់ទំនិញប្រភេទថ្មី ឬបើកសាខាថ្មីនៅខេត្តផ្សេងដើម្បីរកប្រាក់ចំណូលបន្ថែម។ |
| Intensive Margin (រឹមស៊ីជម្រៅ) | សំដៅលើកំណើននៃការនាំចេញដែលកើតចេញពីការបង្កើនបរិមាណ ឬតម្លៃនៃផលិតផលដែលមានស្រាប់ ទៅកាន់ទីផ្សារប្រទេសដៃគូដែលកំពុងតែមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយគ្នាស្រាប់។ | ដូចជាហាងមួយដែលលក់ទំនិញដដែលទៅកាន់អតិថិជនចាស់ដដែល ប៉ុន្តែអាចលក់បានក្នុងបរិមាណច្រើនជាងមុន។ |
| Gravity Trade Model (គំរូពាណិជ្ជកម្មទំនាញ) | ជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលព្យាករណ៍ពីទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់ពួកគេ និងចម្ងាយភូមិសាស្ត្ររវាងប្រទេសទាំងពីរ រួមទាំងអថេរផ្សេងៗទៀតដូចជាភាសា និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាច្បាប់ទំនាញផែនដីដែរ ប្រទេសដែលមានទំហំសេដ្ឋកិច្ចធំៗ និងមានទីតាំងនៅជិតគ្នា តែងតែធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយគ្នាខ្លាំងជាងប្រទេសតូចៗនិងនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Pseudo Poisson Maximum Likelihood / PPML (វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានលទ្ធភាពអតិបរមា Pseudo Poisson) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដ៏រឹងមាំមួយដែលគេនិយមប្រើក្នុងគំរូទំនាញ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសូន្យ (Zero-trade flows) និងបញ្ហាអថេរភាពខុសគ្នា (Heteroscedasticity) ដោយមិនបាច់បំប្លែងទិន្នន័យទៅជាតម្លៃលោការីត (Log)។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលនៅតែអាចគណនាបានត្រឹមត្រូវ ទោះបីជាមានទិន្នន័យខ្លះបាត់បង់ ឬស្មើរសូន្យក៏ដោយ។ |
| Feasible Generalised Least Squares / FGLS (វិធីសាស្ត្រការ៉េអប្បបរមាទូទៅដែលអាចធ្វើទៅបាន) | ជាបច្ចេកទេសប៉ាន់ស្មានតាមគំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ (Econometrics) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីកែតម្រូវបញ្ហា Heteroscedasticity និង Autocorrelation នៅក្នុងទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដោយផ្តល់ទម្ងន់ខុសៗគ្នាដល់ទិន្នន័យយោងតាមវ៉ារ្យ៉ង់របស់វា។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាដែលជួយកែតម្រូវភាពស្រវាំងភ្នែក ដើម្បីឲ្យយើងមើលឃើញរូបភាព ឬទិន្នន័យកាន់តែច្បាស់និងមានភាពត្រឹមត្រូវ។ |
| Heteroscedasticity (បញ្ហាអថេរភាពខុសគ្នា / ហេតេរ៉ូសេដាស្ទីស៊ីធី) | ជាស្ថានភាពនៅក្នុងស្ថិតិដែលវ៉ារ្យ៉ង់នៃកំហុស (Error term) មិនថេរនៅគ្រប់កម្រិតនៃអថេរឯករាជ្យ ដែលធ្វើឲ្យការប៉ាន់ស្មានតាមវិធីសាស្ត្រ OLS ធម្មតាអាចផ្តល់លទ្ធផលមិនគួរឲ្យទុកចិត្ត។ | ដូចជាការបាញ់ស៊ីបដែលគ្រាប់កាំភ្លើងខ្ទាតរាយប៉ាយខ្លាំងនៅពេលបាញ់គោលដៅឆ្ងាយ ប៉ុន្តែប្រមូលផ្តុំគ្នាល្អនៅពេលបាញ់គោលដៅជិត (មិនថេរ)។ |
| Panel Data (ទិន្នន័យបន្ទះ / ទិន្នន័យច្រុះ) | ជាប្រភេទសំណុំទិន្នន័យដែលរួមបញ្ចូលទាំងទិន្នន័យកាត់ទទឹង (Cross-sectional) និងទិន្នន័យតាមពេលវេលា (Time-series) ពោលគឺវាវាស់ស្ទង់អង្គភាពជាច្រើន (ដូចជាប្រទេស) ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំបន្តបន្ទាប់គ្នា។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីតាមដានពិន្ទុសិស្សក្នុងថ្នាក់ ដែលមានឈ្មោះសិស្សគ្រប់គ្នា និងពិន្ទុប្រចាំខែនីមួយៗរបស់ពួកគេពេញមួយឆ្នាំ។ |
| Hummels and Klenow method (វិធីសាស្ត្រ Hummels នឹង Klenow) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនានៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីបំបែក និងវាស់ស្ទង់កំណើនពាណិជ្ជកម្មទៅជារឹមពង្រីក (ផលិតផលថ្មី) និងរឹមស៊ីជម្រៅ (ផលិតផលចាស់) ដោយធ្វើការថ្លឹងថ្លែងទម្ងន់ទៅតាមចំណែកទីផ្សារពិភពលោក។ | ដូចជារូបមន្តគណនេយ្យមួយដែលជួយបែងចែកឲ្យដឹងច្បាស់ថា ប្រាក់ចំណេញរបស់ហាងកើនឡើងដោយសារបានអតិថិជនថ្មី ឬដោយសារអតិថិជនចាស់ទិញទំនិញច្រើនជាងមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
