បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតការស្រាវជ្រាវស្តីពីអក្ខរកម្មការត្រិះរិះពិចារណា (Critical literacy) និងជម្រើសប្រធានបទសរសេររបស់កុមារតូចៗនៅក្នុងថ្នាក់មត្តេយ្យទីក្រុងដែលជាទូទៅប្រើប្រាស់កម្មវិធីអានតាមការកំណត់ថេរ (Scripted reading program)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបគុណភាពនេះបានអនុវត្តការអានអក្សរសិល្ប៍ផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត និងកត់ត្រាជម្រើសនៃការសរសេររបស់កុមារទាំងមុន និងក្រោយការអនុវត្តការអប់រំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Scripted Reading Program (Pre-intervention Baseline) កម្មវិធីអានតាមការកំណត់ថេរ (មុនពេលអន្តរាគមន៍) |
ជួយកុមារឱ្យរៀនមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការអាន ដូចជាការស្គាល់សំឡេង និងអក្ខរក្រមបានល្អ។ ងាយស្រួលសម្រាប់គ្រូក្នុងការបង្រៀនតាមស្តង់ដាររួមមួយ។ | ប្រធានបទសរសេររបស់កុមារមានភាពចង្អៀត និងផ្តោតតែលើខ្លួនឯង (Egocentric)។ វាមិនបានជំរុញការត្រិះរិះពិចារណាស៊ីជម្រៅអំពីសង្គម និងអ្នកដទៃឡើយ។ | កុមារភាគច្រើនជ្រើសរើសសរសេរពីរឿងផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជាប្រដាប់ប្រដាក្មេងលេង ម៉ាក់ប៉ា និងបងប្អូន (ឧទាហរណ៍៖ My toys, My mama)។ |
| Transformational Literature Intervention (Post-intervention) អន្តរាគមន៍តាមរយៈការអានអក្សរសិល្ប៍ផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត |
ពង្រីកការគិតរបស់កុមារឱ្យហួសពីខ្លួនឯង ទៅរកការខ្វល់ខ្វាយពីសង្គម។ លើកកម្ពស់អាកប្បកិរិយាជួយយកអាសារអ្នកដទៃ និងការចែករំលែក (Prosocial stances)។ | ទាមទារការជ្រើសរើសសៀវភៅដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងគ្រូដែលមានជំនាញក្នុងការសម្របសម្រួលការពិភាក្សាអំពីបញ្ហាសង្គមដ៏រសើបជាមួយកុមារតូច។ | កុមារប្តូរប្រធានបទសរសេរទៅរកការជួយសង្គ្រោះសង្គម (ឧទាហរណ៍៖ Helping people in Mississippi, Sharing my snack, Making a difference)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញទេ ប៉ុន្តែទាមទារសៀវភៅអក្សរសិល្ប៍កុមារជាក់លាក់ និងពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់រៀបចំការសរសេរ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសាលាមត្តេយ្យទីក្រុងមួយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានកុមារមកពីគ្រួសារចំណូលទាបចំនួន ១៩នាក់ (ភាគច្រើនជាជនជាតិអាមេរិកដើមកំណើតអាហ្វ្រិក)។ ទោះបីជាបរិបទវប្បធម៌ និងសង្គមខុសពីប្រទេសកម្ពុជាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍន៍ចិត្តសាស្ត្រកុមារពីការគិតតែពីខ្លួនឯងទៅរកការខ្វល់ខ្វាយពីអ្នកដទៃ គឺជាគោលការណ៍សកល។ កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីវិធីសាស្ត្រនេះដោយគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរសៀវភៅរឿងដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមខ្មែរ។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់អក្សរសិល្ប៍អប់រំផ្នត់គំនិតនេះ មានភាពងាយស្រួល ចំណាយតិច និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រព័ន្ធអប់រំកុមារតូចនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការណែនាំកុមារឱ្យស្គាល់អក្សរសិល្ប៍ផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតតាំងពីវ័យមត្តេយ្យ គឺជាយុទ្ធសាស្រ្តដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបណ្តុះស្មារតីមនុស្សធម៌ និងអក្ខរកម្មពិតប្រាកដសម្រាប់សង្គមកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transformational literature (អក្សរសិល្ប៍ផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត) | សៀវភៅ ឬអត្ថបទដែលលើកឡើងពីបញ្ហាសង្គម ភាពយុត្តិធម៌ ឬបញ្ហាផ្លូវចិត្ត ដែលជួយជំរុញអ្នកអានឱ្យផ្លាស់ប្តូរការគិត និងអាកប្បកិរិយារបស់ពួកគេចំពោះពិភពលោកជុំវិញខ្លួន។ | ដូចជាការមើលខ្សែភាពយន្តអប់រំមួយដែលធ្វើឱ្យយើងចង់ក្លាយជាមនុស្សល្អជាងមុន និងចង់ជួយសង្គម។ |
| Writer's workshop (សិក្ខាសាលាសរសេរ) | វិធីសាស្ត្របង្រៀនដែលសិស្សមានសេរីភាពជ្រើសរើសប្រធានបទសរសេរដោយខ្លួនឯង ខណៈដែលគ្រូដើរតួជាអ្នកសម្របសម្រួល និងផ្តល់យោបល់ដើម្បីកែលម្អសំណេររបស់ពួកគេ ជំនួសឱ្យការបញ្ជាឱ្យសរសេរតាមប្រធានបទកំណត់។ | ដូចជាម៉ោងហាត់គូររូបសេរី ដែលសិស្សអាចគូរអ្វីក៏បានតាមចិត្តនឹកឃើញ ហើយគ្រូគ្រាន់តែជួយណែនាំពីរបៀបលាយពណ៌។ |
| Critical literacy (អក្ខរកម្មការត្រិះរិះពិចារណា) | សមត្ថភាពក្នុងការអានអត្ថបទមិនត្រឹមតែដើម្បីយល់ន័យប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងចេះវិភាគ សួរសំណួរ និងស្វែងយល់ពីអត្ថន័យបង្កប់ ទាក់ទងនឹងអំណាច ភាពអយុត្តិធម៌ ឬបញ្ហាសង្គមផ្សេងៗ។ | ដូចជាការស្តាប់ពាណិជ្ជកម្ម ហើយចេះគិតពិចារណាថាតើអ្វីដែលគេនិយាយនោះជាការពិត ឬគ្រាន់តែចង់លក់ដាច់ ជាជាងជឿងប់ងុល។ |
| Egocentric perspective (ទស្សនៈគិតតែពីខ្លួនឯង) | ស្ថានភាពនៃការអភិវឌ្ឍយល់ដឹងដែលបុគ្គល (ជាពិសេសកុមារតូចៗ) ផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់តែលើខ្លួនឯង និងតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួន ដោយមិនទាន់មានសមត្ថភាពគិតគូរពីទស្សនៈ ឬអារម្មណ៍របស់អ្នកដទៃនៅឡើយ។ | ដូចជាក្មេងតូចម្នាក់ដែលគិតថាពិភពលោកទាំងមូលវិលជុំវិញខ្លួនឯង ហើយផ្តោតតែលើប្រដាប់ក្មេងលេង ឬចំណីរបស់ខ្លួន។ |
| Prosocial stances (គោលជំហរគិតពីសង្គម) | សកម្មភាព ឬការគិតដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ ដូចជាការចែករំលែក ការជួយយកអាសារ ការលួងលោម និងការសហការគ្នាដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ | ដូចជាការដែលសិស្សម្នាក់សុខចិត្តចែកនំរបស់ខ្លួនឱ្យមិត្តភក្តិដែលគ្មានចំណីញ៉ាំ។ |
| Altruistic stances (គោលជំហរជួយយកអាសារអ្នកដទៃ) | ការសម្រេចចិត្ត ឬសកម្មភាពដែលកើតចេញពីសេចក្តីអាណិតអាសូរ និងចង់ជួយសង្គ្រោះអ្នកដទៃដោយមិនរំពឹងការតបស្នង ទោះបីជាពេលខ្លះត្រូវលះបង់ប្រយោជន៍ខ្លួនក៏ដោយ។ | ដូចជាអ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យដែលប្រថុយជីវិតចូលទៅក្នុងផ្ទះកំពុងឆេះដើម្បីសង្គ្រោះជនរងគ្រោះដោយមិនគិតពីខ្លួនឯង។ |
| Scripted reading program (កម្មវិធីអានតាមការកំណត់ថេរ) | កម្មវិធីសិក្សាដែលតម្រូវឱ្យគ្រូបង្រៀនអាន និងអនុវត្តតាមមេរៀនដែលបានចងក្រងទុកជាមុនយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ជាទូទៅផ្តោតលើការប្រកបអក្សរ និងសូរសព្ទ ដោយមិនសូវមានភាពបត់បែនសម្រាប់គ្រូក្នុងការផ្លាស់ប្តូរឡើយ។ | ដូចជាការពោលពាក្យតាមរឿងល្ខោនដែលអ្នកនិពន្ធបានសរសេរទុកស្រាប់ ដោយមិនអាចបន្ថែម ឬថយពាក្យសម្តីខ្លួនឯងបានឡើយ។ |
| Phonemic awareness (ការយល់ដឹងពីសូរសព្ទ) | សមត្ថភាពរបស់កុមារក្នុងការស្តាប់ កត់សម្គាល់ និងបំបែកសំឡេងដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងពាក្យនីមួយៗ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរៀនអាន និងសរសេរ។ | ដូចជាការចេះបំបែកសំឡេងឧបករណ៍តន្ត្រីផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាស្គរ និងហ្គីតា) ពេលកំពុងស្តាប់បទចម្រៀងមួយបទ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
