បញ្ហា (The Problem)៖ តើប្រព័ន្ធអប់រំសេដ្ឋកិច្ចនៅសាកលវិទ្យាល័យគួរកែទម្រង់យ៉ាងដូចម្តេច ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមនៃសង្គមក្រោយយុគសម័យឧស្សាហកម្ម ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសអតីតកុម្មុយនិស្តដូចជាប្រទេសប៉ូឡូញ? អត្ថបទនេះពិនិត្យមើលភាពខ្វះចន្លោះនៃទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចបុរាណក្នុងការដោះស្រាយការពិតនៃសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារទំនើប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគបែបពិពណ៌នា និងការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញ (Review) លើដំណើរផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធអប់រំ ដោយស្នើឡើងនូវក្របខណ្ឌទ្រឹស្តីថ្មី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional / Classical Economics សេដ្ឋកិច្ចបែបប្រពៃណី ឬ បុរាណ (រួមទាំងម៉ូដែលគណិតវិទ្យាសេដ្ឋកិច្ចទំនើប) |
ផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះទ្រឹស្តី និងឧបករណ៍វិភាគតាមបែបគណិតវិទ្យាសម្រាប់ការសម្រេចចិត្ត។ | ខ្វះភាពពាក់ព័ន្ធក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងដើម្បីទស្សន៍ទាយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងជួបការលំបាកក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមក្រោយយុគសម័យឧស្សាហកម្ម ដូចជាផលប៉ះពាល់ខាងក្រៅ (Externalities) ជាដើម។ | បរាជ័យក្នុងការរៀបចំសង្គមក្រោយរបបកុម្មុយនិស្ត (ដូចជាប្រទេសប៉ូឡូញ) ឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារទំនើប។ |
| New Institutional Economics (NIE) សេដ្ឋកិច្ចស្ថាប័នថ្មី |
ពិចារណាលើកត្តាសំខាន់ៗដែលទ្រឹស្តីបុរាណមើលរំលង ដូចជាថ្លៃដើមប្រតិបត្តិការ បទដ្ឋានសង្គម ស្ថាប័ន ព័ត៌មានមិនស្មើគ្នា និងការធ្វើឱ្យថ្លៃដើមខាងក្រៅ (ឧ. ការបំពុល) ក្លាយជាផ្នែកនៃថ្លៃដើមផលិតកម្ម។ | ទោះបីជាមានភាពប្រសើរក៏ដោយ វាលនៅតែមិនទាន់មានចម្លើយពេញលេញចំពោះរាល់សំណួរបន្ទាន់ទាំងអស់នៃសេដ្ឋកិច្ច ហើយទាមទារការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធអប់រំទាំងមូលដើម្បីអនុវត្ត។ | ត្រូវបានស្នើឡើងជាក្របខណ្ឌដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការកំណត់គោលនយោបាយជាក់ស្តែងនៅក្នុងសង្គមក្រោយយុគសម័យឧស្សាហកម្ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ អត្ថបទនេះជារបាយការណ៍វាយតម្លៃទ្រឹស្តី (Review Paper) ដូច្នេះមិនទាមទារធនធានបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែវាទាមទារការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើប្រព័ន្ធអប់រំ និងការកសាងសមត្ថភាពធនធានមនុស្ស។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើបទពិសោធន៍នៃអន្តរកាលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសប៉ូឡូញ និងអតីតរដ្ឋកុម្មុយនិស្តនៅអឺរ៉ុបខាងកើតក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ និងដើមឆ្នាំ២០០០។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចផែនការទៅជាសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី និងកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នា ដូចជាកង្វះខាតជំនាញវិជ្ជាជីវៈ ភាពអត់ការងារធ្វើរបស់និស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សា និងការស្វែងរកគំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលសមស្រប។
ក្របខណ្ឌទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចស្ថាប័នថ្មី (NIE) នេះមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អក្នុងការតម្រង់ទិសគោលនយោបាយអប់រំ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា។
ការងាកមកប្រើប្រាស់ការគិតបែបសេដ្ឋកិច្ចស្ថាប័នថ្មី នឹងជួយកម្ពុជាកសាងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលមានស្ថិរភាព និងឆ្លើយតបទៅនឹងបរិបទសង្គមរបស់ខ្លួន ជាជាងការចម្លងតាមគំរូមូលធននិយមទាំងស្រុងដោយគ្មានការត្រិះរិះពិចារណា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| New Institutional Economics (សេដ្ឋកិច្ចស្ថាប័នថ្មី) | ជាសាខានៃសេដ្ឋកិច្ចដែលសិក្សាពីរបៀបដែលស្ថាប័ន (ច្បាប់ បទដ្ឋានសង្គម ទម្លាប់ និងកិច្ចសន្យា) ជះឥទ្ធិពលដល់អាកប្បកិរិយាសេដ្ឋកិច្ចនិងការអភិវឌ្ឍ ដោយផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាដូចជាចំណាយប្រតិបត្តិការ និងសិទ្ធិកម្មសិទ្ធិ។ | ដូចជាការសិក្សាពីច្បាប់ទម្លាប់នៃការលេងកីឡា ដែលកំណត់ថាតើការប្រកួតនោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូនឬអត់។ |
| Post-industrial society (សង្គមក្រោយយុគសម័យឧស្សាហកម្ម) | ជាដំណាក់កាលនៃការអភិវឌ្ឍសង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ច ដែលវិស័យសេវាកម្ម (សេវាហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ជាដើម) បង្កើតទ្រព្យសម្បត្តិនិងផ្តល់ការងារបានច្រើនជាងវិស័យផលិតកម្ម (រោងចក្រ)។ | ដូចជាប្រទេសដែលពលរដ្ឋភាគច្រើនធ្វើការក្នុងការិយាល័យ ឬផ្នែកសេវាកម្មកុំព្យូទ័រ ជាជាងធ្វើការរោងចក្រឬកសិកម្ម។ |
| Shock therapy (ការព្យាបាលដោយការផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗ / សុករ៉ាពី) | ជានយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលធ្វើការផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចផែនការ(កុម្មុយនិស្ត) ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរីយ៉ាងតក់ក្រហល់ តាមរយៈការដកការគ្រប់គ្រងតម្លៃ ការកាត់បន្ថយការឧបត្ថម្ភធនពីរដ្ឋ និងការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មរហ័ស។ | ដូចជាការរុញមនុស្សដែលមិនចេះហែលទឹកទាល់តែសោះទម្លាក់ចូលក្នុងទឹកជ្រៅ ដើម្បីបង្ខំឱ្យគេចេះហែលភ្លាមៗ។ |
| Internalization of externalities (ការធ្វើឱ្យផលប៉ះពាល់ខាងក្រៅក្លាយជាចំណាយផ្ទៃក្នុង) | ជាយន្តការសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ខំឱ្យបុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនដែលបង្កើតផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់សង្គម (ឧទាហរណ៍ ការបំពុលបរិស្ថាន) ត្រូវទទួលខុសត្រូវបញ្ជូលថ្លៃខូចខាតនោះទៅក្នុងចំណាយផលិតកម្មរបស់ខ្លួន ដោយផ្ទាល់ឬតាមរយៈពន្ធ។ | ដូចជាការផាកពិន័យអ្នកដែលចោលសម្រាមមុខផ្ទះអ្នកដទៃ ដើម្បីឱ្យពួកគេរាងចាលនិងរៀនទុកដាក់សម្រាមខ្លួនឯង។ |
| Structural unemployment (ភាពអត់ការងារធ្វើដោយសាររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច) | ជាភាពអត់ការងារធ្វើដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល ដូចជាការបាត់បង់ការងាររោងចក្រដោយសារមានបច្ចេកវិទ្យាថ្មីជំនួស ឬការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់វិស័យសេវាកម្ម ដែលធ្វើឱ្យជំនាញចាស់ៗលែងត្រូវការ។ | ដូចជាអ្នករត់ស៊ីក្លូអត់ម៉ូយ ព្រោះមនុស្សងាកមកជិះកង់បីឥណ្ឌាឬតាក់ស៊ីជំនួសវិញ។ |
| De-industrialization (ការថយចុះនៃឧស្សាហកម្ម) | ជាដំណើរការដែលវិស័យឧស្សាហកម្ម (រោងចក្រផលិតទំនិញ) នៅក្នុងប្រទេសមួយមានការថយចុះតួនាទីជាលំដាប់ ដោយសារការចំណាយទាបនៅប្រទេសផ្សេង ឬការផ្លាស់ប្តូរទីផ្សារទៅរកវិស័យសេវាកម្មកម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាភូមិមួយដែលធ្លាប់តែសម្បូររោងចក្រកាត់ដេរ ប្រែទៅជាមានសុទ្ធតែហាងកាហ្វេ ធនាគារ និងអគារការិយាល័យវិញ។ |
| Transaction costs (ចំណាយប្រតិបត្តិការ) | ជាចំណាយផ្សេងៗដែលកើតមានឡើងក្នុងពេលធ្វើប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចឬការដោះដូរពាណិជ្ជកម្ម ក្រៅពីថ្លៃទំនិញខ្លួនឯង ដូចជាចំណាយលើការស្រាវជ្រាវ ការចរចា និងការធានាអនុវត្តកិច្ចសន្យា។ | ដូចជាលុយថ្លៃសាំងដែលអ្នកជិះម៉ូតូទៅទិញទូរស័ព្ទនៅផ្សារ ឬលុយឱ្យមេខ្យល់ក្នុងការទិញដី។ |
| Moral hazard (ហានិភ័យសីលធម៌) | ស្ថានភាពដែលបុគ្គល ឬស្ថាប័នមួយហ៊ានប្រថុយប្រថានខ្លាំងដោយមិនខ្វល់ពីផលវិបាក ដោយសារពួកគេដឹងថានឹងមានអ្នកផ្សេង (ដូចជារដ្ឋាភិបាល ឬក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រង) ជាអ្នកចេញសងពេលមានបញ្ហាកើតឡើង។ | ដូចជាអ្នកបើកបរឡានលឿនៗដោយមិនប្រយ័ត្ន ព្រោះគេដឹងថាឡាននោះមានក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងជាអ្នកចេញលុយសងពេលបុកគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
