បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះដោះស្រាយភាពមិនច្បាស់លាស់ជុំវិញអត្ថន័យនៃ "អំណាចមាតាបិតា" នៅក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្ន ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេលើកឡើងថាជាមូលហេតុនៃការកើនឡើងនូវបញ្ហាអាកប្បកិរិយាខុសប្រក្រតីរបស់កុមារ និងយុវជន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគអក្សរសិល្ប៍ទ្រឹស្តី និងរបកគំហើញស្រាវជ្រាវដែលមានស្រាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសង្គមវិទ្យានិងចិត្តវិទ្យា ដើម្បីបង្កើតជាក្របខ័ណ្ឌទស្សនាទានរួមនិងស៊ីជម្រៅមួយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Authoritative Parenting Style រចនាប័ទ្មមាតាបិតាជាអ្នកដឹកនាំ (ផ្តល់ភាពកក់ក្តៅ និងមានវិន័យ) |
ជួយកុមារឱ្យមានឯករាជ្យភាព ការគោរពខ្លួនឯងខ្ពស់ មានសមត្ថភាពផ្នែកសង្គម និងកាត់បន្ថយជំងឺថប់បារម្ភឬបាក់ទឹកចិត្ត។ | ទាមទារឱ្យមាតាបិតាចំណាយពេលច្រើនក្នុងការផ្តល់ហេតុផល ចរចា និងស្តាប់ការយល់ឃើញរបស់កូន។ | ផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្ត និងអាកប្បកិរិយារបស់កុមារនិងយុវជន ដោយកាត់បន្ថយបញ្ហាប្រឆាំងសង្គម។ |
| Authoritarian Parenting Style រចនាប័ទ្មមាតាបិតាផ្តាច់ការ (តឹងរ៉ឹងខ្លាំង តែខ្វះភាពកក់ក្តៅ) |
អាចទទួលបានការស្តាប់បង្គាប់ភ្លាមៗពីកុមារ តាមរយៈការដាក់វិន័យតឹងរ៉ឹងនិងការប្រើអំណាច។ | បង្កើតឱ្យមានការគ្រប់គ្រងផ្លូវចិត្តជ្រុលហួសហេតុ ដែលធ្វើឱ្យកុមារបាត់បង់ភាពឯករាជ្យ និងងាយរងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានផ្នែកអារម្មណ៍។ | មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត ការថប់បារម្ភ និងកង្វះការជឿជាក់លើខ្លួនឯង ជាពិសេសចំពោះក្មេងស្រី។ |
| Permissive/Indulgent Parenting Style រចនាប័ទ្មមាតាបិតាបណ្តែតបណ្តោយ (ផ្តល់ភាពកក់ក្តៅ តែគ្មានវិន័យ) |
កុមារទទួលបានការគាំទ្រខ្ពស់ និងមានសេរីភាពពេញលេញក្នុងការធ្វើអ្វីដែលខ្លួនចង់បាន ដោយគ្មានការដាក់ទោស។ | ខ្វះការដាក់កំហិត និងការណែនាំ ដែលធ្វើឱ្យកុមារមិនសូវមានវិន័យលើខ្លួនឯង។ | ងាយប្រឈមនឹងបញ្ហានៅសាលារៀន ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន និងអាកប្បកិរិយាប្រឆាំងសង្គម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះជាប្រភេទអត្ថបទរំលឹកទ្រឹស្តី (Review Article) ដូច្នេះវាមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការផ្នែករឹង (Hardware) ឬផ្នែកទន់ (Software) ជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ចិត្តសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងទៅលើអក្សរសិល្ប៍ និងទ្រឹស្តីពីលោកខាងលិច ដែលផ្តោតខ្លាំងលើតម្លៃនៃភាពឯករាជ្យរបស់យុវជន (Autonomy)។ សម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជា ដែលសង្គមប្រកាន់ខ្ជាប់នូវផ្នត់គំនិតគោរពចាស់ទុំ និងឋានានុក្រមគ្រួសារ (Hierarchical society) ការអនុវត្តទ្រឹស្តីនេះទាមទារឱ្យមានការបន្សាំទៅនឹងវប្បធម៌ក្នុងស្រុក ដើម្បីជៀសវាងការវាយតម្លៃខុសពីបទដ្ឋានសង្គមខ្មែរ។
ទោះបីជាមានគម្លាតវប្បធម៌ក៏ដោយ ទស្សនាទាននៃអំណាចមាតាបិតានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាយុវជននៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីភាពខុសគ្នារវាងការប្រើអំណាចស្របច្បាប់ និងការប្រើអំណាចផ្តាច់ការ នឹងជួយអ្នកជំនាញនៅកម្ពុជាបង្កើតអន្តរាគមន៍បានចំគោលដៅ ក្នុងការកាត់បន្ថយបញ្ហាសង្គមក្នុងចំណោមយុវជន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Social-cognitive domain theory (ទ្រឹស្តីដែនការយល់ដឹងសង្គម) | ជាទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រដែលបែងចែកការយល់ដឹងរបស់មនុស្សអំពីច្បាប់សង្គមទៅជាបីផ្នែកចម្បងគឺ សីលធម៌ ទំនៀមទម្លាប់ និងកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួន ដែលជះឥទ្ធិពលទៅលើរបៀបដែលកុមារវាយតម្លៃ និងទទួលស្គាល់អំណាចរបស់ឪពុកម្តាយទៅតាមប្រភេទនៃបញ្ហានីមួយៗ។ | ដូចជាការបែងចែកទូដាក់អីវ៉ាន់ជាបីថត៖ ថតច្បាប់ទូទៅ ថតសុជីវធម៌ និងថតរបស់ឯកជនដែលយើងមិនចង់ឱ្យនរណាប៉ះពាល់។ |
| Legitimate authority (អំណាចស្របច្បាប់ ឬសិទ្ធិអំណាចដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់) | ជាស្ថានភាពដែលកុមារទទួលស្គាល់ និងផ្តល់តម្លៃថាមាតាបិតាពិតជាមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការកំណត់វិន័យ ឬបញ្ជាលើពួកគេ ហើយខ្លួនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវតែស្តាប់បង្គាប់ ទោះបីជាពេលខ្លះមិនពេញចិត្តនឹងសេចក្តីសម្រេចនោះក៏ដោយ។ | ដូចជាសិស្សដែលស្តាប់បង្គាប់គ្រូនាពេលប្រឡង ព្រោះដឹងថាគ្រូមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការត្រួតពិនិត្យ ទោះបីជាសិស្សមិនចូលចិត្តការប្រឡងក៏ដោយ។ |
| Authoritative parenting (រចនាប័ទ្មមាតាបិតាជាអ្នកដឹកនាំ) | ជាទម្រង់នៃការចិញ្ចឹមកូនដែលឪពុកម្តាយមានការកំណត់វិន័យ និងព្រំដែនច្បាស់លាស់ តែទន្ទឹមនឹងនោះក៏ផ្តល់ភាពកក់ក្តៅ លើកទឹកចិត្ត អនុញ្ញាតឱ្យកូនមានឯករាជ្យភាព និងតែងតែពន្យល់ពីហេតុផលនៅពីក្រោយវិន័យទាំងនោះ។ | ដូចជាគ្រូបង្វឹកកីឡាដែលហ្វឹកហាត់កូនក្រុមយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីឱ្យពូកែ តែងាយស្រួលនិយាយប្រាប់ហេតុផល និងតែងតែលើកទឹកចិត្តពេលកូនក្រុមធ្វើខុស។ |
| Authoritarian parenting (រចនាប័ទ្មមាតាបិតាផ្តាច់ការ) | ជាការចិញ្ចឹមកូនដែលពឹងផ្អែកលើការបញ្ជាយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងទាមទារការស្តាប់បង្គាប់ដាច់ខាត ដោយមិនសូវមានការផ្តល់ភាពកក់ក្តៅ ឬការអនុញ្ញាតឱ្យកូនសួរដេញដោលរកហេតុផលឡើយ។ | ដូចជាមេបញ្ជាការយោធាដែលបញ្ជាកូនចៅឱ្យធ្វើតាមដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ និងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការតវ៉ា។ |
| Parental demandingness (ការទាមទាររបស់មាតាបិតា) | សំដៅលើបរិមាណ និងគុណភាពនៃវិន័យ ការតាមដាន និងការរំពឹងទុកដែលឪពុកម្តាយដាក់ទៅលើកូន ដើម្បីបង្រៀនកូនឱ្យចេះគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង និងរស់នៅក្នុងសង្គមបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការដាក់កិច្ចការផ្ទះប្រចាំថ្ងៃឱ្យសិស្សធ្វើ ដើម្បីធានាថាសិស្សអនុវត្តនិងរៀនចេះពិតប្រាកដ។ |
| Psychological control (ការគ្រប់គ្រងផ្លូវចិត្ត) | ជាការប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ឪពុកម្តាយក្នុងការជ្រៀតជ្រែក និងគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ព្រមទាំងគំនិតរបស់កូន ដូចជាការធ្វើឱ្យកូនមានអារម្មណ៍ខុស ការដកក្តីស្រឡាញ់ចេញពេលកូនធ្វើខុស ដែលជារឿយៗផ្តល់ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ការអភិវឌ្ឍ។ | ដូចជាការយកខ្សែញាក់អាយ៉ងមកចងក្បាល និងបេះដូងកូន ដើម្បីទាញឱ្យកូនគិតនិងមានអារម្មណ៍តាមតែអ្វីដែលខ្លួនចង់បាន។ |
| Behavioral control (ការគ្រប់គ្រងអាកប្បកិរិយា) | ការព្យាយាមរបស់មាតាបិតាក្នុងការតាមដាន និងគ្រប់គ្រងសកម្មភាពខាងក្រៅរបស់កូន (ដូចជាការកំណត់ម៉ោងចូលផ្ទះ ឬសកម្មភាពសង្គម) ដើម្បីណែនាំឱ្យស្របតាមបទដ្ឋានសង្គម និងការពារពីហានិភ័យផ្សេងៗ។ | ដូចជាការសង់របងជុំវិញផ្ទះដើម្បីការពារកុំឱ្យក្មេងរត់លេងទៅលើផ្លូវថ្នល់ដែលមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| Personal domain (ដែនកំណត់ផ្ទាល់ខ្លួន) | ជាផ្នែកនៃជម្រើសនិងសកម្មភាពដែលកុមារឬយុវជនចាត់ទុកថាជារឿងឯកជនរបស់ខ្លួនទាំងស្រុង (ដូចជាការជ្រើសរើសមិត្តភក្តិ សម្លៀកបំពាក់ ចំណូលចិត្ត) ដែលពួកគេយល់ថាគួរតែស្ថិតនៅក្រៅរង្វង់អំណាចត្រួតពិនិត្យរបស់មាតាបិតា។ | ដូចជាបន្ទប់ដេកផ្ទាល់ខ្លួនដែលយើងចង់តុបតែងតាមចំណូលចិត្តខ្លួនឯង ហើយមិនចង់ឱ្យអ្នកផ្សេងចូលមករៀបចំរបស់របរតាមចិត្តគេ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
